Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 499/22

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 8 kwietnia 2022 r. (nr UP - 274/2022) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 lutego 2022 r. (nr 22/2022) o odmowie B. S. (dalej: strona, skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podniósł, że 13 grudnia 2021 r. skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną. Organ I instancji decyzją z 3 lutego 2022 r. (nr 225/2022) odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. W dniu 21 lutego 2022 r. do organu wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu składek zgodnie z wnioskiem z 13 grudnia 2021 r. oraz w zakresie nieobjętym decyzją ZUS z 21 stycznia 2022 r. (nr 470000/71/565866/2021), która dotyczy składek na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2013 w kwocie 5,30 zł za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 46.117 zł i umorzenie pozostałych należności oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia pracodawcy P. S. o dochodach skarżącej z 10 lutego 2022 r. W ocenie pełnomocnika w zaskarżonej decyzji ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek nie stwierdzając całkowitej nieściągalności, ani zaistnienia uzasadnionego przypadku.

W decyzji uznano, że skoro skarżąca podejmuje zatrudnienie i jest wobec niej prowadzona egzekucja administracyjna, to wierzyciel publiczny (ZUS) nie ma podstaw do umorzenia swojej wierzytelności. Pełnomocnik zaznaczył, że nie zgadza się z wydaną przez organ decyzją ponieważ nie oceniono należycie zgromadzonego materiału dowodowego w konsekwencji przekroczono granice uznania administracyjnego. Pełnomocnik stwierdził, że nie wzięto pod uwagę ważnego interesu, natomiast w konsekwencji wadliwych wyliczeń, przeczących logice i zasadom doświadczenia życiowego jest narażona na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pełnomocnik wskazał, że skarżąca osiąga miesięczne wynagrodzenie w wysokości ok. 1.800 zł. Jest zatrudniona u dwóch pracodawców P. S. z wynagrodzeniem ok. 717,50 zł oraz R. B. z wynagrodzeniem ok. 1.600, zł. Wskazał, że uwagi na pandemię Covid-19 szkoła R. B. nie zaoferuje skarżącej etatu i jedynym źródłem dochodu będzie praca w charakterze fryzjerki u P. S. Na ten moment skarżąca nie wie, czy zdoła znaleźć inne zatrudnienie.

Poinformował, że w skali miesiąca od dochodu skarżącej należy odliczyć 200 zł, które jest wydatkowane na spłatę układu ratalnego wobec MOPS – u z tytułu zwrotu zasiłku rodzinnego. W konsekwencji skarżąca posiada miesięcznie około 1.400 zł na zaspokojenie swoich potrzeb bytowych. Wskazał, że na stronie 3 formularza skarżąca podała, że 1.060 zł z tego pochłania czynsz za mieszkanie. Żadna z tych okoliczności nie została zakwestionowana przez Zakład. Żadnej nie uznano za niewiarygodną i nie podważono autentyczności dokumentów. Organ przyjął, że skarżąca winna spłacać swoje zadłużenie po 350 zł, które pozostają do Jej dyspozycji w skali miesiąca. Jak więc ZUS chce zapewnić skarżącej minimum socjalne, skoro nie będzie Jej stać na zakup żywności, pomijając już potrzeby wyższego rzędu.

Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że nie można zaliczać drobnej pomocy finansowej ze strony rodziny do miesięcznych dochodów skarżącej. zaznaczył, że skarżąca korzysta z pomocy rodziny, gdyż z pracy fryzjerki i nauczycielki nie jest w stanie opłacić swojego wyżywienia, leków czy innych potrzeb. Stwierdził, że ZUS w wydanej decyzji przekroczył granice uznania administracyjnego, które mu przysługuje, a decyzja cechuje się dowolnością, gdyż samo matematyczne zestawienie wydatków i dochodów nie oznacza, że dokonano oceny możliwości płatniczych skarżącej. Zaznaczył, że art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, które świadczą o całkowitej nieściągalności zadłużenia. Oparł się na wyroku WSA w Kielcach z dnia 3 listopada 2016 r. (I 5 19/16, LEX). Wskazał, że prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Nie zasługuje zatem na aprobatę argument, jakoby fakt wszczęcia przesądzał, że skarżąca jest wypłacalna skoro ZUS nie ma możliwości wyegzekwowania zadłużenia.

Nawet gdyby uznać, że całkowita nieściągalność nie zachodzi to jej brak nie jest bezwzględną przeszkodą w umorzeniu należności składkowych. Dopuszczalne jest umorzenie, gdy zaistnieje "uzasadniony przypadek". Pełnomocnik zaznaczył, że przesłanka to została uszczegółowiona w § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141 poz. 1365). Sam fakt, że osoba zobowiązana nie spełnia warunków do systematycznego korzystania ze wsparcia pomocy społecznej nie musi oznaczać, że w konkretnym stanie faktycznym dana osoba jest samowystarczalna. Trudno przyjąć, że wyegzekwowanie zaległych należności od osoby znajdującej się w trudniej sytuacji bytowej jest w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. Pełnomocnik stwierdził, że ZUS całkowicie pominął sytuację życiową skarżącej, która znalazła się w takim położeniu, że zarobki nie wystarczają na pokrycie wydatków życiowych i musi korzystać z pomocy rodziny.

Zaznaczył, że wniosek o udzielenie układu ratalnego był wnioskiem ewentualnym, ponieważ w tak trudnej sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca, każda ulga jest choćby częściową pomocą w rozwiązaniu trudnych problemów. Uznał, że ZUS wyciąga jednak z tego całkowicie dowolne wnioski i stwierdza, że skarżąca jest zdolna zachować minimum spłacając dług ratalnie.

ZUS ponownie rozpoznając sprawę wskazał, że z przedłożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej od 30 grudnia 2021 r. wynika, że skarżąca od 1990 r. jest rozwiedziona; od 21 września 2017 r. do 30 grudnia 2021 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie P. S. gdzie osiągała wynagrodzenie w wysokości 700 zł brutto, 587,61 zł netto; od 1 września 2018 r. do 31 grudnia 2021 r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie R. B., gdzie osiągała wynagrodzenie w wysokości około 1.700 zł brutto, około 1.300 zł netto; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy; nie korzysta z pomocy społecznej; korzysta z pomocy partnera w kwocie 200 zł miesięcznie oraz pomocy syna w kwocie 300 zł miesięcznie; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na łączną kwotę 1.835 zł w tym: 1.060 zł czynsz, 325 zł opłaty eksploatacyjne, 150 zł koszty związane z leczeniem, 300 zł inne wydatki; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada inne zobowiązania pieniężne w instytucjach za okres 2009 r. w kwocie 3.200 zł po 200 zł miesięcznie; zobowiązania spłacane są w formie układu ratalnego po 200 zł miesięcznie; nie posiada nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności; posiada komputer do pracy w szkole o wartości 1.500 zł;

W celu rozpatrzenia sprawy ZUS korzystał z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Z dalszych ustaleń ZUS wynika, że: 15 sierpnia 2016 r. nastąpiło wykreślenie prowadzonej przez skarżącej działalności S. polegającej na fryzjerstwie i pozostałych zabiegach kosmetycznych; od 21 września 2017 r. skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę u P. S., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące kształtowały się następująco: listopad 2021 r. – 700 tj. około 587,61 zł netto, grudzień 2021 r. – 752,50 tj. około 590,89 zł netto; styczeń 2022 r. – 702,33 tj. około 551,50 zł netto + wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy finansowane ze środków pracodawcy za okres od 21 lutego 2022 r. do 22 lutego 2022 r. w wysokości 34,64 zł. Od 1 września 2018 r. skarżąca zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę u R. B. gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące kształtowały się następująco: listopad 2021 r. - 1.937,94 tj. około 1.453,75 zł netto; grudzień 2021 r. -1.782,75 tj. około 1.399,88 zł netto; styczeń 2022 r. - 1.260,84 tj. około 990,06 zł netto + wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy finansowane ze środków pracodawcy za okres od 21 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 330,16 zł.; 10 marca 2022 r. podpisała z ZUS umowę o rozłożeniu zadłużenia na raty (nr [...]), z której się wywiązuje; ma trójkę dorosłych dzieci: córkę P. S., syna I. S. oraz syna S. S.; nie posiada nieruchomości i ruchomości.

Celem rozstrzygnięcia wniosku, ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że w sytuacji skarżącej z przyczyn oczywistych nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą też przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności S.; skarżąca jest zatrudniona u dwóch pracodawców, gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości pozwalającej na prowadzenie postępowania egzekucyjnego; posiada także następców prawnych; zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki.

Nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. gdyż wysokość należności z tytułu składek, o których umorzenie wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. również nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS we Wrocławiu postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, z uwagi na podpisaną 10 marca 2022 r. umowę ratalną (nr. [...]), z której skarżąca zaczęła się wywiązywać. Tym samym organ uznał, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez niego wyczerpane.

W dalszej kolejności ZUS przywołał treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s, ZUS podniósł, że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie nie posiadała skarżącej wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest skarżącej zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zdarzenia losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem likwidacji działalności. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

ZUS podkreślił, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżąca powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.

Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

ZUS podkreślił, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżąca wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Odnosząc się do wystąpienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest – jak podkreślił organ – nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżąca powołała się na swoje problemy zdrowotne. Wskazała, że jest po trudnym leczeniu onkologicznym związanym z nowotworem złośliwym piersi, który został zdiagnozowany u niej w czerwcu 2019 r. Do akt sprawy dołączyła liczną dokumentację medyczną. ZUS podchodzi ze zrozumieniem do problemów zdrowotnych oraz do konieczności pozostawania w stałym leczeniu. Jednak ZUS zauważył, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Natomiast w przypadku skarżącej przesłanka ta nie zachodzi. W sprawie nie odnotowano żadnych dokumentów, które potwierdzałyby wykluczenie z możliwości aktywności zarobkowej, jak również potwierdzających konieczność sprawowania przez skarżącą opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jest aktywna zawodowo i osiąga dochód z tytułu wykonywanych dwóch umów o pracę. Średniomiesięczny dochód z tytułu wykonywanych dwóch umów o pracę, liczony za ostatnie 3 miesiące wynosi około 1.979,49 zł netto. Otrzymuje także pomoc od partnera i syna w łącznej kwocie 500 zł miesięcznie. Skarżąca ma 56 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego w przypadku zostały jeszcze 4 lata, co daje podstawę organowi egzekucyjnemu do przypuszczeń, że będzie jeszcze aktywna zawodowo, a następnie nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które może stanowić źródło skutecznej egzekucji. Ograniczone możliwości płatnicze skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. ZUS podkreślił, że chociaż skarżąca oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, to pod tym samym adresem co skarżąca zameldowany jest także jej dorosły syn S. S. Biorąc pod uwagę powyższe, powinien on także partycypować w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Ma także córkę P. S. oraz syna I. S. Organ przywołał również treść art. 87 k.r.o.

Dalej ZUS podniósł, że skarżąca stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżąca oszacowała na kwotę 1.835 zł. Oświadczyła, że posiada także inne zobowiązania pieniężne w instytucjach, które spłacane są w formie układu ratalnego po 200 zł miesięcznie. ZUS wyjaśnił, że wskazane przez skarżącą wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Natomiast posiadane zobowiązań wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. W sytuacji, gdy osoba deklaruje znajdowanie się w trudnej sytuacji finansowej, a sukcesywnie spłaca swoje zobowiązania wobec innych podmiotów, to może oznaczać to, że powinna także uregulować należności z tytułu składek. ZUS zaznaczył, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej osoby zobowiązanej każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Aktualny dochód skarżącej w gospodarstwie domowym to około 2.479,49 zł netto miesięcznie (średniomiesięczny dochód z tytułu wykonywanych dwóch umów o pracę oraz pomoc otrzymywana od partnera i syna). Kształtuje się on na poziomie znacząco wyższym od ustalonego minimum socjalnego w III kwartale 2021 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.342,56 zł. W sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

Należy zauważyć, że pojęcie "ubóstwo" wskazuje na stały brak dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb jednostki, w szczególności w zakresie żywności, schronienia, ubioru, transportu oraz podstawowych potrzeb kulturalnych i społecznych. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu, które umożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Zapłata należnych składek zawsze stanowi uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych.

Jednocześnie zaznaczenia wymaga fakt, że przy obliczaniu możliwości zarobkowych gospodarstwa domowego, dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i winny być brane pod uwagę przy określaniu podstawy umorzenia należności składkowych z tytułu trudnej sytuacji finansowej osoby zobowiązanej, a więc do obliczenia dochodu rodziny powinny zostać uwzględnione także dochody syna.

ZUS podniósł, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych. Dlatego jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.

Końcowo ZUS zaznaczył, że skarżąca podjęła się spłaty należności w układzie ratalnym zawartym 10 marca 2022 r. na podstawie umowy ratalnej (nr [...]). Świadczy to o możliwościach finansowych do ponoszenia wysiłku celem regulowania zadłużenia. ZUS uznał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Mając powyższe na uwadze ZUS stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, jak podkreślił ZUS, jest on odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

Jednocześnie ZUS nie zakwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową skarżącej, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika), czego nie można stwierdzić w sprawie skarżącej. Tym bardziej, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącą żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej.

Skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiodła skargę na ww. decyzję zarzucając jej:

1. 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 80 w zw. z art. 7 k.p.a. na skutek przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i uczynienie jej dowolną oraz w wyniku zignorowania ważnego interesu skarżącej, co polegało zwłaszcza na nieprawidłowym ustaleniu, że, biorąc pod uwagę stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącej, jest ona w stanie opłacić w całości należności z tytułu składek, podczas gdy pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącej, toteż jednocześnie przeczy to interesowi społecznemu;
2. 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
3. - art. 28 ust. 1 i 3 pkt 6 u.o.u.s. na skutek odmowy zastosowania go i umorzenia przynajmniej w części należności z tytułu składek w wyniku błędnego uznania, że nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podczas gdy w sytuacji braku majątku skarżącej i osiąganego przez nią bardzo niskiego wynagrodzenia za pracę egzekucja będzie prowadzona bezskutecznie, zaś to, że skarżąca ma trójkę dorosłych dzieci, nie może być brane pod uwagę jako okoliczność uniemożliwiająca zastosowanie wnioskowanego ułatwienia w opłacaniu składek;
4. - art. 28 ust. 1 i 3a u.o.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wskutek odmowy zastosowania go i umorzenia przynajmniej w części należności z tytułu składek w wyniku błędnego uznania, że nie występuje uzasadniony przypadek, stanowiący podstawę do wydania takiej decyzji, chociaż w sytuacji osiągania przez skarżącą wynagrodzenia poniżej wynagrodzenia minimalnego, braku majątku, samotnego gospodarowania i złego stanu zdrowia, skarżąca ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki, zaś to, że skarżąca ma trójkę dorosłych dzieci, nie może być brane pod uwagę jako okoliczność uniemożliwiająca zastosowanie wnioskowanego ułatwienia w opłacaniu składek.

Wobec tak postawionych zarzutów, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz o zasądzenie od organu administracji na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 529 ze. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, sprowadzający się zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 poz. 2492 ze. zm.) do kryterium jej zgodności z prawem, ma istotne znaczenie dla katalogu możliwych rozstrzygnięć sądu, który został wskazany w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przepis ten bowiem stanowi, iż w razie uwzględnienia skargi na decyzję sąd może ją uchylić w całości albo w części (pkt 1), stwierdzić jej nieważność w całości lub w części (pkt 2) lub też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa (pkt 3).

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do wyłącznej kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a więc i do umorzenia należności z tytułu składek.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i w rozporządzeniu wykonawczym, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2021 r, poz. 423, dalej: u.s.u.s.), ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust.

1. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto, jak stanowi, art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ustępem 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zaakcentować należy, iż użycie w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zwrotu "mogą być umarzane" wskazujące na jedynie możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, na gruncie analizowanego przypadku, że do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości. Dodać należy, że decyzje o charakterze uznaniowym należy odróżniać od innego rodzaju decyzji administracyjnych, jakimi są tzw. decyzje związane. W przypadku decyzji związanej występuje sytuacja, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. W art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę, posłużył się niedookreślonym w żadnym przepisie ustawy pojęciem "uzasadniony przypadek".

Jednak nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735), dalej jako: "k.p.a.", organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie k.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 k.p.a. (por. Janusz Borkowski w: Barbara Adamiak Janusz Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011 r., strony 396-397).

Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Odnotowania również wymaga uwaga, że z cytowanych wyżej unormowań u.s.u.s. wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Dopiero, gdy w sprawie wystąpi chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek, Zakład orzeka w granicach uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z pierwszą z omawianych sytuacji. W ocenie Sądu, prawidłowe rozstrzygnięcie Zakładu, iż w sprawie nie wystąpiła żadna ze wskazanych przez skarżącą przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, determinowało podjęcie decyzji o odmowie umorzenia tych należności, a jednocześnie o braku umorzenia tych należności "chociażby w części", to jak to zostało podniesione w skardze.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował ww. zasady postępowania. Wydanie decyzji w sprawie zostało poprzedzone wbrew zarzutom skargi – wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, wziął pod uwagę: wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty; oświadczenie oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, skorzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Baz Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek. Nie doszło tym samym – wbrew zarzutom skargi – do dowolnej oceny materiału i przekroczenia granic uznania.

W pierwszej kolejności podnieść należy, iż Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, iż w przypadku skarżącej nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącej i dokonał ich całościowej, merytorycznej oceny.

W szczególności Sąd podzielił stanowisko organu – które zostało podważone skardze - iż w sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Wprawdzie bowiem skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności S., aczkolwiek pracuje zarobkowo, zatrudniona jest u dwóch pracodawców, gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości pozwalającej na prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a nadto posiada następców prawnych (trójkę dorosłych dzieci). Tym samym nie sposób stwierdzić, że w sytuacji skarżącej wystąpiły łącznie przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie (zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa), które warunkują umorzenie należności z tytułu składek. Trudno również nie zgodzić się z organem, że w sprawie skarżącej nie zaszła przesłanka, opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., skoro bowiem prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS we Wrocławiu postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, z uwagi na podpisaną umowę ratalną z 10 marca 2022 r. (nr [...]), z której skarżąca zaczęła się wywiązywać.

Tym samym nie można ostatecznie zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Trudno zatem przyjąć, że w sytuacji skarżącej możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek zostały przez organ wyczerpane. Tym bardziej, iż skarżąca ma 56 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego zostały Jej jeszcze 4 lata, co daje podstawę do przypuszczeń, że skarżąca będzie przez ten okres zawodowo aktywna, a następnie nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które będzie mogło stanowić stałe źródło egzekucji. Tym bardziej, że pobór świadczenia emerytalnego nie przesądza o braku możliwości dalszego zarobkowania przez skarżącą.

W sytuacji skarżącej nie mogła również znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141 poz. 1365, dalej: rozporządzenie), gdyż z akt sprawy nie wynika, aby powstanie zadłużenia skarżącej było wynikiem klęski żywiołowej lub innego zdarzenia. Zadłużenie powstało bowiem w związku z prowadzoną przez skarżącą działalnością S. i brakiem uiszczenia przez nią w ustawowym terminie składek, do których była zobowiązana. Innymi słowy zadłużenie skarżącej powstało na skutek niewywiązywania się przez nią z ustawowego obowiązku. Podkreślenia Sądu wymaga, że Skarżąca podejmując działalność winna liczyć się z okolicznością, że prowadzenie działalności gospodarczej cechuje ryzyko, które bierze na siebie jako przedsiębiorca.

Skarżąca jako płatnik składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, winna ponosić (i ponosi) odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Trafnie zatem organ przyjął, że zaległości objęte zaskarżoną decyzją powstały wskutek niewywiązywania się skarżącą z obowiązków nałożonych przepisami prawa, a nie wskutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

Podkreślenia wymaga, że bez wątpienia, opłacanie składek w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej jest bowiem ustawowym obowiązkiem płat-nika składek, a brak możliwości ich zaspokojenia, nie może być argumentem przemawiającym za ich umorzeniem.

Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tej przesłanki ZUS trafnie wyeksponował bowiem, że pomimo powołania się przez stronę na trudną sytuację zdrowotną (leczenie onkologiczne po zdiagnozowaniu nowotworu w 2019 r., konieczność pozostawania w stałym leczeniu onkologicznym) fakt, iż skarżąca aktywnie pracuje (u dwóch pracodawców), wskazuje, że jej stan zdrowia nie skutkuje wskazanym w ww. przepisie pozbawieniem osoby zobowiązanej możliwości zarobkowania pozwalającego na opłacenie należności.

Ponadto skarżąca nie przedstawiła np. orzeczenia lekarskiego z którego wynikałaby jej całkowita niezdolność do pracy z powodu stanu zdrowia, w jakim aktualnie się znajduje. Organ – co należy zaakcentować – nie negował zatem problemów zdrowotnych skarżącej, ale stwierdził, że skarżąca nie wskazała takich problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby ją całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. Wskazane przez skarżącą problemy zdrowotne wprawdzie mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro skarżąca pracuje, co może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Skarżąca nie przedłożyła również żadnych dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania przez nią opieki nad innymi członkami rodziny. W związku z powyższym należy uznać, za organem, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Odnosząc się natomiast szerzej do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, co było uzasadnione w świetle powołanej przez stronę we wniosku o umorzenie sytuacji finansowej, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącej zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby ją oraz rodzinę (która przecież już samodzielnie się utrzymuje) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1196/12, do takiej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny (dochodów i wydatków), stanu zdrowia i wieku w kontekście możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, a następnie wyciągnięcie wniosków, czy spłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Również w uzasadnieniu wyroku z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 NSA podkreślił, że "zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a usus oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku osoby zobowiązanej zagraża jej egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji".

Mając na uwadze treść tego przepisu rozporządzenia, organ przeprowadził postępowanie dowodowe w tym zakresie, stwierdzając w sprawie, że nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z prawidłowo poczynionych ustaleń Zakładu wynika, że skarżąca jest aktywna zawodowo i osiąga dochód z tytułu świadczenia pracy na podstawie dwóch umów o pracę. Średniomiesięczny dochód z tytułu tych umów o pracę, liczony za ostatnie 3 miesiące wynosi około 1.979,49 zł netto. W tym miejscu podnieść należy, że nie może mieć wpływu na ocenę organu argument skarżącej, iż "za kilka miesięcy szkoła R. B., z uwagi na pandemię COVID – 19 nie zaoferuje jej etatu". Jest to bowiem zdarzenie przyszłe, niepewne. A nawet gdy do niego dojdzie (zważywszy na wiek skarżącej oraz dotychczasowy sposób zarobkowania w postaci łączenia dwóch prac pomimo stanu zdrowotnego w którym pozostaje) nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżąca poszukała innego miejsca zatrudnienia (być może lepiej płatnego).

W tym miejscu podnieść należy, że skarżąca nie wykazała nadto aby w jakikolwiek sposób dążyła do osiągania wyższych lub dodatkowych dochodów, umożliwiających jej spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmowała w tym kierunku skuteczne starania. Ze zgromadzonych dowodów wynika, iż obecna sytuacja materialna skarżącej jest spowodowana rodzajem i trybem zatrudnienia (praca w niepełnym wymiarze), które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Bierna postawa skarżącej w tym zakresie nie może natomiast stanowić podstawy od umorzenia należności wobec ZUS.

Ponadto jak słusznie organy ustaliły pozyskiwany przez skarżącą dochód (wyłącznie z dwóch umów o pracę) kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego w III kwartale 2021 r., które dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.342,56 zł. Tym lepsza jest sytuacja skarżącej, gdyż jak sama podniosła, korzysta ze wsparcia partnera i syna w łącznej kwocie 500 zł miesięcznie. Nawet gdyby zatem przyjąć – za skarżącą – że organ nie powinien zaliczyć do jej dochodu miesięcznego kwoty ww. wsparcia, to i tak jej dochód miesięczny jest wyższy niż ten minimalny.

Tym samym nieprawdziwy jest zarzut skargi, iż "w ocenie Zakładu możliwości finansowe skarżącej są na tyle zadowalające, że jest w stanie spłacić zadłużenia rzędu ok. 70.000 zł z pensji sumarycznie niższej, aniżeli minimalne wynagrodzenie za pracę". Kwota pozyskiwanego dochodu przez skarżącą z dwóch prac jest bowiem wyższa (1.979,49 zł netto) – a nie niższa – jak sugeruje skarżąca, niż minimum socjalne (1.342,56 zł).

Podkreślenia wymaga, że ZUS nie kwestionował sytuacji finansowej skarżącej. Nie zakwestionował również możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową skarżącej, ale prawidłowo ocenił, że jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika), czego nie można natomiast stwierdzić w sprawie skarżącej, która nie wykazała przecież żadnego szczególnego, wyjątkowego zdarzenia, które doprowadziłoby do niemożności uiszczania przez nią na bieżąco składek ZUS. Sytuacja, w której się znalazła, co już zostało przez Sąd wcześniej zaakcentowane, wynikała z niewywiązywania się przez nią z ustawowych obowiązków (uiszczania składek ZUS w terminie).. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącą żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej.

ZUS przyjął również argumentację, że skarżąca wydatkuje comiesięcznie na rzecz MOPS – u 200 zł (tytułem zwrotu zasiłku) oraz 100 zł na rzecz ZUS – u (tytułem układu ratalnego). Jednakże słusznie organ uznał, że posiadanie przez skarżącą zobowiązań wobec innych wierzycieli (np. MOPS-u) nie może stanowić argumentu przemawiającego za umorzeniem należności wobec organu z tytułu składek. Tym bardziej, że jak podaje skarżąca zobowiązanie wobec MOPS -u wynika ze zwrotu wcześniej pobranego zasiłku. Innymi słowy spłata tego zobowiązania nie powinna tak de facto uszczuplać dochodów pozyskiwanych przez skarżącą, lecz powinna zostać pokryta z pobranego przez skarżącą świadczenia (zasiłku).

Pomimo wystąpienia tych okoliczności, organ zasadnie stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż osiągane przez skarżącą miesięczne dochody (z dwóch umów o pracę) gwarantują zabezpieczenie jej egzystencji (są wyższe niż minimum socjalne, co zostało przez organ prawidłowo wykazane). Ponadto skarżąca ma zabezpieczone warunki mieszkaniowe (mieszkanie komunalne). I choć skarżąca – jak podnosi – nie ma możliwości jednorazowego uiszczenia całej zaległości (jak podaje ok 70.000 tys.), z uwagi na wszystkie ujawnione okoliczności, to jako realne należy ocenić w jej sytuacji spłacanie w przyszłości zaległego zobowiązania chociażby właśnie w układzie ratalnym. Zresztą ograniczone możliwości płatnicze skarżącej na które się powołuje, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za jedyną i wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną i co wymaga podkreślenia Sądu wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny (ubóstwo).

Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżąca oszacowała na łączną kwotę 1.835 zł. Oświadczyła, że posiada także inne zobowiązania pieniężne w instytucjach, które spłacane są w formie układu ratalnego po 200 zł miesięcznie. W skardze skarżąca podniosła natomiast, że otrzymuje miesięczne wynagrodzenie netto 1.800 zł, (a zatem o 35 zł niższe), przy czym kwotę tę należy obniżyć nie tylko o 200, lecz o 300 zł (100 zł z powodu układu ratalnego z ZUS).

Tym samym na zaspokojenie jej potrzeb bytowych pozostaje 1400 zł. Ponadto wskazała, że "1060 zł z tego pochłania czynsz za mieszkanie". Wskazane przez skarżącą wydatki nie mogą być jednak potraktowane jako nadzwyczajne koszty jakie musi ponosić. Nie można bowiem uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę, czynsz są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. ZUS – jak słusznie przyjął – nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Tym bardziej, że jak wynika z oświadczenia skarżącej, otrzymuje ona comiesięczne wsparcie od partnera i syna. Trudno zatem – kompletnie pominąć tę okoliczność przy ocenie sytuacji finansowej skarżącej, tak jak domaga się tego w skardze.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy dostępny organowi nie dawał zatem podstaw aby uznać, że sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie wniosku o umorzenie należności ZUS.

Na uwadze należy mieć, że przewidziane w § 3 rozporządzenia umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest kompletnie realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak już wyżej zasygnalizowano, odstąpienie od obowiązku regulowania należności z tytułu składek jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. W sytuacji natomiast, gdy strona osiąga dochód ze dwóch umów o pracę, oraz, jak wskazuje analiza akt sprawy, niebawem osiągnie prawa do poboru świadczenia emerytalnego, posiada stałe wsparcie od syna (który wbrew jej twierdzeniom jest zameldowany z nią w mieszkaniu komunalnym) i partnera, nie sposób uznać, by wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia tych należności.

Zasadnie w niniejszej sprawie uznano zatem, że sytuacja materialna skarżącej – choć jest trudna – nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje, by skarżąca znajdowała się w stanie ubóstwa, czy w takiej sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sąd podziela więc stanowisko organu, iż po tak zebranym i ocenionym materiale dowodowym niezbędnym dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej i wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i w konsekwencji, prawidłowym było również rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności składkowych. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone.

W uzasadnieniu decyzji, ZUS wykazał nadto z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu organu nad interesem strony. Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia. Wszystkie zostały przez organ omówione, a sytuacja skarżącej została oceniona przez ich pryzmat. W ramach tego organ badał zarówno wystąpienie w sprawie skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności jak i przesłanek natury materialno–zdrowotnej skarżącej. Uzasadnienie decyzji spełnia wymóg rozpoznania sprawy w całym jej zakresie.

Końcowo wyjaśnić też należy, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, (choćby ratalna, choćby w przyszłości)), a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowana nie wykazała, to negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne, czy też przekraczające granice uznania.

Odnosząc się natomiast do kwestii dotyczących decyzji z 26 kwietnia 2021 r. dot. ustawy abolicyjnej oraz umowy o układ ratalny z 10 marca 2022r. podnieść należy, iż skarżącej zostały przecież przedstawione przez organ warunki skorzystania z zaproponowanych ulg. Skoro skarżąca je przyjęła to widocznie uznała, że pozostają one w granicach jej możliwości płatniczych i jakie takie będzie mogła realizować. Ustawodawca natomiast wskazał obligatoryjne warunki, które należy spełnić aby je finalnie otrzymać, i nie podlegają one uznaniu administracyjnemu organu.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zatem na podstawie art. 151 p.p.s.a skarga podlegała oddaleniu.