Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz pracy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od stycznia 1999r. do grudnia 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że W. M. złożył [...] grudnia 2004 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu wskazanych w decyzji składek i okresu.
Z ustaleń dokonanych przez organ wynika, że Skarżący prowadził w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej z 30 marca l998 r. w Urzędzie Gminy w M. Ustalono, ze skarżący (na dzień wydania decyzji) był zatrudniony w [...] w M. z wynagrodzeniem [...] zł brutto, a jego żona do [...] lutego 2005 r. pracowała na pół etatu w [...] z wynagrodzeniem [...] zł brutto, miesięcznie.
Odmawiając umorzenia należności Prezes Zakładu Ubezpieczeń wskazał na charakter uznaniowy tej instytucji prawnej, jaką jest umorzenie i podkreślił, że stosuje się ją w wyjątkowych sytuacjach. Wskazał na art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), który zezwala na całkowite umorzenia należności z tego tytułu tylko w sytuacji całkowitej nieściaglności składek, nie dokonując analizy tego przepisu, a wskazując jedynie, iż w przedmiotowej sprawie całkowita nieściągalność nie ma miejsca.
Odwołując się od powyższej decyzji skarżący wskazał, że aktualne dochody jego rodziny wynoszą brutto [...] zł i nie jest on w stanie spłacić zadłużenia w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto wskazał, iż, jest w stanie depresji psychofizycznej i zastanawia się nad możliwością porzucenia swojej ponad dwudziestoletniej służby w [...].
Decyzją z dnia [...] października 2005 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazując ponownie jako podstawę rozstrzygnięcia art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale w treści wskazując, że stwierdził brak całkowitej nieściągalności składek.
Podnosząc, że nie ujawniły się inne dowody ani inne okoliczności, które uzasadniałyby zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W skardze na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2005 r. skarżący podniósł, że z brzmienia art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że możliwe jest umorzenie należności ZUS także wówczas, kiedy nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Art. 28 ust. 3a stanowi bowiem, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Skarżący, jak podnosi był także płatnikiem składek w rozumieniu art.4 pkt. 2 d ustawy.
Skarżący odwołał się także do Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i stwierdził, ze w jego przekonaniu spełnia warunki do umorzenia składek.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga okazała się zasadna, a zatem zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało uchylić.
Ocena działalności administracji publicznej dokonywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem jego zgodności z prawem. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej u.p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi a także powołaną podstawą prawną, jednakże w myśl § 2 tegoż artykułu Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji.
Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego, bądź przepisu postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania. (art. 145§1 pkt 1 lit a - c cytowanej ustawy).
Uznanie administracyjne w ocenie Sądu nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia. Przed wydaniem decyzji organ - zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r.. Nr 98 poz. 1071 t.j.; dalej powoływanej jako k.p.a.) w zw. z art. 77 § 1 tej ustawy ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Szczególnie istotnego charakteru w przypadku decyzji podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego nabiera zasada przekonywania wyrażona w art. 11 kpa - zgodnie, z którą organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 k.p.a. integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 cyt. przepisu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma jak wspomniano ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ podatkowy pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Co w ocenie Sądu miało miejsce w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na względzie należy wskazać, iż przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie dopuszczają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w dwóch sytuacjach. Pierwsza, wskazana bezpośrednio w treści art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wiąże się z przesłankami nieściągalności należności wymienionymi w ust. 3 pkt. l - 6, druga wymieniona w ust 3a - dotyczy jedynie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, jednakże dopuszcza w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Zgodnie z delegacją zamieszczoną w art. 28 ust. 3b ustawy Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (dalej MGPiPS) określił w drodze rozporządzenia warunki umarzania należności w drugiej z powyższych sytuacji, w tym wskazał przesłanki warunkujące umorzenie. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS - Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
* gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
* poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności:
- - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W związku z powyższym ocena wniosku umorzeniowego złożonego przez ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek, obejmować powinna badanie czy zachodzą w sprawie przesłanki ich nieściągalności, a jeśli takie nie występują w sprawie - czy sytuacja wnioskodawcy pozwala na umorzenie należności ze względów określonych w § 3 rozporządzenia MGPiPS.
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd zważył, że nie takiej kompleksowej oceny nie zawierała ani decyzja wydana w I jak i w II instancji. Rozstrzygnięcie wydane w I instancji, wprawdzie jako postawę rozstrzygnięcia wskazywało art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale uzasadnienie decyzji ograniczyło się jedynie do przytoczenia przesłanek warunkujących umorzenie należności ze względu na ich nieściągalność. Nie odniosło się ono w żaden sposób do możliwości umorzenia określonej w art. 28 ust. 3a w/w ustawy ani do warunków umorzenia określonych w przepisach rozporządzenia MGPiPS. Wydając decyzję w postępowaniu odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych także "przemilczał" przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3a wyżej cytowanej ustawy.
Oprócz wadliwości samych rozstrzygnięć wskazać także należy na wady przeprowadzonego przez organ postępowania. Organ uchybił bowiem treści art. 10 § 1 k.p.a. wyrażającemu ogólną zasadę postępowania administracyjnego - zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Przepis ten stanowi, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada czynnego udziału strony znajduje konkretyzację w regulującym przebieg postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez organ, art. 81 k.p.a., zgodnie z którym okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strony miały możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.
W rozpatrywanej sprawie skarżącemu nie zapewniono możliwości wzięcia czynnego udziału w postępowaniu wyjaśniającym, zarówno w I jak i II instancji, nie zapewniono mu także możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, pomimo powinności wynikającej z przywołanych przepisów. Zaznaczyć przy tym należy, iż brak było okoliczności wyłączających taki obowiązek. Uchybienia powyższym przepisom wiążą się więc z naruszeniem omówionej powyżej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażonej w art. 10 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzająca je decyzja organu I-ej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz z pominięciem przepisów prawa materialnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
Stosownie do art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie mogą być wykonane w całości.