Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 19.01.2006r. A.W. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek. Oświadczył, że nie jest w stanie spłacić zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływanego jako "Zakład"), gdyż na jego utrzymaniu znajdują się żona, córka oraz wnuczka. Wyjaśnił, że ze względu na chorobę małżonki wydaje pokaźne sumy na leki. Poinformował, że firma "T." Sp. z o.o., która jest mu winna znaczną kwotę pieniędzy, została postawiona w stan upadłości i jest niewypłacalna. Utrzymywał, iż co prawda pracuje, ale pensja z trudem wystarcza na utrzymanie rodziny.
Decyzją z dnia(...).04.2006r. nr (...)Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Zakładu w przypadku A.W. nie zachodzą przesłanki z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", całkowitej nieściągalności przedmiotowych należności. Zobowiązany posiada zatrudnienie i z jego wynagrodzenia jest prowadzona skuteczna egzekucja. Poza tym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie l0 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zakład stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie nie występują również szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie należności, o których mowa w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2024).
Zauważył, że A. W. nie przedstawił dostatecznych dowodów potwierdzających ubóstwo jego rodziny, klęskę żywiołową, czy też chorobę. Podkreślił, że obecna sytuacja finansowa jego rodziny jest trudna, jednak pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia (...).04.2006r. A.W. zwrócił się z ponowną prośbą o umorzenie należności składkowych wraz z odsetkami. Stwierdził, iż sytuacja finansowa jego rodziny jest bardzo trudna, gdyż na jego utrzymaniu znajdują się chorująca żona, bezrobotna córka oraz ucząca się wnuczka.
Wynagrodzenie w wysokości 1.900 zł brutto, które otrzymuje, nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny. Wyjaśnił, że zadłużenie wobec Zakładu powstało ze względu na niewypłacalność "T." Sp. z o.o., która jest mu winna 175.848,81 zł. Poinformował, że jego zaległości wobec organów skarbowych zostały umorzone.
Decyzją z dnia (...).05.2006r. nr (...)Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS) postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia (...).04.2006r. nr (...) i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Organ powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji oraz dodał, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności składkowych ma charakter uznaniowy. Wskazał, że wystąpienie trudności finansowych płatnika nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności składkowych.
W skardze A.W. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności składkowych. Podniósł te same argumenty jak we wnioskach do organu rentowego. Utrzymywał, że sytuacja finansowa jego rodziny jest bardzo trudna. Wynagrodzenie, które otrzymuje w kwocie 1400 zł netto, nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z art. 1 § l i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast stosownie do art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 1 53, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", sąd 2
Sygn. akt III SA/Wa 2336/06 rozstrzyga w granicach danej sprawy, me będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ.
Poddając ocenie zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, iż jest ona na tyle wadliwa, że nie może ostać się w obrocie prawnym. Przede wszystkim narusza ona w sposób istotny art. 138 § l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a.". Wydana ona została w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc w trybie odwoławczym, ale zawarte w niej rozstrzygnięcie jest niezgodne z normą tego przepisu. Przepis ten stanowi podstawę rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 zdanie trzecie u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.
W rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...]04.2006r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem przepis art. 138 § l k.p.a. w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, jakie rozstrzygnięcia mogą być wydane przez organ odwoławczy - i tak, może on wydać decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze.
Zatem niedopuszczalne jest wydanie w trybie odwoławczym decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję i orzeczenie sprawy co do meritum. Jeśli organ odwoławczy decyduje się na utrzymanie decyzji pierwszoinstancyjnej w mocy, oznacza to, że w pełni akceptuje zawarte w niej rozstrzygnięcie i zgodnie z dyspozycją art. 138 § l k.p.a. jakiekolwiek inne rozstrzygnięcie jest niedopuszczalne. Orzeczenie co do meritum możliwe jest tylko wówczas, gdy organ II instancji decyduje o uchyleniu decyzji organu I instancji i zachodzą okoliczności do wydania merytorycznego orzeczenia w sprawie.
W rozpoznanej sprawie Prezes ZUS wydał rozstrzygnięcie nie tylko niezgodne z art. 138 § l k.p.a., merytorycznie rozpoznając sprawę pomimo utrzymania w mocy decyzji Zakładu, ale również niezgodne z art. 30 u.s.u.s., zarówno utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, jak i sam orzekając w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Stosownie do postanowień tego przepisu do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Przepisem tym ustawodawca wykluczył możliwość umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części przez nich finansowanych. Nie ma zatem żadnych podstaw prawnych do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części przez nich finansowanych, a w takiej sytuacji należy postępowanie umorzyć.
Natomiast z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Zakładu wynika, iż merytorycznie rozpoznano również kwestię umorzenia należności, pomimo braku podstawy prawnej, które są finansowane przez pracowników, co wynika z zakresu rozstrzygnięcia, które obejmuje wszystkie należności z tytułu składek za pracowników.
Stwierdzone przez Sąd wady decyzji Prezesa ZUS i poprzedzającej ją decyzji Zakładu zdecydowały o konieczności ich eliminacji z porządku prawnego. Przy ponownym rozpoznawaniu wniosku skarżącego organ zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Sądu zawarte w niniejszym wyroku. Przede wszystkim powinien ustalić, czy wniosek o umorzenie należności dotyczy składek na ubezpieczenia pracowników w części przez nich finansowanych, czy też w części finansowanej przez pracodawcę i stosownie do poczynionych ustaleń wydać stosowne rozstrzygnięcie. Powinien mieć też na względzie, w przypadku, gdy możliwe będzie wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, iż uzasadnienie decyzji musi spełniać wymogi określone wart. 107 § 3 k.p.a. i być zgodne z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.). Podkreślenia wymaga, że organ administracji ma obowiązek szczegółowo wyjaśnić swoje stanowisko w sprawie, poddać rozważaniom argumenty podnoszone przez stronę, odnieść je do norm wynikających z przepisów prawa i wskazać powody takiego, a nie innego zastosowania tych przepisów. Bez wątpienia ogólnikowe stwierdzenia nie wypełniają 4
Sygn. akt III SA/Wa 2336/06 wymagań budowy uzasadnienia decyzji administracyjnej. Niezbędna jest bowiem analiza stanu majątkowego, w ramach której należy wziąć pod uwagę wysokość zobowiązań, wysokość miesięcznych wydatków, zdolność do osiągania dochodu, itp. - w zestawieniu z rzeczywistymi dochodami osiąganymi przez stronę. Konieczne jest dokonanie oceny, w jaki sposób przywołane przez stronę okoliczności mogą wpłynąć na jej zdolności płatnicze i możliwość wywiązania się z zobowiązań. Żadna z wydanych w niniejszej sprawie decyzji takich elementów nie zawiera, podobnie jak brak w nich odniesienia do przedłożonych przez skarżącego dowodów, a to prowadzi do wniosku, iż organy nie rozpatrzyły wnikliwie i wszechstronnie niniejszej sprawy, a więc wadliwie oceniły sytuację faktyczną, w jakiej znajduje się skarżący.
W świetle zasady zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej wart. 8 k.p.a., takie działanie organu z całą pewnością nie służy przedmiotowej zasadzie. Stoi też w oczywistej sprzeczności z obowiązkami, jakie ciążą na organie załatwiającym sprawę w ramach dyspozycji art. 7 i art. 77 § l k.p.a. Nadto, w myśl dyspozycji art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poza tym w niniejszej sprawie nie dostosowano się do dyspozycji art. 10 k.p.a. i przy ponownym rozpoznaniu sprawy wadliwość ta powinna być usunięta.
W skardze A.W. nie zgłosił zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji, a jedynie zawarł wniosek o umorzenie należności z tytułu składek wraz z jego uzasadnieniem. Jak już na wstępie wyjaśniono, sądy administracyjne nie orzekają o umorzeniu należności, dlatego tego typu wnioski nie są przez nie merytorycznie rozpoznawane.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § l pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Stosownie do postanowień art. 152 p.p.s.a stwierdzono, iż uchylona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Zakładu nie mogą być wykonane w całości.