Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2005 r. (data wpływu do organu rentowego) Skarżący T. Ł. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. We wniosku powołał się na swoją trudną sytuację materialną, podnosząc że w latach 1991 - 2000 pracował jako podwykonawca dla dwóch przedsiębiorstw. Oświadczył, że z powyższego tytułu nie otrzymał należnego wynagrodzenia, wobec czego zrezygnował z dalszej pracy, zaś jeden z jego zleceniodawców wszczął przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, celem ściągnięcia należności wraz z odsetkami, wskutek czego komornik sądowy zajął cały majątek, otrzymany przez małżonkę Skarżącego w drodze darowizny od rodziny.
Nadto podniósł, że ma 56 lat, przez okres dwóch lat otrzymywał rentę, a także że ma niewładną prawą rękę. Stwierdził, że nie jest w stanie zapłacić tak wysokich należności, natomiast jego małżonka ubiega się o rentę chorobową.
Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] ZUS odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od listopada 2001 r. do lutego 2005 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2000 r. do listopada 2003 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od listopada 2001 r. do lutego 2004 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał się na przepis art. 28 ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umorzone przez ZUS w przypadku całkowitej ich nieściągalności, tj. w sytuacjach określonych w sposób wyczerpujący w ust. 3 cytowanego przepisu. Nadto powołał się na art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stanowiący że należności z tytułu składek na ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365) - dalej: "Rozporządzenia", w szczególności jego § 3.
Odnosząc się do sytuacji Skarżącego ZUS wskazał, że prowadzi on działalność gospodarczą, zatrudniając pracowników, zaś przedmiotem postępowania w sprawie były jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie ich płatnikami, ponieważ składki za zatrudnionych pracowników nie podlegają umorzeniu, zgodnie z przepisami Rozporządzenia.
Po przeanalizowaniu dokumentów przedstawionych przez Skarżącego oraz zgromadzonych z urzędu ZUS uznał, że jego sytuacja materialno-bytowa pozwala na spłatę zobowiązań ZUS. Wskazał, że rodzina Skarżącego uzyskuje stałe miesięczne przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego jego małżonki. Nadto Skarżący wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości na prawach ustawowej wspólności majątkowej.
W ocenie organu, spłata zadłużenia wobec ZUS może nastąpić w dogodnym systemie ratalnym, bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny.
Jednocześnie w dniu [...] lipca 2005 r. ZUS wydał decyzję Nr [...] odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od sierpnia 1997 r. do lipca 1998 r. wraz z odsetkami. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ ponownie powołał się na art. 28 u.s.u.s., w tym na punkty 5 i 6 ust. 3 powyższego przepisu, stanowiące że całkowita nieściągalność należności ma miejsce w sytuacji stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a także gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających koszty egzekucyjne.
Następnie ZUS odniósł się do wskazanych w omówionej wcześniej decyzji okoliczności, związanych z sytuacją majątkową i rodzinną Skarżącego, a nadto powołał się na przepisy Rozporządzenia, podnosząc, że przedmiotem postępowania są składki na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych pracowników, które nie podlegają umorzeniu.
Pismem z dnia [...] lipca 2005 r., zatytułowanym "Odwołanie..." Skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że wydane przez ZUS decyzje z dnia [...] lipca 2005 r. są dla niego krzywdzące, ponieważ zostały wydane bez uwzględnienia jego sytuacji materialnej i życiowej. Ponownie powołał się na swoją sytuację zdrowotną i stwierdził, że w dotrwaniu do wieku emerytalnego pomagają mu syn i żona, która posiada gospodarstwo rolne, stanowiące jej odrębną własność, nie będącą przedmiotem zabezpieczenia komorniczego.
Ponadto wskazał, że przedmiotowe zadłużenie powstało wskutek niezapłacenia jemu jako podwykonawcy przez zleceniodawcę należnej kwoty wynagrodzenia, zaś pomimo wyroku sądowego do dnia złożenia wniosku nie wyegzekwowano żadnej kwoty. Wskazał, że na jego utrzymaniu pozostaje troje dzieci, które studiują w trybie płatnych studiów. Dodał, że zapłata zaległej należności wraz z odsetkami pociągnęłaby ciężkie skutki dla Skarżącego i rodziny.
Dwoma decyzjami z dnia [...] sierpnia 2005 r. ZUS utrzymał w mocy decyzje z dnia [...] lipca 2005 r., wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięć, że Skarżący nie przedłożył nowych dokumentów, mogących wnieść istotne dla sprawy okoliczności, które umożliwiłyby pozytywne rozpatrzenie spraw. Organ stwierdził, że po ponownej analizie nie znalazł przesłanek do umorzenia z powodu całkowitej nieściągalności, ani przesłanki do umorzenia w przypadku braku całkowitej nieściągalności.
Na powyższe decyzje Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze przedstawił ponownie okoliczności związane ze swoją sytuacją zdrowotną, majątkową i rodzinną, podnoszone we wniosku o umorzenie zaległości, a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący stwierdził nadto, że bezskutecznie ubiegał się o restrukturyzację należności. Dodał, że fakt zadłużenia wobec ZUS uniemożliwia mu występowanie w przetargach na prace budowlane oraz zaciągnięcie kredytu. W tej sytuacji w ocenie Skarżącego dla niego i jego rodziny istnieje zagrożenie brakiem środków do życia.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem wpisanym do protokołu rozprawy w dniu 26 stycznia 2006 r. wydanym na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." sprawy ze skargi na obie decyzje połączone zostały do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd nakazał prowadzić je pod wspólną sygnaturą akt
III SA/Wa 3200/05.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ.
W powyższym kontekście Sąd miał na uwadze okoliczność, że zaskarżone w sprawach niniejszych decyzje wydane zostały w dniu [...] sierpnia 2005 r., a zatem po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Przepisem art. 1 ust. 3 powyższej ustawy zmieniony został art. 83 ust. 4 u.s.u.s., który wymieniony został w podstawie prawnej zaskarżonych decyzji. Zgodnie z nowym brzmieniem powyższego artykułu od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie, przewidziane w ust. 2 art. 83 u.s.u.s. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 5 ustawy zmieniającej, jej wejście w życie następowało po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. W związku z faktem, że akt ogłoszony został w dniu 9 sierpnia 2005 r., datą jego wejścia w życie był dzień 24 sierpnia 2005 r. Wobec powyższego należy uznać, że zaskarżone decyzje wydane zostały siedem dni po wejściu w życie nowego brzmienia przepisu, stanowiącego ich podstawę prawną, a zatem w stanie prawnym, w którym organem właściwym do wydania decyzji po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych należności z tytułu składek był Prezes ZUS. Tymczasem, jak wynika jednoznacznie ze wskazania w sentencji obu zaskarżonych decyzji, organem który je wydał był ZUS. Bez znaczenia, w ocenie Sądu, jest okoliczność zamieszczenia w nagłówku decyzji określenia "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", gdyż sentencje obu aktów wyraźnie wskazują, jako organ rozstrzygający sprawę, ZUS. Wynika to ze sformułowania "Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję".
Sąd zauważył też, że obie decyzje podpisane zostały przez Dyrektora Oddziału T. F.. Zgodnie natomiast z treścią art. 107 § 1 k.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Z akt sprawy nie wynika, że T. F. był osobą, upoważnioną przez Prezesa ZUS do podpisania decyzji w jego imieniu.
W tej sytuacji Sąd stwierdził, że w przypadku obu decyzji nastąpiło ich wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości, a zatem obie decyzje dotknięte są kwalifikowaną wadą, określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., stanowiącą - w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - przesłankę stwierdzenia ich nieważności w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wobec powyższego stwierdzenia przedwczesne są jakiekolwiek rozważania Sądu w przedmiocie treści wydanych rozstrzygnięć i sposobu prowadzenia postępowania, prowadzącego do ich wydania. Na marginesie jedynie Sąd, odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o "podjęcie stosownej sprawiedliwej decyzji" podnosi, że zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy w toku jego wydania nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wskazuje, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności Skarżącego, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi ZUS.
Mając na uwadze całość powyższej argumentacji i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., a także na podstawie art. 156 Sąd orzekł, jak w sentencji.