Uzasadnienie
Na skutek na wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 707 zł A. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał, że koszt utrzymania jego trzyosobowego gospodarstwa domowego wynosi 2.500zł miesięcznie, a składają się nań również opłaty stałe w łącznej kwocie 1.845 zł. Podał także, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 2,83 ha, jego miesięczny dochód to uzyskiwana z prowadzonego gospodarstwa rolnego kwota 700 zł (brutto), jego żona uzyskuje natomiast miesięcznie dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.980 zł (brutto).
W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał do akt sprawy dokumenty, z których wynika, że w roku 2010 jego żona uzyskała łączny dochód w kwocie 34.973,21 zł, wnioskodawca korzysta z kredytu udzielonego w kwocie 4.000 zł na preferencyjnych warunkach w związku ze wznowieniem produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnych poszkodowanych na skutek działania naturalnych żywiołów, natomiast w marcu 2011 r. dokonał zakupu środków produkcji za kwotę 4.582,51zł. Z rachunku A. B. w banku PKO BP prowadzona jest egzekucja kwoty 43.095,70 zł należności dochodzonej przez Dyrektora Izby Celnej we W. Z kolei na rachunek bankowy wnioskodawcy i jego żony prowadzony przez Bank Spółdzielczy w D. dokonywane są przez kontrahentów wnioskodawcy wpłaty kwot od 2.424,42 zł do 4.045,10 zł, a jego stan na dzień 15 kwietnia 2011 r. to 4.311,31zł.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 tej samej ustawy).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.
W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. czy wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.
Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt niniejszej sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Sytuacji materialnej oraz rodzinnej A. B. nie można bowiem uznać za stan uniemożliwiający ponoszenie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Mimo oświadczonych niskich dochodów swojego gospodarstwa domowego skarżący dokonuje zakupów środków produkcji na znaczącą, w porównaniu z kosztami utrzymania jego rodziny (2.500 zł) oraz uzyskiwanych przez jej członków dochodów (2.680 zł), kwotę 4.582,51 zł. Mimo prowadzonej z jego rachunku bankowego (w banku PKO BP) egzekucji dokonuje wnioskodawca na nim operacji, natomiast na drugi jego rachunek bankowy (w Banku Spółdzielczym w D.) dokonywane są przez jego kontrahentów wpłaty z tytułu wystawionych przez wnioskodawcę faktur; stan tego rachunku na dzień 15 kwietnia 2011 r. wyniósł 4.311,31zł.
Zdaniem referendarza sądowego posiadanie środków pieniężnych przekraczających wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyjnej (aktualnie kwota wpisu sądowego od skargi – 707 zł) pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Przeciwnie nadal prowadzi działalność gospodarczą i ponosi koszty z nią związane jednocześnie z kosztami utrzymania jego trzyosobowego gospodarstwa domowego.
W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności świadczą o posiadaniu przez A. B. zdolności uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, tj. na obecnym etapie postępowania kwoty 707 zł, mimo zadeklarowania przez wnioskodawcę braku takiej zdolności.
Za niedopuszczalne uznał referendarz sądowy również regulowanie przez skarżącego w pierwszej kolejności jego zobowiązań cywilnoprawnych niezwiązanych z koniecznym utrzymaniem jego gospodarstwa domowego i jednoczesne żądanie przeniesienia na budżet Państwa, i w konsekwencji na wszystkich podatników, ciężaru kosztów sądowych (należności pieniężnych o charakterze publicznoprawnym) w sprawie dotyczącej indywidualnego interesu prawnego wnioskodawcy.
W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.