Uzasadnienie
H. Sp. z o.o. Sp. k. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu od skargi. Spółka wyjaśniła, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uiścić przedmiotowego wpisu. Skarżąca zaznaczyła, że z uwagi na panujący kryzys gospodarczy nie posiada wystarczających środków aby bez uszczerbku dla funkcjonowania spółki uiść wpis w wysokości 23.000 zł. Wskazała, że do dnia dzisiejszego oczekuje na wpłaty należności od swoich kontrahentów.
Spółka oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł. Ostatni rok obrotowy spółka zamknęła stratą – 1.094.356 zł. Spółka nie posiada środków na rachunku bankowym.
W toku postępowania skarżąca złożyła deklaracje podatkowe VAT-7 za okres od listopada 2015 do stycznia 2016 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2014 i 2015 r., zeznanie podatkowe CIT-8 za 2014 r.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a.").
W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego tj. w zakresie częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W pierwszej kolejności, zauważyć należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.).
Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej.
W rozpoznawanej sprawie przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Podkreślić bowiem należy, że przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu.
Na obecnym etapie postępowania kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest wpis w kwocie 23.000 zł.
W ocenie referendarza sądowego, z oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki wynika, że w obecnej sytuacji nie jest ona w stanie uiścić tego wpisu w całości. Zauważyć bowiem należy, że aktualnie sytuacja finansowa spółki jest trudna. Skarżąca nie posiada środków na rachunkach bankowych.
Z deklaracji VAT-z za okres od listopada 2015 r. do stycznia 2016 r. wynika, że w tym okresie spółka nie dokonała sprzedaży opodatkowanej VAT. Z nadesłanego porównawczego rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2015 r. wynika, że w tym okresie spółka nie osiągnęła przychodów. Z kolei strata z działalności gospodarczej za 2015 r. wyniosła – 32.432 zł. Tym samym uzasadniona jest argumentacja skarżącej dotycząca trudności finansowych spółki.
Powyższe, w ocenie referendarza sądowego, nie oznacza jednak, że spółka w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Referendarz sądowy przyjął, że uiszczenie przez spółkę wpisu na poziomie 5.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Skarżąca prowadzi bowiem w dalszym ciągu działalność gospodarczą, z tytułu której jeszcze za 2014 r. uzyskała przychody w wysokości ponad 3 mln zł. Co jednak najistotniejsze, mimo braku środków finansowych spółka posiada znaczący majątek. Wartość środków trwałych spółki wynosi [...] mln zł (w tym grunty i budynki).
Istotnym jest również, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat.
Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14).
Ponadto, w ocenie referendarza sądowego, zwalnianie skarżącej na obecnym etapie postępowania w większym zakresie jest przedwczesne. Skarżąca dochodzi bowiem należności, w tym również z tytułu dostaw od kontrahentów na kwotę ponad 3,6 mln zł (zob. bilans na dzień 31 grudnia 2015 r.) i być może należności te zostaną uiszczone lub wyegzekwowane, co istotnie wpłynie na sytuację spółki.
Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.