Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. P. (dalej jako: skarżący, strona, strona skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku Białej (dalej: ZUS, organ) z dnia 28 czerwca 2021 r. nr UP-555/2021 (470000/71/160765/2021) odmawiająca umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Skarżący wnioskiem z 28 grudnia 2020 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Pismem z 13 stycznia 2021 r. ZUS wezwał stronę do określenia której części należności dotyczyć ma wniosek o umorzenie należności z tytułu składek oraz nadesłania wskazanych dokumentów. Przy piśmie przewodnim z 29 stycznia 2021 r. skarżący doprecyzował, że wnosi o umorzenie wszystkich zaległości wobec ZUS dotyczących zamkniętej już działalności A. Do akt sprawy przedłożył:
- - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej;
- - zaświadczenie z 30 stycznia 2021 r. o zatrudnieniu oraz wynagrodzeniu brutto;
- - informację z KRD;
- - informację od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu o posiadanych zaległościach podatkowych oraz złożeniu przez stronę wniosku o umorzenie tych należności podatkowych;
- - decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Kąty Wrocławskie (dalej: Burmistrz) o rozłożeniu na raty zaległości z tytułu podatku od środków transportowych za drugie półrocze 2019 r.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej skarżący wyjaśnił, że działalność ta została zamknięta z powodu wprowadzenia pakietu mobilnego na terenie Unii Europejskiej, płacy minimalnej i dużej konkurencji oraz, że jego sytuację pogorszył COVID-19, którego skutki strona zaczęła odczuwać wcześniej niż dotarły one do Polski. Dodatkowo strona wyjaśniła, że otrzymuje najniższe wynagrodzenie, a po opłaceniu raty zobowiązania podatkowego wobec Gminy i zakupie żywności nie pozostają jej środki, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia w ZUS. Ponadto skarżący wskazał, że jego żona nie posiada zatrudnienia, ponieważ w dzieciństwie przebyła operację kręgosłupa i nie każdą pracę może podjąć.
Decyzją z 19 marca 2021 r. (nr 622/2021) Zakład Ubezpieczeń Społecznych mając na uwadze powyższe, w tym informacje pozyskane z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz KRS stwierdził brak podstaw do umorzenia:
na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. – dalej: "u.s.u.s.") zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 12.203,71 zł; na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 – dalej: "rozporządzenie") zaległości z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 8.342,93 zł.
W uzasadnieniu ZUS wskazał, że strona prowadziła działalność gospodarczą od 3 marca 2014 r. do 30 lipca 2019 r. (wykreślona z CEIDG 11 lipca 2020 r.).
Na podstawie analizy dokumentacji załączonej do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek ZUS wypunktował, że strona:
oświadczyła, że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2.733,16 zł brutto, a według zaświadczenie od pracodawcy skarżący otrzymał wynagrodzenia brutto za październik 2020 r. – 2.650 zł, listopad 2020 r. – 2.668,05 zł, grudzień 2020 r. – 2.881,44 zł, co znalazło potwierdzenie w ustaleniach ZUS co do podstawy składek emerytalno-rentowych, jest członkiem zarządu spółki A1 Sp. z.o.o. (nr KRS [...]), w której jest zatrudniona, a której działalność przeważająca to transport drogowy towarów, co pokrywa się z działalnością uprzednio prowadzonej przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, nie korzysta ze świadczeń opieki społecznej i innych form pomocy, jest w związku małżeńskim i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która nie uzyskuje dochodów oraz nie posiada od 6 grudnia 2015 r. aktualnego tytułu ubezpieczeniowego, nie wykazała stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, posiada zadłużenia z tytułu podatków, w bankach oraz z tytułu innych zobowiązań, z czego spłaca jedynie rozłożone na raty przez Burmistrza zaległości z tytułu podatku od środków transportu, nie powołała się na swoją sytuację zdrowotną, a jedynie na to, że żona w dzieciństwie przebyła operację kręgosłupa, nie przekładając tym samym żadnej dokumentacji medycznej, nie posiada nieruchomości, jest właścicielem samochodu [...] rocznik 2009, którego wartość została oszacowana na 14.400 zł.
Organ rozpatrując wniosek, decyzję oparł na zbadaniu dwóch przesłanek.
Pierwszą z nich była całkowita nieściągalność (art. 28 ust 2 i 3 u.s.u.s.), której jak wskazał w decyzji ZUS skarżący nie wykazał, bowiem w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Ponadto wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.
Dodatkowo strona jest członkiem zarządu spółki z o.o., w której jest zatrudniona na umowie o pracę, jest właścicielem pojazdu, aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w stosunku do należności przez Dyrektora Oddziału ZUS we Wrocławiu, zatem nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku z którego można egzekwować należności z tytułu składek. Ponadto nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, z uwagi na co wykluczeniu podlegają także przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6.
Powołując się na judykaturę organ podniósł, że dopóki toczy się wobec dłużnika postępowanie egzekucyjne nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, a tym samym wyklucza się zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności.
Powyższe przesądzało, że nie zachodziła przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zarówno zaległości własnych skarżącego, jak i należności składkowych pracowników, za których skarżący jako płatnik zobowiązany był odprowadzać składki.
Dalej ZUS powołując się na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. podniósł, że skarżący nie wykazał również jakoby:
- 1) opłacenie należności z tytułu składek miało pozbawić go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesione zostały straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) istniała u strony przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ wyjaśnił, że przesłanka z pkt 2 powyższego przepisu nie zachodzi, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Następnie odnosząc się do § 3 ust. 1 pkt 3 ZUS wskazał, że skarżący nie powołał się na swoją sytuację zdrowotną, a jedynie wspomniał, że jego żona w dzieciństwie przebyła operację kręgosłupa, nie przedkładając jednak żadnych dokumentów medycznych na potwierdzenie tego twierdzenia. Do wniosku nie dołączono również dokumentu takiego jak orzeczenie o całkowitej i trwałej niezdolności do pracy. Organ podniósł, że strona jest aktywna zawodowo, posiada zatrudnienie oraz pełni funkcję członka zarządu w spółce z o.o., zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że sytuacja zdrowotna strony skarżącej, bądź jej najbliższych, uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez nią dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia.
Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności spłaty zadłużenia pozbawiłaby stronę oraz jej najbliższych możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ punktując wcześniej wymienione okoliczności wynikające z przedłożonych przez stronę dokumentów zaznaczył, że posiadanie innych zobowiązań (zarówno publiczno jak i prywatnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Każdy wierzyciel może dochodzić swoich wierzytelności zgodnie z przepisami prawa, a umorzenie należności publicznoprawnych służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami. Zdaniem ZUS aktualna sytuacja materialna strony nie jest wystarczającą podstawą do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności.
O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, a zobiektywizowane kryteria. Zakład podkreślił, że w oparciu o wszelkie dostępne dowody ocenił, że sytuacja materialno-bytowa strony "rokuje" na spłatę w przyszłości, bowiem nie ma ona charakteru trwałego. Skarżący posiada zatrudnienie, z którego uzyskuje dochody, a jeśli wysokość otrzymywanego wynagrodzenia jest jego zdaniem niewielka, to może to w każdej chwili ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej poprzez podjęcie lepiej płatnej (lub dodatkowej) pracy zarobkowej. Organ wskazał, że zarówno skarżący jak i jego małżonka są osobami w wieku najwyższej aktywności zawodowej, które nie udowodniły, że posiadają problemy zdrowotne uniemożliwiające lub w znacznym stopniu ograniczające możliwość zdobycia środków na spłatę zadłużenia.
Dodatkowo ZUS podniósł, że strona podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej, podlegając z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym musi się liczyć z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Zatem jako przedsiębiorca wziął on na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i opłacalnością. Należności z tytułu składek zasilają fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego, dlatego rozpatrując wniosek o umorzenie ZUS bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale także interes społeczny. Środki uzyskane przez Zakład przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym.
Nie zgadzając się z powyższym, strona 8 kwietnia 2021 r. wniosła o ponowne rozparzenie sprawy, uzupełniając jednocześnie informację w sprawie. Skarżący podał, że na jego stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem składają się:
prąd ok. 100 zł,
Internet ok. 50 zł, woda ok. 250 zł, gaz ok. 100 zł, koszty transportu ok. 250 zł, koszty mieszkaniowe ok. 800 zł, koszty utrzymania 1500 zł.
Wyjaśnił także, że samochód, który posiada nie jest jego własnością (współwłaścicielem jest C. S.A.) oraz, że zalega on ze spłatą kilku rat i niebawem pojazd zostanie mu odebrany. Strona skarżąca podkreśliła, że w decyzji przedstawiono spekulację, że jej sytuacja może ulec poprawie, ale może również ulec pogorszeniu. Odnosząc się do argumentacji ZUS dotyczącej staranności przy prowadzeniu podjętej działalności gospodarczej strona stwierdziła, że dokładała wszelkich starań oraz wiedzy, którą posiadał wówczas prowadząc działalność, nikt nie był w stanie jednak przewidzieć zdarzeń losowych oraz wprowadzonych obostrzeń na terenie Unii Europejskiej. Ponadto skarżący podkreślił, że w decyzji napisane zostało w jakich przypadkach możliwe jest umorzenie zaległości i te przypadki w jego sprawie zostały spełnione.
Zaskarżoną decyzją ZUS utrzymał w mocy decyzję z 19 marca 2021 r.
W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji pierwszej instancji.
Dodał, że ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego na podstawie danych GUS z 2 kwietnia 2021 r. w IV kwartale 2020 r. wyniosło 2.101,27 zł tj. 1.050,63 zł na osobę. Zakład zauważył przy tym, że minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia do odtworzenia sił życiowych i utrzymywania więzi społecznych. Organ wskazał, że z informacji uzyskanych od strony miesięczne koszty utrzymania jej gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 3.050 zł, przy średnim miesięcznym dochodzie netto 2.348,40 zł (niższym niż wydatki) i zaznaczył, że strona nie wykazała z czego pokrywa różnicę między nimi.
Organ podniósł, że skarżący posiada zobowiązania wobec:
banku w kwocie 462.753,48 zł,
Burmistrza w kwocie 1.303,50 zł, które zostało rozłożone na raty,
Organów podatkowych w łącznej wysokości 11.224,00 zł i podniósł, że zobowiązania cywilnoprawne zaciągane były przez skarżącego świadomie, z uwzględnieniem jego możliwości finansowych. Ponadto ZUS jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, a zobowiązany nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Organ wskazał, że umorzenie należności wobec ZUS nie spowoduje znaczącej poprawy sytuacji materialnej skarżącego, gdyż pozostali wierzyciele będą w dalszym ciągu dochodzić swoich należności.
Zakład zauważył, że miernikiem trudnej sytuacji materialnej mogą być dochody, których wysokość powoduje konieczność sięgnięcia do środków pomocy państwa, a fakt niekorzystania przez stronę skarżącą ani jej rodzinę z pomocy społecznej prowadzi do wniosku, że uzyskiwane dochody są wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny.
Organ nie znajdując w sytuacji strony znamion ubóstwa, stwierdził, że nie może także uznać, że jest ona stała i pogłębiająca się, bowiem skarżący ma 36 lat, co oznacza, że pozostało mu 29 lat aktywności zawodowej (do osiągnięcia wieku emerytalnego), a z przedłożonej dokumentacji nie wynika, aby po stronie małżonki skarżącego występowały jakiekolwiek przeciwwskazania zdrowotne lub zawodowe do podjęcia pracy. Strona nie przedłożyła także żadnej dokumentacji potwierdzającej, że wymaga leczenia lub, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Odnosząc się do przesłanki umorzenia w postaci strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności wobec ZUS mogło pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, Zakład zauważył, że powyższe nie było powodem wyrejestrowania działalności, bowiem zadłużenie na koncie płatnika powstało w okresie od grudnia 2018 r. do lipca 2019 r. tj. przed ogłoszeniem pandemii. Wobec czego nie zachodzi także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia.
Powołując się na zasadę sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa ZUS stwierdził, że nie może wydać w sprawie strony decyzji pozytywnej, dlatego że wiązałoby się to z nieuzasadnionym w okolicznościach danej sprawy, uprzywilejowaniem skarżącego wobec innych podmiotów regulujących swoje zobowiązania. W ocenie organu bierna postawa strony, zaniechanie i zaniedbywanie objawiające się w nieposzanowaniu comiesięcznego obowiązku opłacania składek świadczy o lekceważącym podejściu strony skarżącej do powszechnego obowiązku regulowania składek. Racjonalnie działający przedsiębiorca, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek przemyślałby zawieszenie, zamknięcie bądź restrukturyzację przedsiębiorstwa, a nie rezygnację z opłacania wszelkich składek i dalsze jej prowadzenie. Według organu promowanie tak nagannego zachowania poprzez umorzenie długu wobec ZUS stałoby w jawnej sprzeczności z interesem społecznym i byłoby zwyczajnie nieuczciwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy w tamtym okresie także prowadzili przedsiębiorstwo i terminowo opłacali swoje składki.
W skardze na powyższą decyzję strona strona wniosła o jej zmianę.
Uzasadniając skarżący powtórzył stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodał, że nie korzysta z pomocy społecznej, bo jakoś sobie radzi, a prowadząc działalność gospodarczą robił wszystko, żeby naprawić negatywne skutki - pisał do banków o restrukturyzację czy konsolidację zobowiązań - jednakże banki stwierdziły, że nie ma mowy o zastosowaniu tych instytucji. Skarżący podniósł, że ZUS zarzuca mu bierną postawę, a działalność rozpoczął on 3 marca 2014 r. i przez większość czasu składki opłacał, a pod koniec prowadzenia działalności zawiesił ją, ponieważ musiał wypłacić pensję pracownikom. Wskazał, że miernikiem jego trudnej sytuacji jest konieczność sięgnięcia do pomocy jaką jest umorzenie należności przez ZUS.
Skarżący twierdzi, że umorzenie nie staje w sprzeczności z interesem społecznym, a go wyrównuje, ponieważ przedsiębiorcy, którzy opłacali składki w terminie, których skarżący opłacić nie mógł, byli w lepszej sytuacji materialnej od niego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie pełnomocnik strony podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz rozszerzył wniosek o zobowiązanie organu do wydania decyzji umarzającej w części lub całości ciążących na stronie należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wydanej przez organ decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek. Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 28 u.s.u.s. Przepis ten daje prawo do umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).
Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne mają odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.
Jak wynika z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), których wskazanie pozostawiono ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. do określenia szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ważnego interesu osoby zobowiązanej do ich opłacenia oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
I tak zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydanego na podstawie wskazanego wyżej przepisu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).
Należy w tym miejscu zauważyć, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy. To oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności takich decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy nie budzi wątpliwości ustalenie, że przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. nie zachodzą. Skarżący jak wynika z zebranego materiału dowodowego posiada bowiem majątek ruchomy (to jest samochód osobowy marki [...] rocznik 2009), stały dochód z wynagrodzenia za pracę, jest członkiem zarządu spółki, w której pracuje oraz pozostało mu 29 lat aktywności zawodowej (do emerytury). Słusznie zatem, zdaniem Sądu, organ stwierdził, że istnieje możliwość dochodzenia zapłaty należnych składek, a dolegliwość jaka się z tym wiąże, nie jest równoznaczna z całkowitą nieściągalnością należności.
Ponadto, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, iż dopóki toczy się wobec dłużnika postępowanie egzekucyjne nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, a tym samym wyklucza się zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności (por. m.in. wyroki WSA w Łodzi z 20 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 83/19, WSA w Gliwicach z 30 września 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1657/19, WSA w Poznaniu z 8 września 2022 r., sygn. akt III SA/Po 61/22). Tak więc prawidłowo jest ocena organu, że brak było możliwości umorzenia na tej podstawie należności składkowych własnych skarżącego oraz należnych za pracowników.
Prawidłowo również organ ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącego powołując się na przesłanki opisane w kontekście przewidzianej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. przesłanki umorzenia skarżącemu należności z tytułu jego własnych składek ubezpieczeniowych. Z przepisu tego wynika bowiem, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić należności, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.
Organ, odnosząc się do wszystkich przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, nie stwierdził także innych okoliczności uzasadniających podjęcie korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia.
Słusznie, w ocenie Sądu, organ uznał, że okoliczności sprawy nie wskazują na poniesienie przez stronę skarżącą strat materialnych, które nastąpiły w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).
Należy zwrócić uwagę, że skarżący obecnie działalności nie prowadzi. Uiszczenie należności nie może więc pozbawić jego możliwości dalszego jej prowadzenia. Samo powstanie zaległości jest natomiast wynikiem niewywiązania się przez skarżącego z ciążącego na nim obowiązku regulowania należności z tytułu składek, a nie sytuacji nadzwyczajnej. Warto podkreślić również, że zaległości te powstały za okres od grudnia 2018 r. do lipca 2019 r., a strona powołując przyczyny ich powstania wskazała, na skutki pandemii COVID-19, która w tym czasie nie występowała.
Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zgodzić należy się z argumentacją organu, że z przedłożonej dokumentacji nie wynika aby po stronie skarżącego ani jego żony występowały jakiekolwiek przeciwwskazania zdrowotne lub zawodowe do podjęcia pracy. We wniosku skarżący jedynie wspomniał, że w dzieciństwie jego żona miała operację kręgosłupa, nie przedkładając tym samym żadnej dokumentacji medycznej lub orzeczenia o niezdolności do pracy, z którego wynikałoby, że skarżący lub jego żona są całkowicie i trwale niezdolni do pracy. Prawidłowy jest zatem wniosek ZUS, że wnioskodawca nie jest trwale i całkowicie wykluczony z rynku pracy ze względów zdrowotnych. Wskazane przez skarżącego problemy zdrowotne żony mogą być dodatkowym utrudnieniem w znalezieniu przez nią pracy, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro skarżący nadal jest aktywny zawodowo i jest członkiem zarządu spółki w której jest zatrudniony.
W zakresie przesłanki, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia organ, przeanalizował wszystkie podniesione przez stronę skarżącą okoliczności (trudną sytuację finansową spowodowaną wysokością wynagrodzenia, stanem zdrowia żony i posiadanym zadłużeniem u wielu podmiotów – zarówno publicznych jak i prywatnych), uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Ustosunkowując się do kwestii uznania przez organ, że strona nie wykazała, iż konieczność spłaty składek doprowadzi do pozbawienia możliwości zaspokajania przez rodzinę strony skarżącej niezbędnych potrzeb życiowych, należy stwierdzić, że stanowisko w powyższym zakresie organ prawidłowo uzasadnił, odnosząc się do argumentacji strony oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie naruszając przy tym zasad swobodnej oceny dowodów. ZUS ustalił, że wnioskodawca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, jest członkiem zarządu spółki, w której jest zatrudniony oraz otrzymuje miesięczne wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.348,40 zł netto.
Skarżący oświadczył, że jego stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą łącznie 3.050 zł, a zatem w kwocie przewyższającej uzyskiwane dochody oraz tzw. minimum socjalne wynoszące dla dwuosobowego gospodarstwa domowego 2.101,27 zł. Jak trafnie organ zaakcentował, skarżący nie wykazał z czego pokrywa różnicę pomiędzy kwotą wynagrodzenia, a kwotą wydatków, co wskazuje na to, że posiada on inne niewykazane w niniejszym postępowaniu źródła dochodów. Słusznie organ podniósł również, że zarówno skarżący jak i jego małżonka, to osoby znajdujące się w wieku najwyższej aktywności zawodowej, w związku z czym przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej, są oni w stanie poprawić swoją sytuację bytową. Zakład zasadnie wziął też pod uwagę fakt, że strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.
Odnośnie powołanego przez stronę zadłużenia, zgodzić się należy z organem, że zobowiązania cywilnoprawne zaciągane były przez skarżącego świadomie, z uwzględnieniem jego możliwości finansowych. Ponadto ZUS jako wierzyciel nie może przedkładać interesów innych wierzycieli, nad społeczny interes wynikający z partycypacyjnego systemu ubezpieczeń społecznych, jeżeli nie przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności po stronie zobowiązanego.
Z kolei młody wiek skarżącego i jego żony pozwalał przyjąć, że posiadają oni zdolności i możliwości zarobkowania na poziomie pozwalającym uregulować zobowiązania wobec ZUS, co przemawia przeciwko zastosowaniu ulgi polegającej na definitywnej rezygnacji przez Zakład z dochodzenia należnych od skarżącego zobowiązań.
W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała organ do wniosku, że sytuacja materialna strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, skoro m.in. dysponują dochodem przekraczającym poziom minimum socjalnego.
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu zasadnie organ stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego w toku postępowania oraz na etapie skargi argumentacja nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne.
Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez organ prawa poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia wymogów do przyznania ulgi w spłacie zobowiązania wobec ZUS w postaci umorzenia należności, Sąd uznał za bezzasadne. Wobec zatem niespełnienia, zarówno ustawowych jak i zawartych w rozporządzeniu przesłanek umorzenia ZUS był zobligowany odmówić stronie umorzenia należności. Ocena podstaw umorzenia w tym zakresie nie wchodzi bowiem w zakres uznania organu.
Niezależnie od powyższego, w kontekście natomiast uznaniowego charakteru decyzji w przedmiocie umorzenia, co do zasady w przypadku młodych osób, posiadających zdolności i możliwości zarobkowe logiczne jest stanowisko organu, że oczekiwanie spłaty zadłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. Należy zgodzić się z twierdzeniem organu, że przy umorzeniu należności interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych obywateli, którzy zgodnie z zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych opłacają składki i narusza zasadę równego traktowania.
Ponadto obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, strona bowiem ma możliwość złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty.
Reasumując, w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, albowiem stan faktyczny sprawy ustalony został prawidłowo w oparciu o rzetelnie zebrany materiał dowodowy, który poprawnie oceniono w zgodzie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zapewniono też skarżącemu możliwość czynnego udziału w sprawie oraz odniesiono się do podnoszonych przez niego argumentów, co oznacza, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.