Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 19 maja 2023 r. (nr 0201-IEE1.7192.21.2023.AB) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu (dalej: Dyrektor ZUS, organ egzekucyjny) z 5 stycznia 2023 r. (nr 470200/71/2022/RED-EG-PEG-64) o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. S. (dalej: skarżący) na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...] z dnia 23 lutego 2017 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia DIAS wskazał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 18 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 - dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt administracyjnych sprawy wynika, że Dyrektor ZUS prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...] z dnia 23 lutego 2017 r.
W piśmie z 19 lipca 2021 r. skarżący wskazał, że zgłasza zarzuty egzekucyjne na podstawie art. 33 i 34 u.p.e.a. Zażądał jednocześnie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując na: wygaśnięcie zobowiązania w wyniku spłaty części składek objętych tytułami wykonawczymi, brak podstaw do wszczęcia egzekucji z uwagi na skutecznie zawarty i dotychczas niewypowiedziany układ ratalny (pismo ZUS z 17 maja 2017 r.). Ponadto zwrócił uwagę na niedoręczenie mu upomnień i brak dowodu na prawidłowe doręczenie (listami poleconymi) tytułów wykonawczych.
Postanowieniem z 17 września 2021 r. (nr 470200/71/2021/RED-EG-PEG-17) Dyrektor ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie własnych tytułów wykonawczych z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do ich wniesienia. W wyniku uchylenia tego postanowienia przez DIAS, Dyrektor ZUS ponownie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na postępowania egzekucyjne, z powodu uchybienia ustawowego terminu do wniesienia zarzutów (postanowienie z 8 marca 2022 r., nr 470200/71/2021/RED-EG-PEG-17/2). Postanowienie to zostało uchylone przez DIAS. W odpowiedzi na wezwanie Dyrektora ZUS (w ponownie prowadzonym postępowaniu), skarżący w piśmie z 14 czerwca 2022 r. wyjaśnił, że jego pismo z 19 lipca 2021 r. należy traktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 u.p.e.a. Jako dodatkową przesłankę umorzenia wskazał przedawnienie zaległości.
Postanowieniem z 20 lipca 2022 r. (nr 470200/71/2022/RED-EG-PEG-26/3) Dyrektor ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na to rozstrzygnięcie skarżący zażądał uchylenia postanowienia Dyrektora ZUS lub umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie, wniósł o zawieszenie, do czasu rozstrzygnięcia zażalenia, wszystkich czynności egzekucyjnych i wstrzymania wykonalności zaskarżonego postanowienia. Ponadto wskazał, jako przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, te zawarte w art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 7 u.p.e.a.
DIAS postanowieniem z 28 października 2022 r. (nr 0201-IEE1.711.231.2022.8.RO) uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu.
Dyrektor ZUS wydał 5 stycznia 2023 r. postanowienie nr 470200/71/2022/RED-EG-PEG-64 o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o wymienione na wstępie tytuły wykonawcze. W uzasadnieniu organ egzekucyjny stwierdził, że żadna z przesłanek wskazanych w art. 59 u.p.e.a. nie wystąpiła, a tym samym nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, ewentualnie o orzeczenie o umorzeniu wskazanego postępowania egzekucyjnego, zawieszenie do czasu rozstrzygnięcia zażalenia wszystkich czynności egzekucyjnych i wstrzymania wymagalności zaskarżonego postanowienia. Wskazał na częściową spłatę składek oraz zawarcie układu ratalnego. Zwrócił uwagę na doręczenie korespondencji (upomnień oraz tytułów wykonawczych) osobom nieupoważnionym tj. R. S. oraz J. T. Wskazał, że osoby te nigdy nie przekazały mu korespondencji. Zarzucił brak doręczenia upomnień i niezasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a także przedawnienie zobowiązań. Dodatkowo zwrócił uwagę na złożenie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Apelacyjnego z 21 września 2022 r. sygn. akt III AUa 135/20.
Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu przywołał treść art. 59 u.p.e.a. w brzmieniu, obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Wskazał, że postępowanie egzekucyjne, prowadzone jest na podstawie tytułów wykonawczych: 1) nr [...] - obejmującego zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za 1/2016, 3/2016, 4/2016, 5/2016, 2) nr [...] - obejmującego zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za 6/2016 i 7/2016, 3) nr [...] - obejmującego zaległość z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za 10/2016, 4) nr [...] - obejmującego zaległość z tytułu składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 10/2016.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu przedawnienia DIAS, wskazał na art. 24 ust. 2 i 4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Podkreślił, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje bowiem zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku skarżącego taką czynnością było doręczenie odpisów tytułów wykonawczych, które nastąpiło 15 marca 2017 r. Okres zawieszenia trwa nadal, gdyż postępowanie egzekucyjne jest kontynuowane przez Dyrektora ZUS. Wskazał, że odpisy tytułów wykonawczych przesłano na adres: W. ul. [...], który był wskazany na druku zgłoszeniowym danych płatnika ZUS ZFA, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą - data wypełnienia 20 lipca 2012 r. Przesyłkę odebrał J. T. (pełnomocnik).
DIAS podzielił w tym zakresie stanowisko organu egzekucyjnego, zgodnie z którym pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki jest dokumentem urzędowym potwierdzającym fakt i datę doręczenia zgodnie z danymi umieszczonymi na tym dokumencie i jako taki korzysta z domniemania prawdziwości. Dodał, że z przekazanych przez skarżącego wyjaśnień i informacji nie wynika, by w jakikolwiek sposób podważał on działania doręczyciela w tym zakresie (np. poprzez wniesienie reklamacji dotyczącej błędnego doręczenia przesyłki przez P. S.A. osobie która nie jest pełnomocnikiem).
W dalszej części uzasadnienia DIAS podał, że podstawą prawną obowiązków objętych tytułami wykonawczymi są deklaracje ([...], [...]) i decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu z 8 grudnia 2016 r. nr 470071DZPDZ16/001698 ([...], [...]). Decyzję doręczono na adres: W. ul. [...], odbiór przesyłki potwierdził 17 stycznia 2017 r. J. T., pełnomocnik pocztowy. Obowiązek objęty tytułami wykonawczymi był wymagalny. Z akt sprawy wynika, że do 29 kwietnia 2019 r. skarżący złożył trzy wnioski, które zostały zakwalifikowane jako wnioski o układ ratalny: z 3 października 2016 r., z 22 marca 2017 r. i z 17 lipca 2017 r. Dyrektor ZUS wyjaśnił, że nie doszło do zawarcia układu ratalnego, gdyż skarżący nie złożył niezbędnej dokumentacji (nie spełnił warunków zawarcia umowy oraz nie wywiązał się z ustawowego obowiązku opłacenia składek ubezpieczeniowych). W tej sytuacji nietrafne są twierdzenia skarżącego o niezakończonym (niewypowiedzianym) układzie ratalnym, który uniemożliwiał prowadzenie postępowania egzekucyjnego, przedstawione w zażaleniu, jak i wcześniejszych pismach.
DIAS podkreślił, że zarzut dotyczący zawarcia układu ratalnego, był także badany w innym postępowaniu prowadzonym w trybie zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a., złożonych w postępowaniach egzekucyjnych dotyczących innych tytułów wykonawczych. Na wydane w tym zakresie postanowienie z 6 września 2021 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który ją oddalił (wyrok z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 917/21).
Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania), DIAS wskazał, że organ egzekucyjny podał, że obowiązek objęty tytułami wykonawczymi nie został wykonany przed wszczęciem postępowania. Na dzień złożenia wniosku nadal na koncie skarżącego figurowały zaległości. Nie udało się ich wyegzekwować w całości w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych, ani nie zostały umorzone. Skarżący w żaden sposób nie określił, których zaległości to częściowe wykonanie dotyczy. Nie podał terminów ewentualnych wpłat, ani okresów, za które - w jego ocenie - należności zostały uiszczone. W odpowiedzi na wezwanie organu II instancji do wyjaśnienia kwestii dotyczących częściowego wykonania obowiązków, skarżący w dalszym ciągu nie wskazał, jakiego zakresu one dotyczą.
Za nietrafny DIAS uznał także zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Wskazał, że okresy, objęte tytułami wykonawczymi, odpowiadają okresom zawartym w upomnieniu. Upomnienia dotyczące okresów wskazanych w tytułach wykonawczych o nr: [...], [...] zostały doręczone 27 grudnia 2016 r. Co do okresów z tytułów wykonawczych o nr: [...] [...], nie było obowiązku doręczenia upomnienia, ponieważ została w tym zakresie wydana decyzja wymiarowa w dniu 8 grudnia 2016 r. Brak obowiązku doręczenia upomnienia w takim przypadku wynika z rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r. poz. 131).
Organ II instancji podkreślił, że każdorazowo, wszelka korespondencja tj. upomnienia, decyzje, tytuły wykonawcze, kierowana była na adres zgłoszony przez płatnika składek, figurujący i aktualny w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS na dzień wysyłania korespondencji do płatnika tj. adres: ul. [...] [...] W. (wskazany na druku zgłoszeniowym danych płatnika składek ZUS ZFA, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą - data wypełnienia 20 lipca 2012 r.), a kolejne przesyłki na adres ul. Plac [...] [...] W. (wskazany na druku zgłoszeniowym danych płatnika składek ZUS ZFA - data wypełnienia 19 lutego 2019 r.). Zarzut wskazujący na wadliwość doręczeń jest więc chybiony.
Organ II instancji wskazał, że Dyrektor ZUS słusznie doszedł do przekonania, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki z art. 59 u.p.e.a., także te, które nie zostały wskazane przez skarżącego.
O konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego nie przesądza także – zdaniem DIAS – wniesienie przez skarżącego skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 21 września 2022 r. sygn. akt III A/Ua 135/20 (III WSC 4/23).
Końcowo DIAS podkreślił, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu przestrzegał zasad jego prowadzenia określonych w art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. Wbrew twierdzeniu skarżącego nie doszło też do naruszenia art. 10 k.p.a.
W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia DIAS, zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym reprezentacji wg norm przepisanych, rozpoznanie skargi na rozprawie, zarzucając naruszenie:
- 1. art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 kpa, art. 144 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 7 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 i 4 u.p.e.a. w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a., poprzez jego pominięcie i wadliwą interpretację oraz nieuwzględnienie zarzutów braku prawidłowego doręczenia przed wszczęciem egzekucji upomnień oraz wygaśnięcia obowiązku zobowiązaniowego w dacie wszczęcia egzekucji i wadliwe wystawienie tytułów wykonawczych, bez uprzedniego doręczenia wymaganego upomnienia oraz pominięcie, iż upomnienie musi być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu,
- 2. art. 15 § 5 u.p.e.a. w zw. z § 1-2 Rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego upominania, poprzez ich błędne zastosowanie w sprawie, co do braku obowiązku doręczania upomnienia przed wszczęciem egzekucji,
- 3. art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 kpa i art. 144 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. i w zw. z art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 7 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 i 4 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia dyrektora ZUS względnie niezastosowanie zmiany postanowienia dyrektora ZUS i prawidłowe umorzenie w całości egzekucji w sytuacji ziszczenia się ustawowych przesłanek, tj. wcześniejszej spłaty, względnie przedwczesności istnienia zobowiązania, wskutek związania stron układem ratalnym,
- 4. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 kpa w zw. z art. 7 kpa, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie wyczerpujące istoty sprawy podczas instancyjnej kontroli wskutek ponownej błędnej oceny faktów i nienależyte (pobieżne) ustalenie faktów w sprawie w postępowaniu dowodowym, a w tym:
- • pominięcie nieskutecznego doręczenia skarżącemu uprzednio upomnień w zakresie należności obejmujących składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (brak dowodu doręczenia bezpośrednio skarżącemu, zamiast innemu podmiotowi), pominięcie, że należności za te okresy zostały uregulowane przez skarżącego jego wpłatami,
- • braku należytej weryfikacji stanowiska ZUS odpowiednimi dowodami stanu rzeczywistego zadłużenia skarżącego,
- • błędne przerzucenie na skarżącego wykazania faktu istnienia zaległości, zamiast zgodnie z zasadą legalizmu wykazania zadłużenia przez organ egzekucyjny, a jedynie oparcie się na oświadczeniu ZUS o informacji, że na koncie skarżącego znajduje się zaległość, bez udowodnienia tego faktu w sposób należyty dokumentami,
- • niezweryfikowanie należycie przedwczesności (niewymagalności) zobowiązania wskutek istnienia pomiędzy stronami układu ratalnego, obejmującego również sporny okres zobowiązań, w oparciu o korespondencję ZUS do skarżącego, na którą się organ powołuje, bez potwierdzenia doręczenia jej skarżącemu,
- • a w końcu błędne przyjęcie w ślad za ZUS, że skarżący skutecznie ustanowił pełnomocnika pocztowego, który w jego imieniu odebrał upomnienia oraz tytuły wykonawcze, jak i faktu, że w ogóle pełnomocnik mógł skutecznie odebrać upomnienie, czy tytuły wykonawcze adresowane bezpośrednio do skarżącego,
- 5. art. 10 kpa, art. 79a kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich pominięcie i błędną interpretację, iż ZUS jako organ egzekucyjny oraz Dyrektor IAS przed wydaniem zaskarżonego postanowienia nie mieli obowiązku zaznajomienia skarżącego przed wydaniem postanowienia ze sprawą celem umożliwienia przedstawienia ostatecznego stanowiska w sprawie, czy zgłoszenia ewentualnych dowodów,
- 6. rażące naruszenie art. 39 § 1 kpa, art. 40 § 2 w zw. z art. 33 § 2 i § 3 oraz art. 40 § 4 i § 5 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że skarżący skutecznie ustanowił pełnomocnika, któremu można było doręczyć upomnienie do spełnienia świadczenia i że doręczenie takiego upomnienia rzekomemu pełnomocnikowi Skarżącego zamiast Skarżącemu wywołuje skutek prawny,
- 7. art. 14 kpa, oraz art. 39 § 2 -3 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez pominięcie, iż doręczenie w toku sprawy pism przez organ winno następować na piśmie listami poleconymi przez P. SA lub osobiście,
- 8. art. 70 § 1-5 Op poprzez pominięcie zarzutu przedawnienia zobowiązania oraz wadliwe uznane, iż w sprawie doszło do przerwania przedawnienia, wobec błędnego uznania zawieszenia biegu przedawnienia i pominięcie zarzutu nieskutecznego wszczęcia egzekucji poprzez wadliwe doręczenie tytułów wykonawczych bez uprzedniego wymaganego doręczenia upomnienia,
- 9. art. 24 ust. 5b w zw. z art. 32 u.s.u.s. poprzez wadliwe przyjęcie, iż w sprawie doszło do skutecznego zawieszenia biegu przedawnienia wobec prawidłowego wszczęcia egzekucji,
- 10. art. 24 ust. 2 i art. 32 u.s.u.s. w zw. z art. 6 § 1 u.p.e.a., jako przedwczesne ich zastosowanie, poprzez wszczęcie egzekucji mimo negatywnych ustawowych przesłanek z art. 59 u.p.e.a.,
- 11. art. 8 kpa i art. 6-7 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie przez organ zasady zaufania do organu oraz naruszenie przez organy obu instancji zasady legalizmu wskutek zarzuconych w skardze uchybień w niniejszym postępowaniu,
- 12. art. 9 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego nienależyte zastosowanie i niezbadanie sprawy także na etapie kontrolnym w II instancji w sposób wyczerpujący poprzez niewyjaśnienie wszystkich zarzutów strony i nieprzedstawienie koniecznych dowód, a nadto pominięcie dodatkowych faktów,
- 13. art. 7a kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego pomięcie w całości przez organy obu instancji i nieuwzględnienie wątpliwości na korzyść strony.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c);
- 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
- 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy I sformułowane w skardze zarzuty, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tym postanowieniu.
Istota sporu w sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie, w ustalonych okolicznościach sprawy, organ odmówił stronie skarżącej umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ – wbrew stanowisku strony – nie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazana ustawa weszła w życie 30 lipca 2020 r. Zważywszy, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte przed wskazaną datą, to zastosowanie będą miały przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu do 29 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
- 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
- 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
- 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
- 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
- 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
- 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
- 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
- 9) na żądanie wierzyciela;
- 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
W sprawie skarżący pismem z 19 lipca 2021 r., doprecyzowanym w toku postępowania w piśmie z 14 czerwca 2022 r., wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując na: wygaśnięcie zobowiązania w wyniku spłaty części składek objętych tytułami wykonawczymi, brak podstaw do wszczęcia egzekucji z uwagi na skutecznie zawarty i dotychczas niewypowiedziany układ ratalny (wskazał na pismo ZUS z 17 maja 2017 r.), niedoręczenie mu upomnień i brak dowodu na prawidłowe doręczenie (listami poleconymi) tytułów wykonawczych, przedawnienie zaległości. W zażaleniu z 5 sierpnia 2022 r. na postanowienie Dyrektora ZUS z 20 lipca 2022 r. wskazał na naruszenie art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 7 u.p.e.a.
Skarżący podkreślił, że R. S. i J. T. nie byli upoważnieni do odbioru w jego imieniu korespondencji i żadnej korespondencji mu nie przekazali. Dodał, że decyzja wymiarowa z 8 grudnia 2016 r. została przez niego zaskarżona, a zatem nie może wywoływać żadnych skutków.
Jak wynika z akt sprawy, należności objęte niniejszym postępowaniem dotyczą składek na ubezpieczenia społeczne za styczeń 2016 r., za okres od marca do lipca 2016 r. i za październik 2016 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za październik 2016 r.
Należy zatem wyjaśnić, że zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. W orzecznictwie sądów powszechnych, wypracowanym na gruncie tego przepisu wskazuje się, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składek (por. wyrok SN z dnia 19 stycznia 2016 r. o sygn. akt I UK 23/15). Obowiązek samoobliczenia i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne powstaje zatem z mocy samego prawa za każdy okres ubezpieczenia (miesiąc kalendarzowy), a ewentualna decyzja organu ubezpieczeń społecznych ustalająca wysokość zobowiązania składkowego lub zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie zobowiązań składkowych ma charakter wyłącznie deklaratoryjny.
Z kolei w myśl art. 24 ust. 2 u.p.e.a. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Ponadto zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Przechodząc do oceny podniesionych przez skarżącego przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, zgodzić należy się z DIAS, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazane w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.
Podkreślić należy, że w sprawie nie doszło do przedawnienia zaległości. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).
Jak wynika ze znajdującego się w aktach dowodu doręczenia tytułów wykonawczych, których dotyczy niniejsza sprawa, zostały one odebrane w dniu 15 marca 2017 r. przez pełnomocnika J. T. Odpisy tytułów wykonawczych przesłano na adres: W. ul. [...], który został wskazany na druku zgłoszeniowym danych płatnika ZUS ZFA, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą (data wypełnienia 20 lipca 2012 r.). W ocenie Sądu, doręczenie nastąpiło w sposób zgodny z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2023, poz. 1640 ze zm.). W myśl tego przepisu, przesyłka pocztowa, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia: przedstawicielowi ustawowemu adresata lub pełnomocnikowi adresata upoważnionemu na podstawie pełnomocnictwa udzielonego na zasadach ogólnych lub na podstawie pełnomocnictwa pocztowego: a) pod adresem wskazanym na przesyłce pocztowej, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej, b) w placówce pocztowej.
Skarżący kwestionując prawidłowość doręczenia tytułów wykonawczych pełnomocnikowi i wskazując na błędne przyjęcie, że skutecznie ustanowił takiego pełnomocnika, jednocześnie nie zakwestionował tego doręczania poprzez złożenie reklamacji skierowanej do P. S.A. (co przyznał w skardze). Z żadnego przepisu prawa nie wynika przy tym – wbrew twierdzeniom skarżącego, że tytuły wykonawcze powinny być doręczone do rąk adresata. W konsekwencji należało przyjąć, że tytuły wykonawcze zostały prawidłowo doręczone w dniu 15 marca 2017 r. i było to zdarzenie, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Skoro postępowanie egzekucyjne nadal się toczy to bieg terminu przedawnienia jest zawieszony. Za niezasadne należało zatem uznać wszystkie podniesione w skardze zarzuty dotyczące prawidłowości doręczenia tytułów wykonawczych i tym samym dążące do wykazania, że nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. DIAS i organ egzekucyjny, nie naruszyły wskazanych przez skarżącego w skardze przepisów, w szczególności art. 24 ust. 2, art. 32, art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
Zgodzić należy się z organem II instancji, że w sprawie nie zostały także spełnione pozostałe przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Podstawą prawną obowiązków objętych tytułami wykonawczymi o nr [...], [...] były deklaracje, a w odniesieniu to tytułów wykonawczych o nr [...], [...] – decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 grudnia 2016 r. (nr 470071DZPDZ16/001698). Decyzję tę doręczono na adres: W. ul. [...], odbiór przesyłki potwierdził 17 stycznia 2017 r. J. T., pełnomocnik pocztowy, co potwierdza załączone do akt sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru.
Skarżący powoływał się przy tym na wniesienie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 21 września 2022 r. sygn. akt III A/Ua 135/20, którego kserokopia znajduje się w aktach sprawy. W tym zakresie należy wskazać, że wyrok ten dotyczył decyzji ZUS z 16 lutego 2018 r., w której organ rentowy określił wysokość zadłużenia wnioskodawcy z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarga kasacyjna jest natomiast nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zatem wyrok wydany wskutek oddalenia apelacji jest prawomocny.
Odnosząc się do argumentacji skarżącego wskazującej na brak wymagalności obowiązku w związku z zawartym układem ratalnym, zgodzić należy się z organem, że samo złożenie wniosku nie oznacza zawarcia umowy o układ ratalny. W aktach sprawy znajdują się pisma ZUS, z których wynika, że żaden ze złożonych przez skarżącego wniosków nie doprowadził do zawarcia umowy. Z pisma z 17 maja 2017 r., na które powołał się skarżący we wniosku z 19 lipca 2021 r., wynika, że ZUS wyraził zgodę na układ ratalny (wniosek skarżącego z 22 marca 2017 r.), jednocześnie wskazując, że warunkiem zawarcia umowy jest opłacenie w terminie 7 dni składek za marzec i kwiecień 2017 r. wraz z odsetkami. Pismem z 4 lipca 2017 r. ZUS poinformował skarżącego, że składki za marzec i kwiecień 2017 r. nie zostały opłacone, a zatem nie doszło do podpisania umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek.
Ponadto ZUS pismem z dnia 31 marca 2017 r. poinformował skarżącego, że jego wniosek o układ ratalny z 7 października 2016 r. (pismo z 3 października 2026 r.) pozostawiono bez rozpatrzenia z uwagi na niekompletność dokumentacji finansowej. Skarżący złożył także wniosek z 17 lipca 2017 r., jednak nie wykonał wezwania ZUS, co umożliwiłoby zawarcie umowy. Z akt sprawy wynika zatem, że skarżący nie zawarł umowy o rozłożeniu na raty zaległości, bowiem za każdym razem, nie dopełniał formalności warunkujących zawarcie takiej umowy. Zauważyć także trzeba, że skarżący twierdząc, że do zawarcie układu ratalnego doszło, jednocześnie na żadnym etapie postępowania nie przedłożył stosownej umowy, co stanowiłoby potwierdzenie podnoszonych przez niego – w toku postępowania przed organami, jak i w skardze do Sądu – zarzutów.
Sąd podzielił także stanowisko DIAS, co do braku wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania). Organ egzekucyjny w uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że obowiązek objęty tytułami wykonawczymi nie został wykonany przed wszczęciem postępowania i na dzień złożenia przez skarżącego wniosku nadal na jego koncie figurowały zaległości. Skarżący w toku postępowania nie wskazał, które należności i za jakie okresy zostały przez niego uregulowane, nie przedłożył również żadnych dowodów potwierdzających uiszczenie zaległych składek, co pozwoliłoby zweryfikować jego twierdzenia. Podkreślić przy tym trzeba, że zobowiązany, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku, winien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 451/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
W sprawie nie zaistniała także przesłanka umorzenia postępowania z powodu niedoręczenia upomnienia (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. W myśl art. 15 § 5 u.p.e.a. minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, inne niż określone w § 3a należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, kierując się celowością doręczenia upomnienia oraz potrzebą zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.
Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2014 r., poz. 1494) egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. Jak wynika z akt, w stosunku do należności objętych tytułami wykonawczymi o nr [...] i [...] zostało wydane ostateczne orzeczenie - decyzja wymiarowa z dnia 8 grudnia 2016 r. Organ nie miał zatem obowiązku wysyłania do skarżącego upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Jeżeli chodzi o zaległości objęte tytułami wykonawczymi o nr [...] i [...], to upomnienia doręczono 27 grudnia 2016 r. pełnomocnikowi J. T. Jak już wyżej podano, nie było podstaw do kwestionowania prawidłowości doręczenia korespondencji temu pełnomocnikowi, zwłaszcza że skarżący sam nie uruchomił procedury reklamacyjnej.
Za organem należy wskazać, że korespondencja w sprawie (upomnienia, tytuły wykonawcze, decyzje) kierowana była na adres zgłoszony przez płatnika składek, figurujący i aktualny w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS na dzień wysyłania korespondencji do płatnika tj. adres: ul. [...] [...] W. (wskazany na druku zgłoszeniowym danych płatnika składek ZUS ZFA, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą - data wypełnienia 20 lipca 2012 r.), a kolejne przesyłki na adres ul. Plac [...] [...] W. (wskazany na druku zgłoszeniowym danych płatnika składek ZUS ZFA - data wypełnienia 19 lutego 2019 r.). Przesyłki były odbierane przez osobę upoważnioną (co potwierdzają dowody doręczenia znajdujące się w aktach sprawy), a skarżący - poza formułowaniem zarzutów co do skuteczności ustanowienia przez niego pełnomocnika – nie wykazał w żaden sposób, że osoba ta nie była uprawniona do odbioru korespondencji.
Podnoszone zatem przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów prawa regulujących kwestie doręczeń i ustanowienia pełnomocnika (art. 39, art. 40 w zw. z art. 33 § 2 i § 3 k.p.a.) należało uznać za chybione.
W sprawie nie wystąpiła także przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż egzekwowany obowiązek został określony odpowiednio zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego i złożonych deklaracji przez płatnika składek. Wskazać przy tym należy, że organ egzekucyjny odniósł się do pozostałych przesłanek umorzenia postępowania wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (na które skarżący nie powoływał się) i słusznie doszedł do wniosku, że w przedmiotowej sprawie nie zostały one spełnione.
W kontekście stawianych zarzutów wskazać należy, że zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a., w razie uchylania się Zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowany został pogląd, zgodnie z którym przepis ten nie pozostawia organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji w przypadku zaistnienia przesłanek w nim wskazanych. Zastosowany w tym przepisie zwrot "powinien" oznacza "ma obowiązek". Przyjmuje się, na podstawie całokształtu przepisów u.p.e.a., że organ egzekucyjny przystępuje do czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania. Na gruncie administracyjnego postępowania egzekucyjnego obowiązuje zatem zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji, a skutkiem podjętych przez wierzyciela "czynności" jest zasadniczo powstanie obowiązku wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania i przystąpienia do egzekucji (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 1069/15; wyrok NSA z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FSK 797/10, CBOSA).
Zdaniem Sądu w zaskarżonym postanowieniu DIAS wyjaśnił przyczyny odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powołał obowiązujące przepisy prawa i na podstawie zebranego materiału dowodowego prawidłowo zastosował art. 59 § 1 u.p.e.a., dochodząc do słusznego przekonania, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia postępowania, ani te wskazane przez skarżącego, ani pozostałe wymienione w tym przepisie. DIAS przeanalizował przy tym wszystkie okoliczności, które były istotne i niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, nie naruszając art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. Należy przy tym wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten nie ma jednak charakteru nielimitowanego.
Zatem na stronie postępowania ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, czego skarżący w sprawie nie uczynił. Postawa skarżącego sprowadzała się do kwestionowania ustaleń organu egzekucyjnego i dalej DIAS, bez wykazywania jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej.
Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., art. 79a k.p.a. poprzez ich pominięcie i błędne przyjęcie, że organy nie miały obowiązku zaznajomienia skarżącego z aktami sprawy przed wydaniem rozstrzygnięcia. W dotychczasowym orzecznictwie wskazuje się, że specyfika postępowania egzekucyjnego polega na przymusowym jego charakterze. Wymóg szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków uniemożliwiają nadawanie wszystkim instytucjom i rozwiązaniom procesowym istniejącym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym równoważnego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 168/10, wyrok WSA w Łodzi z 7 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 921/22, CBOSA). Oznacza to, iż odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym, o czym stanowi art. 18 u.p.e.a., w odniesieniu do zagwarantowania stronie czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym nie oznacza, że organ egzekucyjny był zobowiązany do zapewnienia skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez skierowanie do niego zawiadomienia o zakończeniu postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia, jak też, że miał obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a k.p.a.).
Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu. Okoliczność, że oceny wywiedzionej przez organ nie podziela skarżący, nie świadczy o jej nieprawidłowości.
Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.