Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. G. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie (dalej: organ,) z dnia 12 marca 2020 r. nr 476/2020 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Z akt sprawy wynika, że strona 29 listopada 2019 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację życiową i stan zdrowia. Wskazała, że jest osobą schorowaną i nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 400 ze zm., dalej: u.s.u.s), jak również strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wskazała bowiem strona na żadne szczególne zdarzenia losowe, które spowodowały powstanie zaległości ani też nie wykazała konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Podniosła natomiast, że jest osobą chorą wymagającą ciągłej opieki osoby trzeciej, co pozbawiło ją możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ wskazał, że rozpatrzył przedmiotowy wniosek w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, o których mowa w ust. 3 art. 28 ww. ustawy. W stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne a zobowiązanie znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia.
Argumentował organ, że skarżący w okresie od 1 sierpnia 2001 r. do 31 maja 2018 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...], z czego tylko w latach 2014-2016 osiągał znaczne dochody. Aktualnie skarżący osiąga dochód jedynie ze świadczenia rentowego, które wynosi 1639,97 zł brutto. Jest nadto współwłaścicielem nieruchomości, których wartość przekracza 1.450.000 zł. Organ podkreślił, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w którym nie stwierdzono braku majątku z którego można egzekwować należność, brak więc podstaw do uznania, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Odnosząc się do przesłanek określonych w ust. 3a art. 28 u.s.u.s. organ podniósł, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany sytuacji. W przedmiotowym wniosku powołano się na stan zdrowia skarżącego. W ocenie organu przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek, tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.
Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty, a wysokość tego świadczenia jest wyższa niż minimum socjalne. Organ podkreślił, że oceniając sytuację finansową strony należy również mieć na uwadze posiadane składniki majątkowe, które zostały wymienione w załączonym do akt administracyjnych piśmie z 24 kwietnia 2019 r. Organ podkreślił także, iż za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeżeli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla strony. Byłoby to nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów cywilnych kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.
Strona nie zwróciła się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Złożyła natomiast bezpośrednio skargę do Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W skardze podniosła zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez jego niezastosowanie na skutek nieuzasadnionego przyjęcia, że nie zachodzą okoliczności wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, uzasadniające umorzenie należności skarżącego, podczas gdy sytuacja życiowa, majątkowa i rodzinna strony wskazuje na wystąpienie tych przesłanek. Zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy jedynie z uwzględnieniem interesu społecznego, a z pominięciem słusznego interesu strony, art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, w szczególności sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego i art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dostatecznego uzasadnienia ustaleń faktycznych, a w szczególności brak kompleksowego i wnikliwego wyjaśnienia bieżącej sytuacji strony.
Podniesione zarzuty zostały szeroko uzasadnione.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365).
W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust.
- 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.
Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
- 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
- a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zaznaczyć trzeba, że zaskarżona decyzja wydana jest na podstawie przepisów, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianej przepisami procedury, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.
Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i, czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ dochował spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o przepisy rozporządzenia.
Sąd nie kwestionuje ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu, tego zarzutu nie podnosił również skarżący. Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Słusznie wskazał organ, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. Ewentualne zaniechania strony w tym zakresie mogą skutkować niemożliwością dokonania pełnej oceny jego sytuacji życiowej i majątkowej.
Na moment wydawania decyzji przez organ strona posiadała źródło utrzymania w postaci renty w wysokości 1.639,97 zł brutto, a także była współwłaścicielem nieruchomości o znacznej wartości. Sąd ocenia prawidłowość decyzji na moment jej wydania, stąd też prawidłowo ocenił organ, że nieruchomości te stanowią znaczną wartość, lecz mogą także być źródłem przychodu.
Organ podejmując decyzję uwzględnił sytuację finansową strony, którą ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych przez stronę i na podstawie samodzielnych ustaleń, tj. wziął pod uwagę fakt, że strona otrzymuje rentę i przyjął wskazywane przez stronę koszty utrzymania (deklarowane wydatki w wysokości 1.930,00 zł). Zasadnie organ odniósł powyższe do kwoty minimum socjalnego, które posiadana renta nieznacznie przewyższała.
Należy również wskazać, że trudna sytuacja finansowa, osiąganie niskich dochodów przez stronę nie stanowi o obowiązku rezygnacji z dochodzenia zaległości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że publicznoprawny charakter należności, oraz cele, na które są one przeznaczone, obligują organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, wyrok z 26 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1372/18 dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl).
W zaskarżonym rozstrzygnięciu organ obszernie i szczegółowo odniósł się do przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., stwierdzając, że w jego ocenie okoliczności wymienione w tym przepisie nie zachodzą.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że organ prawidłowo zastosował art. 7, art. 80 k.p.a., a uzasadnienie decyzji odpowiada prawu (art. 107 § 1 k.p.a.)
Wskazuje Sąd, że w przypadku zmiany sytuacji strony strona ma możliwość złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.