Uzasadnienie
Pismem z dnia 4 maja 2004 r. skarżący J. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnosił, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej oraz, że jest ciężko chory. Skarżący w roku 1999 zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z powodu jej nieopłacalności. Z powodu posiadanych zaległości z tytułu niezapłaconych składek skarżący nie otrzymał świadczeń chorobowych za okres choroby oraz renty inwalidzkiej. Razem z żoną do 2001 r. pozostawał na utrzymaniu córki, od roku 2001 jest na utrzymaniu żony. Do wniosku o umorzenie składek J. M. dołączył dowody potwierdzające jego ciężką chorobę oraz złą sytuację materialną. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, że skarżący w latach 1999 - 2000 miał zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku od nieruchomości.
Ponadto Spółdzielnia Mieszkaniowa pozwem z dnia 5 maja 1999 r. wystąpiła do sądu o eksmisję skarżącego z zajmowanego lokalu mieszkalnego z powodu niezapłacenia opłat mieszkaniowych. Ze znajdującego się w aktach sprawy sporządzonego przez pracowników ZUS kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek wynika, że J. M. nie ma żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu żony, która otrzymuje emeryturę w wysokości 755,00 zł miesięcznie, razem z żoną zamieszkuje w mieszkaniu córki, ma zaległości w urzędzie skarbowym, żona ma zobowiązania wobec osób fizycznych w kwocie 15 000, 00 zł. Skarżący jest właścicielem lokalu użytkowego w którym do 1999 r. prowadził bar, na prawie własności tego lokalu zostały ustanowione hipoteki na rzecz urzędu Skarbowego i banków w łącznych kwotach ponad 70 tys. zł.
Trzema decyzjami z dnia [...] lipca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. w dalszej cześci uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s.) odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek z okresy wymienione w tych decyzjach. W uzasadnieniu decyzji zakład wskazał, że w przypadku skarżącego nie występuje całkowita nieściągalność zaległych składek ponieważ jest on właścicielem lokalu użytkowego, na którym zakład dokonał zabezpieczenia należnych składek w formie hipoteki oraz że umorzenie składek ma charakter uznaniowy i wyjątkowy.
Skarżący wniósł ustnie do protokołu z dnia 11 sierpnia 2004 r. sporządzonego przez pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. W. Inspektorat w S. odwołanie od wymienionych decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. Następnie pismem z dnia 18 sierpnia 2005 r. zwrócił się do zakładu o "wydanie decyzji na piśmie" w wyniku wniesionego odwołania. Wniesione przez skarżącego odwołanie zostało potraktowane przez zakład jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. którą utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS stwierdził, że utrzymuje w mocy decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2005 r. odmawiającą umorzenia składek za okres od maja 1996 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że skarżący osiąga dochód z emerytury w wysokości 713,62 zł., żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 532,71 zł oraz osiąga dochody z działalności gospodarczej w wysokości 580,00 zł miesięcznie ponadto skarżący razem z żona osiągają dochód z dzierżawy będącego ich własnością lokalu użytkowego. Prowadzona w stosunku do skarżącego egzekucja zaległych składek jest skuteczna. W związku z tym organ uznał, że brak jest przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Na tę decyzję J.. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący przedstawił swoją trudną sytuacje materialną oraz podniósł, że prowadzona w stosunku do niego egzekucja składek ma ograniczoną skuteczność, gdyż mimo egzekucji po ośmiu miesiącach spłaty zaległych składek zadłużenie skarżącego wobec ZUS wzrosło z powodu naliczania odsetek od kwoty pozostałej zaległości.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga jest zasadna, jednakże nie z powodu zarzutów w niej podniesionych.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 39 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu o ten przepis Sąd rozpoznał niniejszą sprawę wychodząc poza granice zarzutów podniesionych w skardze.
Sąd zważył, że instytucję umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne regulują przepisy art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie art. 2 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 2 ust. 3b ustawodawca zawarł delegację dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, z uwzględnieniem ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
Wykonując tę delegację Minister, Gospodarki, pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) określił dodatkowe przesłanki umarzania składek na ubezpieczenia społeczne. Na podstawie przepisu § 3 pkt 1 tego rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił, czy do skarżącego mają zastosowanie przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy powołanego rozporządzenia.
Organ w decyzji podnosi, że w sprawie skarżącego nie wystąpiła całkowita nieściągalność zaległych składek. Organ w decyzji odnosi się również do sytuacji materialnej skarżącego, co może sugerować, że w stosunku do skarżącego ma jednak zastosowanie również przepis § 3 pkt 1 powołanego rozporządzenia. W art. 11 k.p.a. ustawodawca zawarł nakaz wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy wydawaniu decyzji. W ocenie Sądu do przesłanek tych zaliczają się również przepisy prawa, które mogą mieć zastosowanie w sprawach tej kategorii, do której zalicza się sprawa rozstrzygana przez organ w decyzji. W rozpoznanej sprawie organ wydał decyzję w przedmiocie umorzenia składek, do tego rodzaju spraw, jak już Sąd zaznaczył mogą mieć zastosowanie przepisy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz przepisy powołanego rozporządzenia. W zaskarżonej decyzji organ powołuje się jedynie na przepisy ustawy nie odnosząc się w ogóle do przepisów powołanego rozporządzenia, bez podania przyczyn takiego działania.
Zdaniem Sądu organ miał obowiązek wyjaśnić w decyzji skarżącemu czy w stosunku do niego mają zastosowanie przepisy rozporządzenia, a jeżeli przepisy te miały do niego zastosowanie, to organ powinien był wyjaśnić przesłanki do podjęcia rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji przy zastosowaniu tych przepisów, przez co należy rozumieć obowiązek wykazania czy zdaniem organu w sprawie skarżącego wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisach powołanego rozporządzenia, a jeżeli tak to czym organ kierował się odmawiając skarżącemu umorzenia składek. W zaskarżonej decyzji organ tego nie uczynił, co prawda organ odniósł się częściowo do sytuacji materialnej skarżącego, jednakże nie wskazał w oparciu o jaki przepis prawa w tej sprawie rozważał te okoliczności. W zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie wskazuje przesłanek normatywnych do umorzenia składek, wskutek czego decyzja ta pozbawiona jest uzasadnienia prawnego.
Za uzasadnienie prawne zaskarżonej decyzji nie może być uznane wskazanie przez organ, że decyzja od której wniesiono środek odwoławczy w wyniku, którego wydana została zaskarżona decyzja zawierała rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 28 u.s.u.s. Samo wskazanie tego przepisu również jest błędne, gdyż przepis ten zawiera liczne jednostki redakcyjne, z których każda jest odrębna normą prawną, a zatem wskazanie tylko przepisu art. 28 u.s.u.s. również nie mogło by być uznane za prawidłowe uzasadnienie prawne decyzji. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia prawnego decyzji, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Umorzenie składek należy do kategorii spraw rozstrzyganych decyzją uznaniową.
W ocenie Sądu w decyzji uznaniowej jej uzasadnienie pełni doniosłą rolę, gdyż organ wydając decyzję uznaniową podejmuje jedno z kilku dopuszczalnych rozstrzygnięć danej sprawy i żeby możliwa była ocena zasadności tego rozstrzygnięcia, winno być ono w sposób szczegółowy uzasadnione.
W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że skarżący i jego żona osiągają dochody, jednakże skoro uznał, że przy rozstrzyganiu tej sprawy należało ocenić możliwości płatnicze skarżącego i jego żony, to winien był ocenić wszystkie okoliczności sprawy związane z tą kwestią. Z akt sprawy wynika, że na skarżącym ciążą inne zobowiązania - cywilne i podatkowe, a zatem ażeby ocenić wpływ obowiązku spłaty składek na egzystencję skarżącego należało zbadać ile środków pieniężnych skarżący przeznacza na spłatę innych zobowiązań. W rozpoznanej sprawie organ tego nie uczynił przez co naruszył przepis art. 7 k.p.a. w zakresie w jakim norma ta nakłada na organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Organ przed wydaniem decyzji nie umożliwił skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, gdyż nie wyznaczył mu terminu do dokonania tych czynności, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a.
Ponadto należy podkreślić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 35 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzja w postępowaniu odwoławczym powinna być wydana w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania odwołania przez organ. W rozpoznanej sprawie został wniesiony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. odpowiednio stosuję się odpowiednio przepisy o odwołaniach. Z uwagi na charakter sprawy wynikający z trudnej sytuacji materialnej skarżącego, który oczekiwał od organu rozstrzygnięcia sprawy licząc, że przyczyni się to do poprawy tej sytuacji, rozpatrywanie przez Prezesa ZUS wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy przez rok, należało uznać za działanie naruszające w sposób szczególnie naganny określoną w art. 8 zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do organów administracji.
W tym stanie rzeczy należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 11 i 107 § 3 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżący wnosił w skardze o umorzenie przez Sąd składek, których dotyczyła zaskarżona decyzja. Sąd mimo uwzględnienia skargi, nie mógł uwzględnić tego wniosku skarżącego, gdyż orzeczenie w tym zakresie wykracza poza kompetencje sądu określone w przepisach art. 145 - 150 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.