Uzasadnienie
Pismem z dnia 3 czerwca 2005 r. Skarżąca A.W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do maja 2005 r. Uzasadniając swój wniosek Skarżąca powołała się na trudną sytuacją finansową prowadzonej przez siebie firmy "A.", spowodowaną nierzetelności kontrahentów oraz brakiem możliwości ściągnięcia zaległych należności. Nadto wskazała, że przez 5 lat regularnie opłacała składki. Powołała się także na okoliczność, że prowadzony przez nią zakład funkcjonuje w okolicy dotkniętej dużym bezrobociem, a mimo to problem stanowi zatrudnienie osób chętnych do pracy w krawiectwie.
Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do maja 2005 r. i na Fundusz Pracy za maj 2005 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", wyjaśniając że przepis ten wskazuje wprost przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, uzależniając je od całkowitej nieściągalności należności. Wyjaśnił, że okoliczność całkowitej nieściągalności została zdefiniowana w ust. 3 cytowanego przepisu.
Nadto ZUS stwierdził, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365), określającym szczegółowo przesłanki wydania takiego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do wniosku Skarżącej ZUS stwierdził, że w przedstawionej przez siebie dokumentacji nie uwiarygodniła ona należycie okoliczności, które stanowiłyby przesłankę konieczną do umorzenia należności. Zaznaczył, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i istnieją realne szanse na spłatę zadłużenia, w szczególności wobec faktu, że mimo nierzetelności kontrahentów, prowadzona przez Skarżącą firma nie stała się niewypłacalna. Organ podniósł też, że Skarżąca posiada ruchomości, m.in. samochody oraz nieruchomości w postaci działki z budynkiem zakładowym, na których możliwe jest zabezpieczenie wierzytelności, a wobec powyższego brak jest możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zgromadzonym materiale organ nie dopatrzył się również innych przesłanek umorzenia, takich jak potwierdzenie przewlekłej choroby Skarżącej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej Skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności.
Pismem z dnia 18 sierpnia 2005 r., zatytułowanym "Odwołanie", Skarżąca zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") o ponowne rozpatrzenie jej wniosku. Podtrzymując swój wcześniejszy wniosek o umorzenie należności składkowych, Skarżąca oświadczyła, że pod jej opieką pozostaje chora na cukrzycę samotna matka, która nie jest w stanie bez jej pomocy opłacić niezbędnych leków, w tym pełnopłatnej insuliny.
Decyzją z dnia [...] października 2005 r. ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. W sentencji rozstrzygnięcia organ wskazał, że podtrzymuje "decyzję o odmowie umorzenia zadłużenia na koncie płatnika w kwocie 16.095,42 zł" i wskazał, że odmowa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do maja 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie ponownie powołał się na treść art. 28 u.s.u.s. i przytoczył te same argumenty, które zostały wskazane w decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., dotyczące posiadanych przez Skarżącą rzeczy ruchomych i nieruchomości.
Odnosząc się do powołanej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy choroby matki Skarżącej i konieczności sprawowania na nią opieki ZUS wyraził przypuszczenie, że fakt ten nie pozbawi Skarżącej możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. Ponadto stwierdził, że matka Skarżącej otrzymuje emeryturę w wysokości 1.152,49 zł netto miesięcznie, wobec czego posiada środki na opłacenie leków. W konsekwencji organ uznał, że przedstawione przez Skarżącą okoliczności nie uzasadniają umorzenia należności.
Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze stwierdziła, że rozpoznając jej wniosek o umorzenie należności składkowych ZUS nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności, w tym m.in. charakteru prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej, faktu regularnie opłacanych składek we wcześniejszym okresie, a nadto zarzuciła organowi utrudnianie Skarżącej spłaty zadłużenia, m.in. poprzez objęcie hipoteką przymusową prowadzonego przez nią zakładu, a także wykorzystywanych w działalności gospodarczej samochodów. Nadto oświadczyła, że kwota zaległości dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne, których Skarżąca jest płatnikiem.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych względów, niż w niej wskazano.
W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ.
W powyższym kontekście Sąd miał na uwadze okoliczność, że zaskarżona decyzja wydana została w dniu [...] sierpnia 2005 r., a zatem po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Przepisem art. 1 ust. 3 powyższej ustawy zmieniony został art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z nowym brzmieniem powyższego artykułu od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie, przewidziane w ust. 2 art. 83 u.s.u.s. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 5 ustawy zmieniającej, jej wejście w życie następowało po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. W związku z faktem, że akt ogłoszony został w dniu [...] sierpnia 2005 r., datą jego wejścia w życie był dzień 24 sierpnia 2005 r. Wobec powyższego należy uznać, że zaskarżona decyzja wydana została siedem dni po wejściu w życie nowego brzmienia przepisu, stanowiącego jej podstawę prawną, a zatem w stanie prawnym, w którym organem właściwym do wydania decyzji po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych należności z tytułu składek był Prezes ZUS. Tymczasem, jak wynika jednoznacznie ze wskazania w sentencji zaskarżonej decyzji, organem który ją wydał był ZUS. Bez znaczenia, w ocenie Sądu, jest okoliczność zamieszczenia w nagłówku decyzji określenia "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", gdyż sentencje aktu wyraźnie wskazuje, jako organ rozstrzygający sprawę, ZUS. Wynika to ze sformułowania "[...] Oddział ZUS w W. postanawia podtrzymać decyzję o odmowie umorzenia zadłużenia".
W tej sytuacji Sąd stwierdził, że decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy narusza przepisy o właściwości, a zatem jest dotknięta kwalifikowaną wadą, określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., stanowiącą - w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - przesłankę stwierdzenia jej nieważności w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Wobec powyższego stwierdzenia przedwczesne są jakiekolwiek rozważania Sądu w przedmiocie treści wydanych rozstrzygnięć i sposobu prowadzenia postępowania, prowadzącego do ich wydania. Dopiero bowiem decyzja wydana z dochowaniem przepisów określających właściwość rzeczową organu może podlegać merytorycznej ocenie w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Na marginesie jedynie Sąd zauważył, że utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. decyzją z dnia [...] października 2005 r. ZUS odmówił Skarżącej umorzenia zaległości wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, podczas gdy w decyzji pierwszej instancji odmowa umorzenia dotyczyła zarówno składek na ubezpieczenia społeczne, jak i na Fundusz Pracy.
Sąd wskazuje zatem, że organ, ponownie rozpatrując sprawę winien jest odnieść się do całości sprawy. Prezes ZUS jako organ odwoławczy powinien też zwrócić uwagę, że decyzja pierwszoinstancyjna została wydana przez [...] Oddział ZUS, podczas gdy zgodnie z art. 28 ust.1 u.s.u.s., organem uprawnionym do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek jest ZUS, a nie Oddział.
Mając na uwadze całość powyższej argumentacji i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., a także na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.