Uzasadnienie
Z.B. (dalej jako strona lub skarżący), w formularzu PPF z 10.03.2015 r, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona powołała się na to, że: - sytuacja materialna strony jest bardzo zła; - ma status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku; - utrzymuje go mama z emerytury, zresztą częściowo zajętej przez komornika; - cierpi na [...] - matka strony cierpi [...]; - skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami (ur. [...] r i [...] r).
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego (m.in. o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, kalkulacji kosztów życia, wskazania dochodów strony, udokumentowania dochodów matki) skarżący przekazał polecenie wypłaty emerytury (1370 zł), zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna, pismo ZUS o wysokości świadczeń dla D. B., PIT-40A D. B., PIT-37 za 2014 r strony, PIT-11, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości Z. B., zaświadczenie o stanie zdrowia skarżącego z 30/7/2013 r, informację dla lekarza kierującego, zaświadczenie lekarskie z 24/6/2011 r, skierowanie do [...] z 10.03.2015 r, wezwanie do wyjawienia majątku z 25.2.2015 r, wniosek o nakazanie wyjawienia majątku, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, tytuł wykonawczy.
Skarżący, w piśmie z 24.03.2015 r, poinformował o nieprowadzeniu przez niego i przez matkę rachunku bankowego oraz o tym, że nie posiada żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu matki. Leczy się [...] i nie posiada środków na spłatę zadłużenia. Miesięcznie ponosi ok 1270 zł wydatków z tytułu czynszu, lekarstw, wizyt lekarskich, opłat abonamentowych, gazu, elektryczności, wody, jedzenia.
Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r, poz. 270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może, na wniosek strony, przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny.
Jedyny wymagalny koszt, który strona jest zobowiązana ponieść w sprawie to koszt wpisu od skargi w wysokości 7547 zł. Do tej wielkości, tj do kosztów wymagalnych, należy zatem odnieść wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, badany z uwzględnieniem każdoczesnej sytuacji materialnej strony.
Referendarz sądowy nie przywiązuje wagi – i nie wywodzi negatywnych skutków dla strony - do nieprecyzyjnego wykonania przez stronę wezwania z 16.03.2015 r. Wątpliwości budzi jednak prawdziwość (zupełność) przedstawionych informacji dotyczących "wszystkich" źródeł utrzymania skarżącego. Dla odmiany natomiast referendarz sądowy przydaje walor prawdziwości oświadczeniom strony o stanie zdrowia, potwierdzonym stosowną a aktualna dokumentacją medyczną.
W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj o prawo pomocy w zakresie częściowym.
Skarżący, w formularzu PPF, pominął matkę (D. B.), jako osobę, z która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe: wskazał ją w późniejszym oświadczeniu z 24.03.2015 r., lecz jako osobę, która pokrywa wydatki strony. Oznaczył natomiast, w tym samym formularzu PPF, jako osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – dwie córki (ur.[...] r i ur. [...] r). Dochodu uzyskiwanego w gospodarstwie domowym początkowo nie oznaczył (formularz PPF), podobnie jak wysokości dochodu matki, z którego utrzymuje się. Brak wyraźnego oznaczenia dochodu gospodarstwa domowego mógłby powodować negatywną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeżeli z okoliczności sprawy wynikałoby, że potrzeby (związane z podtrzymaniem egzystencji) są jednak zaspokajane, w związku z czym strona posiada jednak jakieś źródła dochodu (utrzymania). Jednakże ta ostatnia zmienna, tj dochód matki z tytułu emerytury wynika z załączonego do pisma z 24/03/2015 r polecenia wypłaty i wynosi 1370 zł.
Jeżeli uznać, zgodnie z deklaracjami skarżącego z formularza PPF (pkt 6 i pkt 10) i z pisma z 24.03.2015 r, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z córkami, to wątpliwym jest by mama (D.B.) przekazywała skarżącemu 1270 zł z emerytury wynoszącej 1340 zł 37 gr, ponieważ – jeśli wierzyć deklaracjom strony – pozostawałby wtedy (mama) bez środków do życia. Kwota emerytury mamy, przyjmując za podstawę oceny wartości podane na stronie Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-egzystencji-2) nie umożliwia zabezpieczenia potrzeb "minimum egzystencji" (niezbędnych wydatków każdego), ponieważ minimum egzystencji dla gospodarstwa trzyosobowego wynosi 1 442,69 zł, dla czteroosobowego - 1 850,85 zł. Stąd wniosek, że przedstawiona kalkulacja kosztów życia dotyczy przede wszystkim osoby skarżącego.
Należy też zauważyć, że skarżący nie zawarł w złożonej deklaracji żadnych informacji o wydatkach, które ponosi (musi ponosić) z tytułu wychowania i kształcenia córek (koszt książek, ubrań, zajęć etc): jak wynika z zestawienia dat urodzeń dzieci oraz z informacji ogólnodostępnych zawartych w Internecie (np. na stronach miasta Wyszkowa), córki strony są w trakcie procesu kształcenia oraz biorą czynny udział w życiu kulturalnym miasta. Uwzględnienie konieczności poniesienia przywołanych wyżej wydatków w zestawieniu z zadeklarowanymi dochodami skarżącego pozbawia - szczątkowej już i tak – wiarygodności twierdzeń strony w kwestii zupełności zadeklarowanych dochodów.
Dlatego, uznając powagę stanu zdrowia skarżącego, referendarz sądowy nie może jednak uwzględnić jego wniosku o zwolnienie o kosztów sądowych występujących aktualnie w sprawie (7547 zł). Referendarz sądowy działa jako dysponent środków publicznych i jest poddany szczególnym rygorom dysponowania tymi środkami. Oznacza to w sprawie, że brak rzetelnego wykazania środków finansowych, którymi dysponuje gospodarstwo domowe skarżącego, w tym wypadku brak wykazania kwoty wszystkich dochodów – i to pomimo odrębnego wezwania - uniemożliwia podjęcie oceny sytuacji finansowej strony, tj, w konsekwencji, także przyznanie jej prawa pomocy. Referendarz sądowy ocenia bowiem nie tylko okoliczności, które przemawiają za przyznaniem prawa pomocy (np. wydatki, stan zdrowia, konieczność zwiększonych nakładów), lecz wszystkie okoliczności, w szczególności finansowe, sprawy (np. rzetelność zadeklarowania dochodów gospodarstwa domowego).
Braki wskazane powyżej strona może uzupełnić wnosząc bądź sprzeciw, bądź powtórny wniosek o prawo pomocy. Decydując się na kontynuowanie postepowania o prawo pomocy skarżący powinien przygotować się na jednoznaczne wyjaśnienie przykładowych zagadnień: z kim prowadzi gospodarstwo domowe, jakie są średnie koszty utrzymania córek, kto ponosi koszty utrzymania córek, z czego utrzymuje si matka strony, świadczenia (alimentacyjne), które skarżący otrzymuje od matki dzieci, co robi matka dzieci i jaki jest jej dochód.
Mając to na uwadze należało, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. - postanowił jak w sentencji.