Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne.
Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. P. B., dalej jako strona, wnioskiem zawartym w formularzu PPF z 25 maja 2016 r., a następnie na formularzu PPF z 10/6/2016 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych. Powołał się na: - brak znacznych dochodów; - utrzymywanie się ze stosunku pracy; - niemożność funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji starosty kościańskiego zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej; - obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej.
Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, której dochód wyniósł – w 2015 r. – 4773 zł. Wnioskodawca wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości 1.850 zł miesięcznie. Strata za maj 2016 r. wynosi 51932 zł. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności, ponieważ Starosta K. wydał decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania.
Skarżący wskazał, że zobowiązania spłaca z przychodów z najmu części budynków. Ponosi następujące miesięczne koszty: - gaz, woda (460 zł); - kanalizacja (60 zł); - ogrzewanie mieszkania (350 zł); - telefon (100 zł); - ubezpieczenie na życie (60 zł) i "pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego" (1200 zł). Do wniosku załączył oświadczenie o posiadanych nieruchomościach i sposobie ich wykorzystania, określenie wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń, wykaz środków trwałych, ksero (sum) księgi przychodów i rozchodów, kserokopię PIT-40A za 2015 r, PIT-36L za 2015 r., PIT/B za 2015 r., PIT-37 za 2015 r., PIT-0 za 2015 r. Referendarz sądowy wskazuje, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego zdolność do ponoszenia kosztów postępowania była wielokrotnie oceniana przez Sądy Administracyjne, w tym prze Naczelny Sąd Administracyjny – i to w zbliżonym okresie czasu. Referendarz sądowy, biorąc pod uwagę także etap i rodzaj sporu, tj. postępowanie egzekucyjne, podziela ten pogląd, z którego wynika potrzeba zestawienia wysokości wymagalnych – ale potencjalnie - kosztów sądowych (100 zł tytułem wpisu od zażalenia w niniejszej sprawie) z wysokością środków, które skarżący ma do dyspozycji.
Przede wszystkim dlatego, że wpis od zażalenia na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. Przyznanie zwolnienia od wpisu – z jednej strony - umożliwi skarżącemu realizację prawa do Sądu zagwarantowanego Konstytucją RP, lecz z drugiej strony musi oprzeć się zarzutom naruszenia reguł racjonalnego myślenia i naruszenia zasad doświadczenia życiowego. Referendarz sądowy musi też uwzględniać pogląd NSA wyrażony względem skarżącego w styczniu 2016 r., zgodnie z którym "skarżący dysponuje znacznym majątkiem, w tym nieruchomościami, które generują przychody.
Co więcej, skoro skarżący są w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty pieniężne na obsługę zobowiązań kredytowych o charakterze cywilnoprawnym, nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla nich poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie" (choćby postanowienie z 12/1/2016 r., II FZ 1049/15, CBOSA). Referendarz sądowy zauważa, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem w wyniku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w lipcu 2010 r. pozostały mu do spłaty zobowiązania zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów, tj. kredyty i umowy leasingowe w wysokości, które spłaca z przychodów z dzierżawy.
Skarżący obsługuje liczne zobowiązania (kredyt obrotowy w [...] SA, pożyczka w [...], kredyt obrotowy nieodnawialny [...]). Źródłem utrzymania rodziny Skarżącego jest dochód uzyskiwany z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1850 zł brutto oraz z działalności gospodarczej (najem pomieszczeń), która obecnie przynosi straty (rubryka 10 formularza PPF). Z drugiej strony jednakże skarżący uzyskuje regularny przychód z renty, jak też przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej (117050,70 zł). Ponoszona strata z działalności gospodarczej (51932 zł) jest natomiast, wobec istnienia realnego obrotu (księga przychodów i rozchodów, k 32 akt sądowych), wartością, przede wszystkim, księgową. Nie bez znaczenia dla oceny sprawy jest fakt, że źródłem egzekucji jest należność wynikająca z ustawy o VAT (za 2014 r.), zatem związana z działalnością gospodarczą strony. Wydaje się nadto, że gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 570000 m kw powinno zabezpieczać przychody w naturze umożliwiające zaspokojenie, choćby w części, potrzeb życiowych strony.
Ma to znaczenie z uwagi na sposób oceny "wolności" gospodarowania przez stronę zadeklarowanym dochodem. Z tych powodów referendarz sądowy, uwzględniając reguły racjonalnego wnioskowania (adhibe rationem difficultatibus), nie znalazł argumentów świadczących o tym, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować 100 zł tytułem wymagalnych kosztów postępowania z uzyskiwanego przychodu czy z posiadanego majątku. Przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja materialna skarżącego do tego czasu może ulec zmianie, zaś obecnie nie występują w sprawie żadne wymagalne koszty w postępowaniu administracyjnym. Dlatego zbyteczne jest orzekanie – korzystne dla strony – o kosztach niewymagalnych jeszcze (non qui parum habet, sed qui plus cupiti pauper est). Referendarz sądowy, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 243 §1u.p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.