Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł skargę na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w wysokości [...] zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący wnioskując o prawo pomocy podniósł, że nie uzyskał dopłat bezpośrednich za 2011 r. Koszty sprzedaży z produkcji w 2012 r. były mniejsze niż zakupu ziarna siewnego, nawozów, sprzętu, robocizny. Posiada pola klasy V i VI. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, posiada dom o powierzchni [...] m² i nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Wskazał, że z gospodarstwa rolnego miesięcznie odnotowuje stratę w wysokości [...] zł, zaś żona uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie [...] zł brutto, przy czym potrącane jest z niego [...] zł w związku z zajęciem komorniczym.
Dalej referendarz podniósł, że stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. do skarżącego skierowane zostało wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, po dwukrotnym awizowaniu, została zwrócona na adres Sądu i włączona do akt sprawy ze skutkiem doręczenia. Skoro zaś w rezultacie powyższego skarżący nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby ocenić zasadność wniosku w sprawie, to zasadnym było w ocenie referendarza odmówić skarżącemu prawa pomocy.
Od postanowienia referendarza skarżący wywiódł sprzeciw, zaś Sąd zarządzeniem z dnia [...] r. wezwał skarżącego do przedłożenia szczegółowo wymienionych dokumentów ze wskazaniem, że niewykonanie tego obowiązku skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie danych z akt sprawy. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, po dwukrotnym awizowaniu, została zwrócona na adres Sądu i włączona do akt sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień [...] r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.
Na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie.
Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący wzywany do przedłożenia enumeratywnie wskazanych dokumentów (w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów dotychczas zgromadzonych w sprawie) nie wykonał zarządzenia. Przesyłka zawierająca wezwanie została pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień [...] r. Dlatego też Sąd – stosownie do w/w rygoru - rozpoznał wniosek skarżącego na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie, a zatem na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożonego przez skarżącego wraz ze sprzeciwem.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika natomiast, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Posiada dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Wynagrodzenie żony opiewa na kwotę [...] zł brutto, przy czym – jak podniósł skarżący - potrącane jest z niego [...] zł w związku z zajęciem komorniczym. Z gospodarstwa rolnego skarżący pozyskuje comiesięczną stratę oszacowaną przez niego na kwotę [...] zł
Jednocześnie jednak skarżący – co wymaga zaakcentowania Sądu - nie przedstawił żadnych innych dokumentów źródłowych, których treść uprawdopodobniłaby, że jego sytuacja materialna rzeczywiście uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji powyższego, Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione.
Ponadto wskazać należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80).
Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Tymczasem treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała Sąd do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy procesowej, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzekł jak w sentencji.