Uzasadnienie
Z.B. (dalej zwany "stroną" lub "Skarżącym"), w formularzu PPF z 10 marca 2015 r, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona powołała się na to, że: jej sytuacja materialna jest bardzo zła; ma status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku; strona jest utrzymywana przez matkę z jej emerytury, częściowo zajętej prze komornika; cierpi [...]; matka strony cierpi na [...]; Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami (ur. [...] r. i [...] r.).
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego (m.in. o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, kalkulacji kosztów życia, wskazania dochodów strony, udokumentowania dochodów matki) skarżący przekazał polecenie wypłaty emerytury (1370 zł), zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna, pismo ZUS o wysokości świadczeń dla D.B., PIT-40A D. B., PIT-37 za 2014 r strony, PIT-11, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości Z.B., zaświadczenie o stanie zdrowia skarżącego z 30 lipca 2013 r, informację dla lekarza kierującego, zaświadczenie lekarskie z 24 czerwca 2011 r, skierowanie do szpitala [...] z 10 marca 2015 r, wezwanie do wyjawienia majątku z 25 lutego 2015 r, wniosek o nakazanie wyjawienia majątku, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, tytuł wykonawczy.
Skarżący, w piśmie z 24 marca 2015 r, poinformował o nieprowadzeniu przez niego i przez matkę rachunku bankowego oraz o tym, że nie posiada żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu matki. Leczy się [...] i nie posiada środków na spłatę zadłużenia. Miesięcznie ponosi ok 1270 zł wydatków z tytułu czynszu, lekarstw, wizyt lekarskich, opłat abonamentowych, gazu, elektryczności, wody, jedzenia.
Postanowieniem z 2 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie Skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie. Wskazał w nim, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, ponadto ma zasądzone alimenty na córki w kwocie 1.100 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że nie płaci alimentów, co potwierdził dołączając informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Jednocześnie Skarżący wyjaśnił, że w dniu [...] maja 2011 r. został orzeczony rozwód pomiędzy Skarżącym a G. B..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2 cyt. wyżej przepisu).
W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Mimo to ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego.
Skarżący bowiem, zdaniem Sądu, nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim nie udokumentował wysokości kosztów miesięcznego utrzymania i wysokości bieżących wydatków – w piśmie z 24 marca 2015 r., złożył jedynie oświadczenie, z którego wynika, że na czynsz z budżetu domowego przeznacza wraz z matką 320 zł, na opłaty ok. 150 zł, jedzenie 500 zł, lekarstwa i wizyty lekarskie ok 150 zł, przejazdy 100 zł, opłaty abonamentowe zaś 50 zł. Do składanych do Sądu pism nie załączył jednak żadnych dowodów dokumentujących te twierdzenia.
Należy zauważyć, że Skarżący wskazał również, że ani on ani osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada, żadnego majątku ruchomego jak i nieruchomości. Niewątpliwym jest zaś, że Skarżący lub jego matka dysponują lokalem mieszkalnym, w którym zamieszkują. W piśmie z 24 marca 2015 r. Skarżący oświadczył, także, że ani on ani jego matka nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Oświadczenie to pozostaje w rażącej sprzeczności w stosunku do informacji wynikających z akt administracyjnych sprawy, z których wynika, że Skarżący posiada rachunek bankowy między innymi w [...] S.A. oraz [...] SA (np. pismo Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia 14 lutego 2013 r., protokół badania ksiąg podatkowych oraz analizę zebranych dokumentów sporządzone przez ten sam organ). Podkreślić należy, że również z oświadczeń Skarżącego zawartych w odwołaniu od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z [...] sierpnia 2014 r., wynika, iż był on posiadaczem rachunków bankowych. Ta oczywista rozbieżność pozbawia zdaniem Sądu wiarygodności twierdzenia strony w kwestii zupełności zadeklarowanych dochodów oraz posiadanego majątku.
Tymczasem dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej Skarżącego wymaga zestawienia wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Dokonanie takiego zestawienia musi opierać się o możliwie najpełniej przedstawiony stan majątkowy Skarżącego i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie i udokumentowanie zarówno dochodów, majątku jak i wydatków. Podkreślić należy, że wątpliwości dotyczące rzetelności złożonych przez Skarżącego oświadczeń oraz fakt że Skarżący nie przedstawił istotnych do oceny wniosku przyznania prawa pomocy dokumentów (w tym m.in. rachunków dokumentujących wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego czy też wyciągów z rachunków bankowych), to tym samym pozbawił Sąd możliwości dokonania pełnej merytorycznej oceny jego bieżącej sytuacji finansowej i w efekcie możliwości przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Mając na względzie powyższą argumentację oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.