Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 10 maja 2005r. Skarżący - T. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Wniosek uzasadniał trudną sytuacja materialną (bezrobotny, brak majątku, żona zagrożona utratą pracy- na wypowiedzeniu, 6-cioletnie dziecko na utrzymaniu).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, iż zaległe należności z tytułu składek stanowią kwotę 11.591,54 zł. i powstały w okresie, gdy wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą (1999- 2005r.). Ustalono także, iż T. K. za 2004r. uzyskał dochód 3.025, 20 zł, jest bezrobotny - bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych żony oraz pomocy rodziców, nie ma majątku. Stwierdzono, że wobec zobowiązanego prowadzona była skuteczna egzekucja administracyjna zaległych należności. W oparciu o te dane uznano, że wnioskodawca nie spełnia żadnych warunków umorzenia określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej w tekście "u.s.u.s."
W odwołaniu złożonym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca zarzucił bezpodstawność stwierdzeń decyzji I-instancyjnej odnośnie niespełniania przez niego przesłanek umorzenia. Wskazywał, że ustalenia dotyczące możliwości egzekucji należności odnosiły się do wcześniejszego okresu, kiedy prowadził jeszcze działalność gospodarczą oraz, że istniejące zaległości uniemożliwiają mu podjęcie pracy.
Decyzją z dnia [...] października 2005r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365), wymienił zebrane dokumenty, wskazał na skuteczną egzekucję w 2005r. oraz na fakt niezłożenia dokumentów dotyczących dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej. Te okoliczności a także młody wiek wnioskodawcy i prognoza możliwości uregulowania należności w przyszłości stanowią - zdaniem Prezesa ZUS - o braku spełniania warunków do umorzenia należności.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. K. wskazuje na błędy w ustaleniach zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Argumentuje, że w jego sytuacji materialnej spełniona jest przesłanka nieściągalności, bowiem skuteczna egzekucja dotyczyła przeszłości tj. zwrotu nadpłaty podatku za 2004r. Wyjaśnia, że nie złożył deklaracji i ksiąg podatkowych za 2005r. gdyż nie prowadził już wówczas faktycznej działalności gospodarczej, nie składał deklaracji podatkowych i nie dokonywał zapisów w księgach. Wniósł o umorzenie zaległych należności z tytułu składek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
W związku z żądaniem skargi umorzenia należności objętych tą decyzją na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd administracyjny dokonuje jedynie kontroli legalności zaskarżonych orzeczeń bądź innych czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze. zm.; - dalej " P.p.s.a."). Do kompetencji sądów administracyjnych nie należy natomiast merytoryczne załatwienie sprawy administracyjnej, dlatego zawarte w skardze żądanie umorzenia zaległych należności z tytułu składek uwzględnione być nie mogło.
Skarżący nie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jednakże stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając skargę nie jest związany podniesionymi przez Stronę skarżącą zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie mieścić się jednak musi w granicach danej sprawy oraz uwzględniać zakaz reformationis in peius.
Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Definicję całkowitej nieściągalności należności zawiera ustęp 3 tego przepisu.
Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia także w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te wymienia § 3 rozporządzenia stanowiąc, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Określona art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności.
W świetle, bowiem ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku: całkowita nieściągalność zaległości oraz zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny skutki opłacenia należności), prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.
Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza to uznaniowej oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80 i 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości.
Zaskarżona decyzja standardów tych nie zachowuje, a wnioski dotyczące niespełniania przez skarżącego przesłanek umorzenia są dowolne.
Zakład, a w II instancji Prezes ZUS ustalili, iż wnioskodawca jest bezrobotny i nie uzyskuje żadnych dochodów, że bezrobotna jest także jego żona, że wychowują dziecko, by następnie wbrew zasadom doświadczenia życiowego i logiki stwierdzić, iż spłata zaległości z tytułu składek w kwocie 11. 591,54 zł. nie stanowi zbyt ciężkiego dla zobowiązanego i jego rodziny skutku oraz że nie spełnia on żadnych przesłanek umorzenia.
Zdaniem Sądu ten błąd w ocenie zebranego materiału mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia Zakładu. Wydanie decyzji nie zostało bowiem poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ocenił prawidłowo zebranego materiału dowodowego, pozostawał w błędnym przekonaniu o niespełnieniu przez Skarżącego warunków pozytywnego rozpoznania wniosku. Tym samym nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Z tego względu zaskarżoną decyzję stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. należało uchylić.
Kontrolowana decyzja wydana została także z naruszeniem zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu tj. art. 10 i 81 K.p.a. Strona nie została, bowiem zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 134 § 1, 145§ 1 pkt 1 lit. c) i 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.