Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. K. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. (dalej: organ II instancji) z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w J. G. (dalej: Kierownik ARiMR, organ I instancji) z dnia 8 lutego 2021 r. nr [...] o odmowie udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi (szkody na powierzchni uprawy w wysokości co najmniej 30% danej uprawy).
Jak wynika z akt sprawy skarżąca zwróciła się do Kierownika ARiMR o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi (szkody na powierzchni uprawy w wysokości co najmniej 30% danej uprawy).
Organ I instancji decyzją z 8 lutego 2020 r. odmówił udzielenia pomocy powołując się na obowiązujący w 2019 r. termin składania wniosków o przyznanie pomocy finansowej, przypadający na okres od 3 października 2019 r. do 29 listopada 2019 r. Argumentował organ, że strona złożyła wniosek po terminie, ponieważ wniosek strony wpłynął do organu 27 kwietnia 2020 r. Wskazał organ, że strona wniosek nadała drogą pocztową listem zwykłym, a data stempla pocztowego na kopercie zawiera wyłącznie oznaczenie dnia i miesiąca, tj. 28 listopada, natomiast rok pozostaje nieczytelny. A faktyczny wpływ tego wniosku do organu I instancji odnotowano w dniu 27 kwietnia 2020 r. Celem wyjaśnienia okoliczności nadania wniosku wystąpił do Naczelnika Urzędu Pocztowego nr 14 w J. G. Organ pocztowy poinformował, że nie ma możliwości ustalenia, kiedy przesyłka zwykła (nierejestrowana) została dostarczona do urzędu oddawczego w J. G. i przekazana do doręczenia, a listonosz nie pamięta okoliczności doręczenia i przyczyn opóźnienia w doręczeniu.
Ponadto z uwagi na nieczytelność stempla na kopercie nie ma również możliwości jednoznacznego ustalenia placówki oddania listu ani autentyczności stempla. Organ I instancji przesłuchał również stronę i świadka (pełnomocnika strony), jednak ww. wskazały na brak wiedzy o okolicznościach nadania przesyłki.
Wobec poczynionych ustaleń KBP ARiMR wydał decyzję odmawiającą pomocy
W odwołaniu do ww. decyzji strona zarzuciła naruszenie: - art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 753 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 57 § 5 pkt 2, art. 81a § 1 k.p.a. Zdaniem strony organ nie wyjaśnił okoliczności sprawy i bezzasadnie wobec nieczytelność stempla pocztowego uznał, że wniosek został złożony po terminie
Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że termin na złożenie wniosku o udzielenie pomocy finansowej z tytułu szkód w uprawach spowodowanych wystąpieniem w 2019 r. suszy (...) określony został w § 13v ust. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.). Stwierdził organ, że wniosek strony wpłynął do organu 5 miesięcy po upływie terminu. Nie uwzględnił organ twierdzeń strony, że wniosek nadano 28 listopada 2019 r., ponieważ stempel na kopercie jest nieczytelny widoczne jest wyłącznie oznaczenie "28.11", a nie ma innych dowodów potwierdzających dochowanie terminu złożenie wniosku. Po analizie zeznań strony, informacji pozyskanej z Urzędu Pocztowego oraz analizie stempla pocztowego widniejącego na kopercie stwierdził organ II instancji, że chociaż przepisy nie nakładają na stronę obowiązku nadania wniosku przesyłką rejestrowaną (poleconą), to strona z uwagi na znaczenie tej czynności winna była dochować takiej staranności, ponieważ jest to jedyny dowód na dochowanie terminu.
W sprawie zeznania strony i świadka nie dostarczyły żadnych precyzyjnych informacji i nie ma podstaw aby odstąpić od dotychczasowego stanowiska, że jakkolwiek pieczęć pocztowa umieszczona na kopercie nie jest w pełni czytelna, to wniosek wpłynął do organu dopiero 27 kwietnia 2020 r. i jest to jedyna data pewna dotycząca złożenia wniosku. Odnośnie art. 81a § 1 k.p.a. organ II instancji stwierdził, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy po zastosowaniu postępowania dowodowego pozostają wątpliwości co do stanu faktycznego. Zasada ta zdaniem organu nie nakłada obowiązku przyjęcia najkorzystniejszej wersji dla strony lecz wyraża zakaz niekorzystnych domniemań.
W skardze wniesionej do WSA we Wrocławiu strona zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła strona naruszenie: art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. i art. 81a § 1 1 k.p.a. przez przyjęcie niedochowania terminu i nie zastosowanie wyjaśnienia wątpliwości na korzyść strony. Strona podkreśliła, że w sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że data stempla pocztowego na podstawie której nastąpiła weryfikacja terminowego złożenia wniosku jest czytelna co do dnia i miesiąca nadania (28 listopada), a jedynie jest nieczytelna co do roku złożenia. Jednak nie ma podstaw aby przyjąć, że wniosek został nadany w 2018 r. (ponieważ nie było wówczas druków wniosków na 2019 r.), jak również wniosek nie mógł być nadany 28 listopada 2020 r., ponieważ wpłynął do organu w kwietniu 2020 r. Zdaniem strony wszelkie wątpliwości co do stanu faktycznego powinny być rozstrzygane na korzyść strony.
W odpowiedzi na skargę, organ drugiej instancji wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Działając w ramach tych kompetencji Sąd uznał że skarga jest uzasadniona.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że zarówno decyzja organu II, jak i I instancji naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia. W ocenie Sądu przyjęta przez organ podstawa faktyczna rozstrzygnięcia i podjęte wnioski są nieuprawnione. Organ nie uwzględnił wszystkich poczynionych ustaleń i nieprawidłowo uznał, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 81a § 1 k.p.a.
Z akt sprawy wynika, że w wyniku przeprowadzonego postepowania ustalono stan faktyczny, z którego wynika, że: 1) strona złożyła wniosek o udzielenie pomocy finansowej w związku ze szkodami powstałymi w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi (szkody na powierzchni uprawy w wysokości co najmniej 30% danej uprawy);
- 2) wniosek zgodnie z przepisami należało złożyć w okresie od 3 października 2019 r. do 29 listopada 2019 r. Przepisy nie przewidywały żadnych szczególnych wymogów, co do sposobu udokumentowania złożenia wniosku, w tym nie nakazywały w przypadku złożenia drogą pocztową formy listu poleconego (przesyłki rejestrowanej);
- 3) wniosek do organu I instancji wpłynął 27 kwietnia 2020 r.;
- 4) stempel pocztowy na kopercie jest nieczytelny co do roku nadania, ale jest czytelny co do dnia i miesiąca, tj. 28 listopada;
- 5) według stanowiska strony dochowała ona terminu na złożenie wniosku;
- 6) według informacji z Urzędu Pocztowego w J. G. nie ma możliwości ustalenia ani placówki oddania listu ani czasu nadania ani przekazania listu do doręczenia (listonosz nie pamięta okoliczności doręczenia i przyczyn opóźnienia), ani autentyczności stempla na kopercie.
Jak wynika z powyższego, przeprowadzone postępowanie w żaden sposób nie usunęło wątpliwości dotyczących daty stempla pocztowego i okoliczności doręczenia przesyłki dopiero w kwietniu 2020 r. Stempel pocztowy jest nieczytelny co do roku nadania, ale jak słusznie wskazała strona, mając na uwadze czytelny dzień i miesiąc nadania – "28 listopada" oraz datę wpływu przesyłki do organu (27 kwietnia 2020 r.), nie można przyjąć, że przesyłka nadana została w 2018 r. (sprawa dotyczy pomocy na 2019 r.), jak również nadania przesyłki w 2020 r. Organ nie podważył przy tym autentyczności stempla pocztowego, a listonosz nie pamięta okoliczności doręczenia i przyczyn opóźnienia.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie wbrew twierdzeniu organu wystąpiły podstawy do zastosowania art. 81a § 1 k.p.a.
Przepis art. 81a § 1 k.p.a. stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.
Wyjaśnić trzeba, że celem art. 81a § 1 k.p.a. jest przeciwdziałanie przyjmowaniu przez organu wersji niekorzystnej dla strony w sytuacji, w której w sprawie są co najmniej dwie zasadniczo sprzeczne, ale równie prawdopodobne w realiach danej sprawy, możliwe wersje stanu faktycznego.
Jednocześnie przyjąć trzeba, że zastosowanie art. 81a § 1 k.p.a. jest dopuszczalne w sytuacji, w której po zebraniu wszelkiego dostępnego materiału dowodowego stan faktyczny sprawy będzie niejednoznaczny i budzący wątpliwości.
Przesłanka niedających się usunąć wątpliwości występuje zatem, gdy nie ma dowodów i nie ma możliwości ich uzyskania. (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3031/19, LEX nr 3072130).
Wbrew zatem twierdzeniu organu, właśnie w sytuacji gdy nie ma i nie może być jednoznacznych dowodów (i to takich, które w danej sprawie mogą być wymagane), a na podstawie zebranego materiału wchodzą w grę dwie (czy więcej) prawdopodobnych wersji zdarzeń – organ jest zobligowany wybrać taką, która jest najbardziej korzystna dla strony. Pogląd organu, że gdy stan dowodów nie pozwala na ustalenie faktów, z ww. przepisu wynika dla organu jedynie zakaz czynienia niekorzystnych domniemań jest tym samym nieprawidłowe.
W sprawie zostały przeprowadzone możliwe do przeprowadzenia i dopuszczalne dowody, które nie doprowadziły do jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego. Nadto nie ma podstaw aby wywodzić negatywne dla strony skutki z faktu nienadania wniosku listem poleconym (przesyłką rejestrowaną). Jak już wskazywano, przepisy nie przewidywały żadnych szczególnych wymogów, co do złożenia wniosku. Strona powołuje się na dochowanie terminu na złożenie wniosku.
Na podstawie poczynionych ustaleń uprawnione i w jednakowym stopniu prawdopodobne są dwie wersje przebiegu zdarzeń. Jedna, że strona dochowała terminu, ponieważ na stemplu jest widoczny dzień i miesiąc nadania, a strona twierdzi że termin zachowała oraz druga że wniosek został nadany z uchybieniem terminu, stempel jest nieczytelny co do roku. a wniosek wpłynął do organu po terminie.
Tak zaistniałe i niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego – daty nadania wniosku zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. organ winien rozstrzygnąć na korzyść strony.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie uwzględnić stanowisko wynikające z zapadłego wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną na rzecz strony (tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego) sumę 697 zł składają się – kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu sądowego od skargi, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.