Uzasadnienie
Skarżący R. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, motywując to ciężką sytuacją materialną i osobistą. Wskazał, że jego wynagrodzenie jest zajęte przez komornika. Wynagrodzenie to wynosi nieco ponad 1.464 zł. Skarżący podał, iż zamieszkuje wraz z żoną i dwójką dzieci. Źródłem utrzymania żony jest dochód z umowy zlecenia wynoszący ok. 1.000 zł. Wśród wydatków wymienił wodę, gaz, energię, śmieci, telefon, leki, ubrania, paliwo i żywność – łącznie 1.680 zł. Do majątku zaliczył 1/6 udziału w domu oraz nieruchomość rolną. Oświadczył, że nie pobiera świadczenia 500+, nie posiada też rachunku bankowego. Skarżący przedłożył informacje PIT-11, zaświadczenie o wysokości obrotu.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do Sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do Sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15). To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje.
W odpowiedzi na to wezwanie przesłał on jedynie trzy dokumenty, a mianowicie zaświadczenie o wysokości obrotu oraz dwie informacje PIT-11. To powoduje, że referendarz sądowy ma do dyspozycji wyłącznie oświadczenia Skarżącego. Nie sposób jednak opierając się tylko na nich stwierdzić, że istotnie koszt zainicjowanego przezeń postępowania jest obciążeniem przekraczającym jego możliwości finansowe. Przyznanie prawa pomocy nie może bowiem opierać się na domysłach. Tym bardziej, że niektóre ze złożonych obecnie oświadczeń różnią się od tych jakie Skarżący składał w trakcie uprzednio toczącego się postępowania o przyznanie prawa pomocy (2016 r.). Stwierdził wówczas mianowicie, że "żona nie jest nigdzie zatrudniona". Pomijając to, że oświadczeniu temu przeczy chociażby fakt złożenia przez nią za 2016 r. zeznania podatkowego PIT-28 z wykazanym przychodem w wysokości 28.800 zł, aktualnie źródłem jej utrzymania ma być dochód z umowy zlecenia w wysokości "ok. 1.000 zł". Na potwierdzenie tego Skarżący nie przesłał jednak żadnego dowodu (choćby kopii tej umowy). W efekcie nie wiadomo jakimi de facto środkami małżonkowie dysponują.
Skarżący nie udokumentował też wysokości bieżących wydatków. Poprzestał jedynie na ich wymienieniu i zadeklarowaniu, że łączna ich suma wynosi 1.680 zł. Kwotę tę – z uwagi na akcentowany wyżej brak dokumentów źródłowych – trudno jest zweryfikować.
Wśród nadesłanych materiałów zabrakło także dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia oraz wyciągów z rachunków bankowych żony (złożone w tym zakresie oświadczenie o braku takiego rachunku odnosiło się wyraźnie do Skarżącego).
Tym samym stwierdzić należało, że sposób w jaki Skarżący przedstawił swoją sytuację uniemożliwia ocenę rzeczywistej kondycji finansowej jego rodziny. Co ciekawe już w 2016 r. Sąd w postanowieniu z 21 września 2016 r. zwrócił Skarżącemu uwagę jak ważne jest rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej i współpraca w jej ustaleniu. Wyjaśnił mu również, jakie konsekwencje wiążą się z niewłaściwym udokumentowaniem wniosku. Brak współpracy uniemożliwia mianowicie dokonanie pełnej oceny zasadności tego wniosku.
Wywody zawarte w przywołanym postanowieniu pozostają nadal aktualne.
W efekcie uznać należało, że Skarżący nie wykazał, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Zwłaszcza, że jedynymi kosztami, do których uiszczenia jest on zobowiązany na tym etapie postępowania jest opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej (którą – co wynika z pism - Skarżący zamierza wnieść) w wysokości 250 zł.
Jednocześnie referendarz sądowy ma świadomość, iż realizacja prawa do kontroli w drodze wspomnianej skargi kasacyjnej, przez Sąd II instancji wydanego w niniejszej sprawie wyroku z 30 sierpnia 2017 r. oddalającego skargę, uzależniona jest od ustanowienia pełnomocnika. Wynika to z wprowadzonego przepisem art. 175 P.p.s.a. "przymusu adwokackiego", czyli obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika.
Z tego względu referendarz sądowy uznał, iż wyżej należy stawiać wartości chronione konstytucyjnie i aby nie zamykać Skarżącemu drogi do kontroli instancyjnej zadecydował o ustanowieniu na jego rzecz adwokata.
W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.