Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K.G. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej: ZUS, Zakład) z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]-PONOWNE ROZPATRZENIE utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres: [A]. w łącznej wysokości [...]zł; b) ubezpieczenia zdrowotne za okres: [B] w łącznej wysokości [...]zł; c) Fundusz Pracy za okres: [C]. w łącznej kwocie [...]zł.
Z akt sprawy wynika, że strona w dniu [...] maja 2018 r. złożyła wniosek o umorzenie ww. należności z tytułu składek, uzasadniając, że zaległości powstały na skutek braku zamówień oraz ze względu na dolegliwości zdrowotne. Wskazała strona, że jest od dłuższego czasu osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku ze względu na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia, żona nie pracuje, jeden syn choruje od wielu lat i otrzymuje świadczenie socjalne w wysokości [...] zł, drugi syn pracuje i jego zarobki są w przedziale [...] zł.
W toku postępowania ZUS pozyskał dokumenty i informacje z urzędu oraz dokumenty od strony (oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]marca 2018 r., dokumentację medyczną). Ustalił organ, że strona prowadziła działalność gospodarczą do dnia [...]marca 2011 r., nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą 470 zł, opłat eksploatacyjnych 60 zł, koszty leczenia 150 zł. Dokonał organ analizy sytuacji strony w kontekście art. 28 ust.1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej u.s.u.s.) oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i stwierdził, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Uznał ZUS, że spełniona jest przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., wskazał przy tym, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z uwagi na bezskuteczność zostało umorzone w dniu [...].11.2015 r. Dalej organ wskazując na art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stwierdził, że w sprawie nie zostały także spełnione przesłanki przewidziane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.
Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS). Wskazał ZUS, że analiza materiału nie daje podstaw do uznania, że w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, że aktualna sytuacja strony nie daje podstaw do uznania, że jest to stan trwały, który nie może ulec poprawie, jak również nie zostało wykazane, że stan zdrowia strony uniemożliwia uzyskiwanie dochodów (stronie przyznano świadczenie rehabilitacyjne, a schorzenie ma charakter rokujący poprawę), ponadto strona nie przedstawiła dokumentacji, że choroba syna powoduje konieczność sprawowania opieki. W wyniku przeprowadzonego postępowania ZUS opisaną na wstępie decyzją odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek.
Strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W toku postępowania złożyła dodatkowe wyjaśnienia i wskazała, że z powodu niemożności podjęcia pracy oraz złego stanu zdrowia powstało zadłużenie z tytułu nieopłaconego czynszu za mieszkanie [...] zł oraz zaznaczyła, że podjęcie pracy uniemożliwiają opinie lekarzy medycyny pracy. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ZUS utrzymał decyzję w mocy.
W skardze do Sądu skarżący wskazał, że usiłował podjąć pracę i zarejestrował się w Urzędzie Pracy, jednak podczas powrotu z urzędu przewrócił się i złamał rękę, co ponownie pozbawiło go możliwości podjęcia pracy. Argumentowała strona, że gdy tylko podejmie pracę, będzie spłacać ratalnie swoje zadłużenie, jeżeli będzie taka możliwość, o czym jej nie poinformowano. Wyjaśnił skarżący, że składał też podanie w czasie ogłoszonej przez ZUS abolicji dla zadłużonych, ale nie dostał odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, ale z przyczyn innych niż wskazywane przez stronę.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów Sąd uznał, że narusza ona przepisy w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia.
Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy przez ZUS umorzenia należności z tytułu składek na: a) ubezpieczenia społeczne za okres: [A]. w łącznej wysokości [...]zł; b) ubezpieczenia zdrowotne za okres: [B] w łącznej wysokości [...]zł; c) Fundusz Pracy za okres: [C]. w łącznej kwocie [...]zł.
Sąd mając na uwadze treść decyzji oraz akta sprawy, powziął wątpliwości co do istnienia (braku przedawnienia) zaległych należności składkowych, które zostały podane w zaskarżonej decyzji, z uwagi na termin ich wymagalności. Wyliczone przez organ i wskazane w decyzji należności dotyczą bowiem składek za okres począwszy od [...] r. poprzez różne miesiące lat [...], oraz różne miesiące lat od [...] do marca [...] r. Zauważa Sąd, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia/odmowy umorzenia należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć bowiem może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia (art. 32 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz.U. z 2018 r., poz. 800 – wygaśniecie zobowiązań przez przedawnienie).
A zatem kwestia ustalenia statusu składek, co do braku ich wygaśnięcia (w sprawie nieprzedawnienia) stanowi element stanu faktycznego sprawy. Dopiero wyjaśnienie tej kwestii pozwala na dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki umorzenia.
Zwraca Sąd uwagę, że przepisy u.s.u.s. regulujące kwestie przedawnienia składek były wielokrotnie nowelizowane. Od 1 stycznia 1999r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.
Od 1 stycznia 2003r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (por. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08).
Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak też: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, oraz SN w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 313/10).
Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r.
Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12).
W rozpoznawanej sprawie ZUS w zaskarżonej decyzji nie poczynił żadnej analizy w zakresie wymagalności składek, czy ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. W decyzji zawarta jest jedynie wzmianka o umorzeniu w 2015 r. postępowania egzekucyjnego, ale nie wiadomo jakie należności obejmowała egzekucja. Natomiast w aktach sprawy znajduje się arkusz dotyczący egzekucji oraz przedawnienia, ale w jego treści nie podano żadnych informacji, które pozwalają na dokonanie kontroli zasadności objęcia decyzją o umorzeniu przedmiotowych składek. Brak jakichkolwiek ustaleń ZUS w tym zakresie oraz brak dokumentów źródłowych powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie może zostać skontrolowane przez Sąd w zakresie dopuszczalności rozstrzygania o umorzeniu należności, tj. istnienia zobowiązań objętych wnioskiem o umorzenie. Sam fakt, że ZUS procedował w kwestii umorzenia podanych zaległości z tytułu składek, jest nie wystarczający dla uznania przez Sąd, że należności nie uległy przedawnieniu.
Wskazany brak ustaleń w zakresie ewentualnego przedawnienia należności, oznacza że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.), jak również stanowi o naruszeniu art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.
Powyższe czyni przedwczesnym dokonanie przez Sąd kontroli, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS w pierwszej kolejności winien dokonać analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. W dalszej kolejności w zależności od wyników badania wymagalności przedmiotowych należności, ZUS będzie zobowiązany do rozpoznania wniosku z punktu widzenia przesłanek do zastosowania wnioskowanej przez stronę ulgi.
Uwzględniając powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.