Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, skarżący – J.S. wniósł o zwolnienie z tej opłaty, z uwagi na trudną sytuację finansową.
Pismem z 15 stycznia 2015 r. skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do: wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), nadesłania zeznań podatkowych skarżącego oraz osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe za 2013 r., nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
W odpowiedzi skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu. Wniósł w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 1.382 zł brutto, z czego pobierany jest podatek i składki ZUS. Skarżący wskazał, również, że ponosi wydatki na lekarstwa, ubezpieczenie budynku, pojazdu, podatki. Spłaca pożyczkę w wysokości 576 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że brakuje mu pieniędzy na życie. Wspólne gospodarstwo domowe skarżący prowadzi razem z żoną, która pozostaje bez pracy. Do swojego majątku skarżący zaliczył dom o pow. 123 m², nieruchomość rolną 1,68 ha (V i VI klasa gruntu). Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności. Jest właścicielem [...] z 1979 r.
Do wniosku skarżący załączył kopie faktury za opał, dowodów wpłat składek ubezpieczeniowych, kopie opakowań po lekach.
Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – P.p.s.a.), referendarz sądowy wezwał skarżącego do: nadesłania zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2013 i 2014 r. (ewentualnie za 2014 r. – w inny sposób udokumentowania wysokości uzyskanych dochodów), wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz jego żony (w tym nadesłanie odcinków otrzymywanych świadczeń (odcinek renty, emerytury lub kopii decyzji przyznających świadczenia), wskazania, czy skarżący lub jego żona uzyskują dochód z gospodarstwa rolnego, np. dopłaty unijne, nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej i ewentualnym pobieraniu zasiłków, w przypadku braku statusu osoby bezrobotnej – wyjaśnienie takiego stanu rzeczy, czytelnego przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego i jego żony (wydatki na utrzymanie domu, samochodu, media, wyżywienie, leczenie i inne niezbędne), nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie 3 miesiące.
W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że jego żona nie uzyskuje dochodów więc nie rozlicza się z urzędem skarbowym, z kolei skarżącego rozlicza ZUS. Gospodarstwo, które posiada skarżący i jego żona nie przynosi żadnych dochodów. Zostało ono zniszczone przez powódź w 2010 i 2013 r. Koszty utrzymania i leczenia skarżącego wynoszą 410 zł, spłata pożyczki 576 zł, opłaty komunalne 312 zł, media 63 zł. Żonie skarżącego w 2003 r. odebrano prawo renty.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika – adwokata. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ocena wniosku PPF oraz informacji w nim zawartych wskazuje na zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego całość związanych ze sprawą kosztów sądowych, w tym warunkującego rozpoznanie skargi, wpisu. Zwolnienie to podyktowane jest jego bieżącą sytuacją finansową, której pochodną stanowi zdolność do poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie.
W przypadku wnioskodawcy jest ona niemożliwa, skoro nie posiada on żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych, ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a pochodzące z renty dochody okazują się niewystarczające względem niezbędnych potrzeb 2 osób i w całości przeznaczane są na zaspokojenie bieżących wydatków oraz leczenie.
Jednocześnie jednak referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08. Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego.
Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn.. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski.
Reasumując należy stwierdzić, że brak jest procesowej konieczności powołania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 70/13).
Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). Jego podstawę stanowią art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.