Uzasadnienie
We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżącą – I. S.A. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że od 23 marca 2011 r. nie ma dostępu do dokumentów księgowych, bowiem zostały one zajęte przez Urząd Kontroli Skarbowej w G.. Z kolei z korespondencji prowadzonej z osobami prowadzącymi kontrolę wynika, że część dokumentacji księgowej spółki, zajęta w dniu przeszukania, zaginęła w niejasnych okolicznościach. Ponadto spółka ma zajęte rachunki bankowe. Nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości ani nie osiąga przychodów. Skarżąca nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych.
Spółka oświadczyła ponadto, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Spółka nie składała bilansów, z uwagi na brak dokumentów źródłowych. Rachunek bankowy spółki został zlikwidowany. Spółka nie prowadzi działalności i nie osiąga przychodów.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), skarżąca została wezwana do: wyjaśnienia, czy prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, jeśli tak wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych miesięcznych przychodów spółki oraz kosztów ich uzyskania, poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, bilansu i rachunku zysków i strat za I półrocze 2014 r., jeżeli spółka zaprzestała prowadzenia działalności – udokumentowanie tej okoliczności, nadesłania zeznań podatkowych spółki za 2012 i 2013 r., nadesłanie bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2013 r., nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie trzy miesiące oraz udokumentowanie ewentualnej likwidacji lub zajęcia tych rachunków, nadesłania innych dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątku spółki.
W odpowiedzi skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów. Wyjaśniła z kolei, że z punktu widzenia "formalno-prawnego" w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, gdyż prowadzi pełną księgowość, składa comiesięczne deklaracje
VAT-7. Jednak z uwagi na brak dokumentów "wyjściowych" częściowo zajętych i częściowo zgubionych, spółka nie jest w stanie złożyć bilansu i rachunku wyników za kolejne lata począwszy od 2011/2012. Faktycznie spółka nie osiąga dochodów pozwalających na poniesienie tak znacznych opłat.
Ponadto skarżąca wskazała, że w nocy [...] września 2014 r. skradziono walizkę z dokumentacją spółki. Sprawę prowadzi komenda policji w K.. Po odzyskaniu dokumentów zaległa księgowość zostanie uzupełniona bezzwłocznie. Spółka wyjaśniła również, że posiadała rachunek bankowy, jednak z uwagi na zajęcie komornicze uniemożliwiające ponoszenie kosztów prowadzenia rachunku został on zamknięty przez bank.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 "P.p.s.a." zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
W rozpoznawanej sprawie spółka nie przedstawiła w sposób należyty swojej sytuacji finansowej. Mimo wezwania, nie przedłożyła bowiem zeznań podatkowych za 2012 r. i 2013 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2013 r., ani w inny sposób nie udokumentowała wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych za ten okres. Ponadto, skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała również swojej aktualnej sytuacji finansowej. Jej wyjaśnienia w tym zakresie są z kolei niespójne. Początkowo spółka utrzymuje, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje dochodów, następnie (pismo z 19 grudnia 2014 r.) wyjaśnia, że jednak prowadzi działalność, przy czy uzyskiwane dochody nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych.
Jednocześnie skarżąca wskazuje, że nie może udokumentować swojej sytuacji finansowej za lata poprzednie, z uwagi na brak dokumentów księgowych, które zostały zajęte przez organy kontroli skarbowej, a częściowo zagubione. Z kolei aktualna dokumentacja księgowa została skradziona.
W ocenie referendarza sądowego, brak podstawowych informacji chociażby o aktualnych przychodach, majątku i działalności spółki uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie.
Odnosząc się do argumentacji spółki, że brak sprawozdania finansowego i niezłożenie zeznań podatkowych wynikał z braku dokumentacji, zabezpieczonej częściowo przez organy skarbowe, zauważyć należy, że rzeczywiście, w przypadku zabezpieczenia dokumentacji przez policję, prokuraturę, czy też inne organy – sporządzenie wymaganych wezwaniem sprawozdań finansowych może być utrudnione. Jednak wskazać też należy, że zabezpieczenie dokumentacji księgowej nie jest przeszkodą niemożliwą do usunięcia dla wykonania wezwania w niniejszej sprawie, przy założeniu prowadzenia przez spółkę dokumentacji finansowej zgodnej z wymogami określonymi w stosownych przepisach prawa. Zgodzić się bowiem należy z oceną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 95/08, w którym wskazano, że brak aktywności skarżącej spółki w zakresie przedłożenia wymaganych sprawozdań finansowych nie może być usprawiedliwiony okolicznością, że sporządzenie niektórych dokumentów było utrudnione ze względu na nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawianych za wcześniejsze okresy czy ze względu na zajęcie dokumentacji przez policję.
Z treści wskazanego wyżej art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika bowiem jasno, że strona powinna wykazać, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, jeżeli chce uzyskać w tym zakresie prawo pomocy.
Ponadto, żadne okoliczności nie wskazują na to, że spółka faktycznie powzięła wszelkie kroki do sporządzenia wymaganej dokumentacji. Z praktyki sądowej wynika bowiem, że nawet w przypadku zajęcia dokumentów przez organy ścigania, istnieje możliwość uzyskania odpisów z dokumentów.
Niemniej jednak gdyby nawet obiektywnie niemożliwe było wykonanie wezwania referendarza sądowego w części dotyczącej udokumentowania sytuacji finansowej skarżącej za lata poprzednie, to spółka nie udokumentowała również swojej aktualnej sytuacji finansowej. Z powyższego nie zwalnia skarżącej przywoływana okoliczność kradzieży dokumentacji księgowej. Skoro bowiem kradzieży dokonano we wrześniu 2014 r., należało chociażby udokumentować przychody uzyskane przez spółkę po tej dacie. Ponadto, skoro spółka składała deklaracje VAT-7, można było uzyskać ich kopie z urzędu skarbowego. Skarżąca w tym zakresie nie wykazała żadnej inicjatywy. Dodatkowo, wątpliwym jest, aby skarżąca będąca spółką akcyjną prowadzącą działalność gospodarczą, nie dysponowała rachunkiem bankowym.
W związku z powyższym, zdaniem referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie brak jakiejkolwiek wiedzy na temat rzeczywistej sytuacji finansowej spółki uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej możliwości finansowych. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09).
Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.