Uzasadnienie
I. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r poz. 270) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który wnioskujący ubiega się, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego.
II. A. S., dalej jako strona lub podmiot skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, na urzędowym formularzu PPF z 7 marca 2014 r, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazała, że: - jest matka samotnie wychowującą trójkę dzieci ([...], [...], [...] roku); - syn wymaga specjalnej opieki medycznej, co generuje dodatkowe koszty; - zajmowane mieszkanie jest sfinansowane z kredytu (na 30 lat); - ma linię debetową na kwotę 17 tys zł, otwarte dwie karty debetowe na kwotę 3200 zł; - z uwagi na koszty była zmuszona zrezygnować z obiadów szkolnych, dodatkowych lekcji języka angielskiego dla dzieci; - z uwagi na konieczność spłaty zobowiązań sprzedała samochód; - co miesiąc ponosi stałe wydatki na poczet kredytu mieszk, czynszu, prądu, opłat szkolnych opiekę zdrowotna, sądki na bezp., telewizję i Internet, telefony w wysokości odpowiednio 1700, 700, 200, 300, 600, 200, 75, 200 zł; - po uiszczeniu stałych opłat stronie pozostaje ok. 1225 zł miesięcznie na codzienne wydatki na cztery osoby; - posiada 1/3 udziału w ½ domu, w który mieszka jej mama z synem (udział iluzoryczny); - mieszkanie zakupione na kredyt o pow 98 m.kw.; 02,6 ha nieruchomości rolnej; 1/3 udziału w ½ działki, tj 210 m kw, 29,16 m kw budynku warsztatowego, 2 m kw "w wiecie"; - co miesiąc uzyskuje 6477 zł, w tym 2100 zł tytułem alimentów, a kwotę 4377 zł z tytułu wynagrodzenia (urlop wychowawczy); - alimenty nie są stałym źródłem przychodu strony z uwagi na niestabilność i opóźnienia.
W piśmie przewodnim z dnia 20 marca 2014 r (złożone 21 marca)., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie referendarza otrzymane 14 marca 2014 r (oświadczenie na s 32), skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie złożyć wszystkich paragonów i rachunków, ponieważ nie była przygotowana na taka sytuację. Nadto, powtórzyła, że świadczenia alimentacyjne nie są pewnym źródłem przychodów, ponieważ zależą od kondycji finansowej płacących. Strojna Ne zwraca się o pomoc do instytucji, sama stara się pokrywać wydatki związane z zaspokajaniem potrzeb rodziny. Skarżąca przedłożyła, m.in., wyciąg z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe, zestawienia paragonów fiskalnych za dokonywane zakupy.
- III. Wymagalne koszty sądowe w sprawie to kwota wpisu od skargi w wysokości 500 zł, zatem to do tej kwoty należy odnieść możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych.
Referendarz sądowy zauważa, że sytuacja majątkowa strony, jeśli brać pod uwagę uzyskiwane przez nią przychody (ok. 80 tys rocznie przychodów ze stosunku pracy, ok. 6 tys miesięcznie dochodu gospodarstwa rodzinnego), nie kwalifikuje się do przyznania stronie prawa pomocy. Podobny wniosek należy wysnuć analizując przekazane przez stronę wyciągi z rachunku bankowego, ponieważ z ich treści nie wynika, by strona przekroczyła, choćby jeden limit debetowy. Tymczasem z oświadczeń strony wynika, ze posiada jeszcze dwie inne linie debetowe, natomiast proces normalnego gospodarowania strony odbywa się wyłącznie w ramach tych linii debetowych. Także struktura codziennych zakupów nie jest argumentem za tym, by uznać, ze strona znajduje się w stanie ubóstwa. Wśród towarów i usług uznanych za niezbędne do podtrzymania egzystencji znajdują się, w znacznej ilości, wydatki na M., P. i, zabawki A., zaliczka za obóz sportowy "do W. " i in.
Okolicznością uzasadniająca przyznanie prawa pomocy nie jest tez stan majątkowy, ponieważ skarżąca jest właścicielem dóbr o znacznej wartości (mieszkanie, udział w domu, działce, budynkach warsztatowych, wiacie). Fakt, że według przekonania strony jest ona właścicielem "iluzorycznym" nie zwalnia jej od podjęcia wysiłku w celu uzyskania należnych jej środków, a z całą pewnością nie powinien być przyczyna obarczania Skarbu Państwa ciężarem tego faktu.
Decydując o zwolnieniu strony od wymagalnych kosztów sądowych w sprawie referendarz sądowy ma na uwadze przede wszystkim, że skarżąca jest – według jej oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej - samotną matką, wychowująca trójkę dzieci, w tym jedno o zwiększonych potrzebach życiowych. Stąd nienajnizsze dochody uzyskiwane przez stronę ze stosunku pracy oraz alimentów i możliwość wygospodarowania wolnych środków na potrzeby postępowania sądowego należy miarkować koniecznością zaspokajania potrzeb trójki dzieci oraz ograniczeniami strony w zakresie wykorzystania w tym celu dóbr najtańszych. Nie bez znaczenia dla podjętej oceny jest wysokość kosztów stałych (jak wynikających z kredytu mieszkaniowego), które pokrywać musi strona.
W ocenie referendarza sądowego, zabezpieczenie stronie wolnego dostępu do Sądu, bez ograniczeń w postaci opłaty za wpis, w pełni zrealizuje prawo do Sądu, o którym mowa w art. 45 Konstytucji RP. Prawo do Sądu będzie też zagwarantowane przez możliwość bezpłatnego zapoznania się z pisemnym uzasadnieniem wyroku – w razie konieczności składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia.
Podejmując decyzję (odmowną) o przyznaniu stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika referendarz sądowy ma na uwadze możliwość podjęcia przez stronę samodzielnych starań w celu ustanowienie pełnomocnika z urzędu i ułożenia sobie z nim stosunków (np. uzależnienia wynagrodzenia od wyniku sprawy), co umożliwia przecież stronie dysponowanie "wolnymi" (w ramach debetu) środkami na rachunku bankowym. Na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika miały wpływ nie tylko płynność płatnicza strony, ale także zakres kontroli Sądu Administracyjnego (art. 134, art. 133 u.p.p.s.a.) uniezależniony w znacznym stopniu od aktywności pełnomocnika, obowiązki informacyjne Sądu względem osoby działającej bez pełnomocnika, co gwarantuje pełnię realizacji prawa do Sądu. Referendarz wskazuje, że Sąd orzeka, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a.).
Nadto, z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Z uwagi na to, że konieczność pomocy profesjonalnego pełnomocnika należy miarkować sposobem działania Sądu Administracyjnego, jak też brakiem przymusu adwokackiego i brakiem konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08), a skarżąca nie wskazała w uzasadnieniu wniosku szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby udział w sprawie pełnomocnika ustanowionego z urzędu i referendarz potrzeby udziału pełnomocnika nie dostrzegł samodzielnie, wniosek w tym zakresie należało rozpoznać odmownie.
- IV. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.