Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] po rozpatrzeniu na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 kpa wniosku M. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr[...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. odmówił M. N. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 36.965,38 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 5.440,12 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 2.081,60 zł oraz odsetek w kwocie 16.087,60 zł. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że generalną zasadą przy umarzaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności jest ich całkowita nieściągalność, zgodnie z brzmieniem przepisu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) zwaną dalej: "u.s.u.s.".
Nadto wskazano, iż z uwagi na zamknięcie rachunku bankowego przez skarżącą w dniu 3 lutego 2005 r. skierowano należność z tytułu składek na drogę przymusowego dochodzenia należności w trybie egzekucji administracyjnej do [...] Urzędu Skarbowego w B.. Na podstawie kwestionariusza o stanie majątkowym z kolei, spisanego przez skarżącą, wynikało, iż zamieszkuje ona z rodzicami, a jednocześnie nie posiada wartościowego majątku ruchomego ani żadnej nieruchomości. M. N. nie korzystała też z pomocy społecznej ani z innych pomocy doraźnych. Z uwagi na powyższe, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. brak było podstaw do umorzenia należności, albowiem do chwili wydania decyzji nie stwierdzono ich całkowitej nieściągalności.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując sprawę ponownie powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r., a nadto wskazał, że w stosunku do skarżącej nie stwierdzono określonej brzmieniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek - ustawowej przesłanki "ważnego interesu" osoby zobowiązanej do opłacenia składek, rozumianej jako niemożność opłacenia należności z tytułu nieopłaconych składek, w tym, w ramach ewentualnego układu ratalnego obejmującego spłatę zadłużenia, w dogodnych, dostosowanych do możliwości skarżącej ratach.
Ponadto w opinii organu odwoławczego fakt regulowania przez skarżącą wierzytelności względem Urzędu Miasta w B., przemawia za jej zdolnościami płatniczymi, a tym samym za możliwością podjęcia spłaty zadłużenia wobec Zakładu na dogodnych warunkach.
M. N. pismem z dnia 28 sierpnia 2005 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r. Skarżąca zwróciła się o umorzenie powstałych względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaległości. Wskazała na swoją trudną sytuację finansową, fakt utrzymywania jej przez rodziców. Skarżąca podała, że należności do Komornika Sądowego wpłacają jej rodzice.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] lipca 2005 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie więc od zarzutów zawartych w skardze M. N., Sąd badając legalność decyzji, stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w II instancji została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.
Kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została wprowadzona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Przepis artykułu 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 ustawy. Pierwotną treść "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmownej odwołanie nie przysługuje" zastąpił treścią "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznanie takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie nie przysługuje". Odwołanie od decyzji wydawanych w trybie ustawy przysługuje do sądów powszechnych - wydziałów pracy i ubezpieczeń społecznych. W ten sposób ta kategoria spraw została wyłączona z zakresu właściwości sądów powszechnych jako wyjątek od stosowanej ustawą, reguły.
Podstawą wydanej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzemieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2004 r., a przed dniem 24 sierpnia 2005 r., kiedy to został zmieniony art. 1-szym ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 248).
Przepis ten stanowił, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje. Zważyć jednak należy, że przepisy następne, zamieszczone w art. 83a i 83b przewidywały, iż w każdym przypadku wzruszenie decyzji ostatecznej lub konieczności wydania postanowienia należy stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Zgodnie też z klauzulą generalną, wyrażoną w art. 123 ustawy, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej, a więc kiedy przepis ustawy odsyła do innej, aniżeli kodeks postępowania administracyjnego, podstawy.
Jednocześnie art. 180 § 1 kpa wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Należy więc przyjąć, że decyzja wydana na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie mogła być przedmiotem odwołania do sądu powszechnego, ale może być przedmiotem postępowania administracyjnego.
Przy zasadzie z art. 15 kpa, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne - odwołanie od decyzji winien rozpoznać organ wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 1 kpa). Zgodnie z art. 127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, stronie niezadowolonej z tej decyzji służy do tegoż organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W przedmiotowej sprawie decyzję w pierwszej instancji wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Tymczasem przepis art. 83 ust. 4 stanowił, że decyzja należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zaś do Prezesa. Stosownie więc do przepisów powołanej ustawy Prezes mógł wydać tę decyzję nie w imieniu własnym - lecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Potwierdza to Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) przypisując kompetencje Zakładowi Ubezpieczeń.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wchodzi w skład Zarządu i kieruje działalnością Zakładu, reprezentując go na zewnątrz (art. 72 i 73 cytowanej ustawy). Oznacza to, że Prezes Zakładu jest uprawniony i zobowiązany w imieniu Zakładu do wydawania przewidzianych ustawą decyzji w tym określonych w art. 28 ustawy. Błąd zawarty w nagłówku w oznaczeniu organu wydającego decyzję nie miał znaczenia dla istoty sprawy. Natomiast z cała pewnością Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być dla swej decyzji drugą instancją gdyż nie jest osobą wymienioną w przepisie art. 127 § 3 kpa. Tak więc pouczenie zawarte pod decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. o ponownym rozpatrzeniu sprawy, było błędne.
Dla rozpatrzenia odwołania od przedmiotowej decyzji właściwy rzeczowo jest zgodnie z art. 17 pkt 3 kpa właściwy minister - w tym przypadku Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.
Właściwość rzeczowa jest to zdolność organu administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania danej kategorii spraw (B. Adamiak, [w:] B. Adamiak..., dz. cyt., str. 123). Ustala się ją według przepisów o zakresie jego (organu) działania (art. 20 kpa). Konsekwentnie zatem należy uznać, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił także dyspozycji art. 19 kpa stanowiącemu, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Naruszenie wskazanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 1 kpa. Wynika to z literalnego brzemienia cytowanego przepisu.
Zważyć należy, że w dacie orzekania w tej sprawie przepis art. 83 ustawy, jak już podkreślono, uległ dalszej zmianie. Strona niezadowolona z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może złożyć wniosek do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tak więc w stanie prawnym istniejącym po dniu 24 sierpnia 2005 r. - Prezes Zakładu byłby uprawniony do rozpatrzenia wniosku M. N..
Sąd jednak bada legalność decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie wydania decyzji ostatecznej, a więc w tej sprawie w dacie rozpatrzenia sprawy przez drugą instancję. Miało to miejsce w dniu [...] sierpnia 2005 r.
Z podanych względów Sąd nie oceniając materialno-prawnych argumentów podniesionych w decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. oraz w skardze - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.