Uzasadnienie
Skarżąca – E. sp. j. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że wskutek kryzysu gospodarczego znacząco spadła sprzedaż [...], wzrósł też kurs euro – waluty w jakiej wyrażone były czynsze wynajmowanych lokali. Działania mające na celu przywrócenie płynności finansowej nie przyniosły rezultatu. W efekcie Skarżąca złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, który Sąd oddalił z uwagi na brak środków. Skarżąca podkreśliła, że nie posiada majątku, a stan jej rachunku bankowego jest zerowy. Powołała się także na problemy zdrowotne wspólnika. Wyjaśniła, że osiąga niewielkie przychody związane z wyprzedażą pozostałego towaru handlowego oraz wyposażenia lokali. Podała stan swoich zobowiązań, wśród których wymieniła zobowiązania wobec: dostawców krajowych i zagranicznych (spłata miesięcznie odpowiednio 5.028 zł i 600 euro), PFRON, ZUS i urzędu skarbowego. Na potwierdzenie spłaty zobowiązań Skarżąca przesłała decyzje w sprawie rozłożenia należności na raty oraz porozumienia. Przedstawiła także zestawienia obrotów, bilanse, rachunki zysków i strat, postanowienie i zaświadczenie o wpisie w KRS, zeznania podatkowe, postanowienie oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że finansowanie jej zobowiązań i wynagrodzenia pełnomocnika odbywa się ze środków uzyskanych z udzielonej przez wspólnika pożyczki. Przesłała rachunek zysków i strat, zaświadczenie banku o zamknięciu rachunku bankowego, deklaracje VAT-7, umowę pożyczki.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z niego uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13).
W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak: spowodowany kryzysem gospodarczym spadek sprzedaży, oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, brak majątku, uzyskiwanie niewielkich przychodów.
Okoliczności te nie mogą mieć jednak decydującego znaczenia przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ważniejsze jest bowiem to, że mimo deklarowanego niskiego poziomu przychodów Skarżąca dokonuje spłaty swoich zobowiązań wobec dostawców krajowych i zagranicznych, PFRON, ZUS i urzędu skarbowego. Spłaty te następują w formie rat ustalonych w zawartych z powyższymi podmiotami układach ratalnych, porozumieniach i ugodach. Jak wynika z nadesłanych materiałów raty te wynoszą łącznie ponad 20.000 zł. Jako źródło pochodzenia potrzebnych na ten cel środków Skarżąca wskazała udzieloną przez wspólnika pożyczkę w wysokości ponad 320.000 zł. Z tego samego źródła finansuje ona wynagrodzenie pełnomocnika.
Referendarz sądowy nie widzi powodów, dla których środki uzyskane z pożyczki nie mogłyby być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zwłaszcza, że jedynym takim kosztem, do opłacenia którego Skarżąca jest zobowiązana na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w kwocie 500 zł.
W ocenie referendarza sądowego koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Należy bowiem podzielić ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Zobowiązania prywatne nie mogą bowiem być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 2 września 2015 r., I FZ 273/15 i przywołane tam orzeczenia).
To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.