Uzasadnienie
Skarżący Z.D. i M.D. wnieśli do Sądu, na urzędowych formularzach PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podnieśli, że uzyskiwany dochód nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i członków rodziny.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem i córką (ur. w [...] r. i [...] r.), posiadają dom o powierzchni 110 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 16 hektarów. Dochód Skarżącej z tytułu umowy o pracę wynosi 2.000 zł miesięcznie. Natomiast Skarżący z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 1.000 zł. Swoje miesięczne wydatki Skarżący określili na kwotę 2.500 zł. Wskazali również, że posiadają kredyt w wysokości 160.000 zł.
Skarżący zostali wezwani do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących ich stan majątkowy jednakże mimo doręczenia wezwania 30 września 2016 pełnomocnikowi r. pr. E.S., Skarżący żądanych dokumentów, ani oświadczeń nie przedłożyli.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów.
Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 2.347 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony.
Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.).
Tymczasem Skarżący nie wykonali wezwania referendarza sądowego i żadnych wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożyli. W szczególności Skarżący nie przedłożyli mimo, że byli do tego zobowiązani wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, wyliczenia miesięcznych kosztów utrzymania, informacji i dokumentów o posiadanych zobowiązaniach.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy.
Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie.
Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony.
Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżący posiadają stałe dochody z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę w łącznej w kwocie 3.000 zł. Miesięczne wydatki Skarżących wynoszą 2.500 zł.
Jednakże dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać porównania dochodów Skarżących z ich wydatkami i ocenić czy Skarżący są w stanie uiścić należne w sprawie koszty sądowe.
Wobec niedostosowania się przez Skarżących do wezwania z 27 września 2016r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżących, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znaleźli wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.).
W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.