Uzasadnienie
Skarżąca M. J. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, argumentując, że jej wynagrodzenie jest zajęte przez urząd skarbowy, wskutek czego otrzymuje ok. 1.000 zł. Skarżąca ma na utrzymaniu syna. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo, w którym wyjaśniła, że nie korzysta obecnie z pomocy społecznej. Skarżąca mieszka w domu, który nie jest jej własnością, stąd rachunki za energię elektryczną, wodę, śmieci nie są wystawiane na nią. Skarżąca przedstawiła zeznania podatkowe, informację o stanie rachunku [...], wyciągi bankowe, zawiadomienie o wysokości raty pożyczki, informację o zarobkach, wyrok orzekający separację.
Uwzględniając powyższe zważono, co następuje:
Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Oceniając wniosek Skarżącej referendarz sądowy uznał, że częściowo zasługuje on na uwzględnienie. Zasadne jest bowiem zwolnienie Skarżącej z obowiązku zapłaty opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Podejmując to rozstrzygnięcie referendarz sądowy miał na względzie to, iż odpis orzeczenia z uzasadnieniem (zresztą już sporządzonym), doręcza się bez względu na to, czy strona uiściła opłatę kancelaryjną, czy też nie, o czym stanowi art. 234 § 2 p.p.s.a. Przepis ten wprowadza odstępstwo od zasady niepodejmowania przez Sąd żadnej czynności na skutek pisma, które nie zostało opłacone (art. 220 § 1 p.p.s.a.). Takie rozwiązanie jest wyrazem ochrony prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji RP) przejawiającym się w możliwości uruchomienia postępowania kasacyjnego, gdyż brak uzasadnienia wyroku pozbawia stronę możliwości wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 p.p.s.a., por. postanowienie NSA z 7 lipca 2004 r., GZ 25/04).
Referendarz sądowy miał także na uwadze to, że uzasadnianie orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego sądu jako konstytucyjnie chronionego prawa jednostki. Jak bowiem podkreślił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 11 kwietnia 2005 r. (SK 48/04) uzasadnianie orzeczeń pełni różne funkcje: sprzyjania samokontroli organu orzekającego, wyjaśniająco-interpretacyjną (w tym dokumentacyjną i ułatwiającą realizację orzeczenia), kontrolną zewnętrzną, umożliwiającą akceptację orzeczenia w skali indywidualnej i jego legitymizację społeczną (funkcja wychowawcza, głos w dyskursie społecznym).
Skoro zatem możliwość zapoznania się przez stronę z pisemnym uzasadnieniem wyroku (a w efekcie przekonania się o jego trafności) jest elementem prawa do Sądu, to wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia należy rozpoznawać z uwzględnieniem gwarancji dostępu do Sądu.
Reasumując: zwolnienie Skarżącej z obowiązku zapłaty opłaty kancelaryjnej podyktowane jest umożliwieniem jej zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia, bez konieczności uiszczania dodatkowych opłat, a tym samym narażania jej na negatywne konsekwencje w postaci ściągnięcia nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej w trybie egzekucyjnym.
Jednocześnie referendarz sądowy nie uwzględnił wniosku Skarżącej w pozostałym zakresie, uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania w pełnym zakresie. Z nadesłanych dokumentów wynika, że Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia w kwocie nieco ponad 1.000 zł. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się decyzja Ośrodka Pomocy Społecznej, przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna Skarżącej. Wzmiankę o tym zamieszczono także w zaskarżonej decyzji. Skarżąca nie wyjaśniła natomiast, czy w dalszym ciągu otrzymuje świadczenie na syna. W oświadczeniach Skarżącej zabrakło również informacji na temat ponoszonych wydatków. Wskazała ona jedynie, że mieszka w domu, który nie jest jej własnością, stąd rachunki za energię elektryczną, wodę, śmieci nie są wystawiane na nią. Skarżąca nie podała natomiast jakie konkretnie kwoty (i czy w ogóle) wydatkuje na ten cel.
Z przesłanych materiałów wynika ponadto, że w czerwcu 2011 r. Skarżąca zaciągnęła kredyt w wysokości 4.500 zł. Nie wiadomo natomiast czy kwotę tę w całości rozdysponowała. Nie jest też jasne z jakiego źródła – przy deklarowanych niskich dochodach – Skarżąca sfinansowała wpłatę kwoty 500 zł (w marcu 2011 r.) należną z tytułu wpisu sądowego.
Mając na uwadze nasuwające się, a opisane wyżej wątpliwości referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje w całości na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.