Uzasadnienie
R. sp. z o.o. (dalej jako strona lub skarżąca) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniła to tym, że wskutek zmniejszenia się liczby zleceń, straciła płynność finansową i nie wykonuje ciążących na niej zobowiązań. Powołała się nadto na toczące się wobec niej postępowania egzekucyjne i dokonane na jej majątku zabezpieczenia. Podała stan zobowiązań i należności oraz stan środków na rachunkach i w kasie. Za ubiegły rok Skarżąca poniosła stratę w wysokości 669.341,68 zł. Do wniosku dołączyła bilans.
Referendarz sądowy, pismem z 9 lutego 2016 r. (doręczonym 10 lutego 2016 r.), wezwał skarżącą do nadesłania dodatkowej dokumentacji dotyczącej jej stanu majątkowego. Na pismo to strona jednak nie odpowiedziała.
Referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy, ponieważ okoliczności, na których oparła ona swój wniosek nie zostały wykazane, lecz – jedynie - opisane. Zdaniem referendarza, oświadczenia spółki nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii jej możliwości płatniczych. W szczególności, skarżąca nie dostarczyła dokumentów uzupełniających wniosek, nie przesłała zeznania podatkowego, rachunku zysków i strat, deklaracji VAT, zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w latach 2015-2016, wyciągów z rachunków bankowych, informacji o posiadanych wierzytelnościach i zobowiązaniach, czy udziałach w innych jednostkach, informacji o wypłaconym pełnomocnikowi wynagrodzeniu, dokumentów potwierdzających fakt zajęcia majątku. Zdaniem referendarza sądowego, strona, która nie wykonuje jego wezwań musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a.
Spółka, w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 29 lutego 2016 r, zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 255 u.p.p.s.a.. Wskazała w szczególności, że nie jest prawdą, że nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie. Zdaniem spółki, powinna ona być wzywana do przedłożenia dalszych dokumentów źródłowych dopiero wówczas, kiedy oświadczenia składane przez nią nie są "jednoznaczne spójne i rzetelne". Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).
Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych (por rubryka 4 formularza PPPr z 27 listopada 2015 r). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r. sygn. FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08). Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanych przez Sąd w tej sprawie, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać.
Nie nastąpiło to jednak w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu referendarz słusznie zauważył, iż skarżąca nie wykazała (ani nawet nie uprawdopodobniła), że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Przede wszystkim dlatego, że z art. 246 § 1 i § 2 u.p.p.s.a wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy.
Nie ulega też wątpliwości, że wezwanie referendarza sądowego z 8 lutego 2016 r (o nadesłanie wskazanych w części historycznej elementów), doręczone spółce (pełnomocnikowi spółki) 10 lutego 2016 r (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 34 akt sądowych) pozostało bez odpowiedzi. Tym samym brak jest podstaw dla korzystnego rozstrzygnięcia wniosku spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ wątpliwości orzecznika – których wyrazem było wezwanie – nie zostały wyjaśnione.
Zdaniem skarżącej spółki z treści złożonych dokumentów i oświadczeń (formularza PPPr, bilansu, akt administracyjnych) wynika jej zła sytuacja finansowa, co uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nadto stronę wnoszącą o przyznanie prawa pomocy można wzywać do przedłożenia dokumentów źródłowych jedynie wówczas, kiedy jej oświadczenia nie są "jednoznaczne, spójne i rzetelne" (postanowienie z 7 maja 29014 r II OZ 403/14).
Sąd zwraca uwagę spółce, że w przywołanym przez nią postanowieniu NSA oddalił zażalenie strony w przedmiocie prawa pomocy, ponieważ "(...) skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów, nadto nie złożyła w tym zakresie żadnego oświadczenia(...)". Dlatego NSA wskazał, że "(...) słusznie sąd wojewódzki uznał, że nie ma możliwości dokonania oceny sytuacji finansowej jej oraz jej rodziny i odmówił przyznania prawa pomocy".
W ocenie Sądu, brak wykazania przez spółkę jej sytuacji nie przemawia za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest bowiem wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Te elementy można natomiast porównać wtedy, kiedy strona wykona wezwanie do niej kierowane.
Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2016 r. i orzekł jak w sentencji.