Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 22 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 72/15

Uzasadnienie

I

Zaskarżoną decyzją, opisaną w sentencji niniejszego wyroku, Dyrektor Izby Celnej we W. (dalej: "Dyrektor IC"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej spółki, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. (dalej: "Naczelnik UC") z dnia [...] stycznia 2014 r. (Nr [...]), nakładającą na spółkę karę pieniężną w kwocie 12.000 zł, w związku z eksploatowaniem automatu do gier poza kasynem gry.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ celny wskazał, że w dniu [...] lutego 2011 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili – w Lokalu Usługowym – [...] zlokalizowanym przy ul. J. w G. – kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2015 r., poz. 612; dalej – "u.g.h."), w wyniku której stwierdzili eksploatowanie w tym lokalu automatu do gier o niskich wygranych o nazwie [...], Nr fabryczny [...], Nr poświadczenia rejestracji [...], należący do skarżącej spółki.

Przeprowadzony przez kontrolujących eksperyment (gry eksperymentalne) wykazał, że przedmiotowe urządzenie umożliwia grę za stawki wyższe od dopuszczonych w art. 129 ust. 3 u.g.h.,

Postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r. Naczelnik UC wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej wobec spółki, na podstawie art. 89 u.g.h.

W toku tego postępowania organ włączył do akt sprawy dwie opinie, tyczące skontrolowanego automatu: biegłego sądowego z zakresu informatyki i telekomunikacji przy Sądzie Okręgowym w C. (z dnia 5 lipca 2011 r.) oraz sporządzoną przez Izbę Celną w P. – Jednostkę Badającą (z dnia 13 grudnia 2013 r.).

Organ pierwszej instancji, po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, wydał opisaną na wstępie decyzję, przyjmując, ze w sprawie nie może mieć zastosowania art. 141 pkt 2 u.g.h.

II

Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie podjęte w pierwszej instancji, Dyrektor IC powołał się na art. 2 ust. 3 u.g.h., zgodnie z którym grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Wedle art. 6 ust. 1 tej samej ustawy, działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Organ przywołał następnie uregulowania przyjęte w art. 89, w art. 2 ust. 5, w art. 141 pkt 2 i w art. 129 ust. 3 u.g.h.

Według organu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że gry urządzane na zbadanym urządzeniu spełniają ustawowe przesłanki definicji gier na automatach, wskazane w art. 2 ust. 3 u.g.h. Ponieważ spółka działała w ramach wcześniej już posiadanego zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, w rachubę wchodziło rozważenie potrzeby zastosowania w sprawie art. 141 pkt 2 tej samej ustawy, umożliwiającego wyłączenie karania na podstawie art.

1. 89. Jest to jednak możliwe wyłącznie w razie organizowania gier na automatach o niskich wygranych zgodnie z art. 129-140 u.g.h.

Ponieważ jednak odwołująca się strona urządzała gry na zbadanym urządzeniu niezgodnie z wymogami art. 129 ust. 3 (umożliwianie gier za stawki wyższe od określonych w tym przepisie), przeto stosowanie kar przewidzianych w art. 89 u.g.h. było w tej sytuacji dopuszczalne.

W obszernym fragmencie uzasadnienia swojej decyzji organ wyższego stopnia przedstawił także problematykę technicznego charakteru przepisów ustawy o grach hazardowych. Zdaniem Dyrektora IC, nie dochodzi do regulacji technicznej w art. 6 u.g.h. i art. 14 u.g.h., art. 89 u.g.h.

III

W terminowej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we spółka wniosła o uchylenie decyzji wydanych w sprawie przez organy celne obu instancji i o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, według norm przepisanych.

Kwestionowanym rozstrzygnięciom zarzucono naruszenie następujących przepisów:

1. 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w związku art. 141 pkt 2 u.g.h. – poprzez ich wadliwe zastosowanie w sprawie, skoro spółka posiadała nieprzerwanie – w okresie, którego dotyczy ukaranie – ważne zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, obejmujące skontrolowany punkt gier, i działalność tą mogła prowadzić, zaś zakwestionowany automat posiadał (w okresie całej jego eksploatacji) ważne i wówczas niekwestionowane poświadczenie rejestracji, wobec czego spółka nie wyczerpała swym działaniem przesłanek z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h. i zgodnie z art. 141 pkt 2 tej samej ustawy, przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. nie mogły mieć zastosowania w sprawie.
2. 2) art. 1 pkt 11 dyrektywy Nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 2 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. U. UE. L. 98.204.37 ze zm.; dalej "dyrektywa 98/34"), a także art. 8 ust. 1 tej dyrektywy w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h. – poprzez błędną wykładnię wymienionych przepisów, wyrażającą się mylnym przekonaniem, że przepisy 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. mogły być w sprawie zastosowane, podczas gdy wespół z art. 14 ust. 1 tej samej ustawy współtworzą one "regulację techniczną" w rozumieniu dyrektywy 98/34, a w konsekwencji, w braku notyfikacji projektu ustawy o grach hazardowych Komisji Europejskiej, przepisy te nie mogą być stosowane, zaś postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, prowadzone wobec spółki powinno być umorzone (z błędem tym wiąże się bowiem mylny niezastosowanie przez organy sankcji bezskuteczności wobec art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., wynikającej ze wskazanych przepisów dyrektywy 98/34 i z orzecznictwa TSUE, co przesądza o niezasadności wymierzenia stronie skarżącej kary pieniężnej).

IV

W odpowiedzi Dyrektor Izby Celnej odniósł się do zarzutów skargi, wnosząc o jej oddalenie i podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

V

Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych; jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 w związku z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; jednolity tekst: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej w dalszych wywodach jako "p.p.s.a."), Sąd nie znalazł dostatecznych podstaw proceduralnych ani materialnoprawnych do wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia ze zbioru legalnych aktów administracji publicznej.

VI

W niniejszej sprawie nie są przedmiotem sporu następujące okoliczności:

1. 1. strona skarżąca prowadziła urządzała gry na skontrolowanym urządzeniu na podstawie posiadanego zezwolenia na prowadzenie działalności przy wykorzystaniu automatów do gier o niskich wygranych;
2. 2. należący automat skontrolowany przez funkcjonariuszy celnych był formalnie zarejestrowany jako automat do gier o niskich wygranych;
3. 3. ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (wyniki przeprowadzonych przez funkcjonariuszy eksperymentalnych gier oraz opinie dopuszczone w poczet dowodów) wynika też, iż owo urządzenie odpowiadało definicji automatu do gier, pomieszczonej w art. 2 ust. 3 u.g.h.

Istotę sporu stanowi natomiast w rozpoznawanym przypadku dopuszczalność zastosowania kar pieniężnych przewidzianych w art. 89 tej samej ustawy, ze względu na postanowienie art. 141 pkt 2 u.g.h.

VII

Wedle art. 89 ust. 1 u.g.h., karze pieniężnej podlega:

1. 1. urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry;
2. 2. urządzający gry na automatach poza kasynem gry;
3. 3. uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia.

Natomiast przepis art. 141 u.g.h. stanowi rodzaj kontratypu w katalogu czynów objętych karą pieniężną. Wyklucza on bowiem stosowanie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h – a więc kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry – do:

1. 1. gier na automatach w salonach gier na automatach;
2. 2. gier na automatach o niskich wygranych w punktach gier na automatach o niskich wygranych
3. - jeżeli są one organizowane zgodnie z art. 129-140 ustawy o grach hazardowych.

Przyjęte w art. 141 u.g.h. rozwiązanie jest oczywiste, skoro ustawodawca uznał za uzasadnione pozostawienie w obrocie prawnym zezwoleń udzielonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, do czasu ich wygaśnięcia, tak by podmioty dysponujące jeszcze takimi zezwoleniami mogły wykorzystać cały okres ich obowiązywania. Jeżeli ustawa o grach hazardowych zalegalizowała działalność w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oraz gier na automatach urządzanych w salonach gier na automatach do czasu wygaśnięcia zezwoleń wydanych przed dniem 1 stycznia 2010 r., przeto prawodawca nie mógł pozostawić bez rozstrzygnięcia kwestii ewentualnej kary za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry", wszak prowadzący działalność w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oraz gier na automatach urządzanych w salonach gier na automatach byliby objęci hipotezą sformułowaną w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Zdaniem składu orzekającego, z ustaleń poczynionych przez organy wynika niedwuznacznie, że skarżąca spółka wykorzystywała posiadane zezwolenie na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych z naruszeniem postanowienia art. 129 ust. 3 u.g.h., stosownie do którego przez gry tego rodzaju należy rozumieć wyłącznie "gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których wartość jednorazowej wygranej nie może być wyższa niż 60 zł, a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze nie może być wyższa niż 0,50 zł".

Gry organizowane przecież były z ewidentnym przekroczeniem maksymalnych, dopuszczalnych granic: w odniesieniu do wysokości opłaty oraz kwoty jednorazowej wygranej, co zostało szczegółowo wykazane w obu opiniach dopuszczonych w poczet materiału dowodowego rozpoznawanej sprawy (biegłego sądowego i Jednostki Badającej – Izby Celnej w P.). Przekroczenie, o którym mowa, pozostaje w oczywistej sprzeczności z art. 129 ust. 3 u.g.h., podług którego, gry na automatach o niskich wygranych mogą być przeprowadzane na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych i elektronicznych o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których wartość jednorazowej wygranej nie może być wyższa niż 60 zł, a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze nie może być wyższa niż 0,50 zł.

Godzi się dodatkowo podkreślić, że spółka nie przedstawiła żadnego przeciwdowodu przeciwko twierdzeniu organów, iż na zbadanym urządzeniu prowadzone były gry o ustawowych cechach wskazanych w art. 2 ust. 3 u.g.h. (gry te charakteryzowały się elementem losowości i prowadzone były o wygrane pieniężne).

Skoro spółka organizowała gry w skontrolowanym punkcie z naruszeniem nakazu/zakazu z art. 129 ust. 3 u.g.h., logiczne i w pełni uzasadnione były obie konstatacje poczynione przez organ odwoławczy. Po pierwsze, sporne urządzenie utraciło przymiot automatu do gier o niskich wygranych. Po drugie, niedochowanie warunku, o którym teraz mowa, pozbawiło organizatora (skarżącą spółkę) ochrony wynikającej z art. 141 pkt 2 tej ustawy. W konsekwencji trzeba przyjąć – wbrew odmiennemu zapatrywaniu autora skargi – iż organy celne były uprawnione do zastosowania sankcji pieniężnej, przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h., skoro tego rodzaju gry odpowiadają grom na urządzeniach, o których mowa w art. 2 ust. 3, których przeprowadzanie jest dopuszczalne jedynie w kasynach gry (art. 6 u.g.h.).

W kontekście wywodu tej części niniejszego uzasadnienia, pierwszy zarzut skargi okazał się więc niezasadny.

VIII

Identyczną konstatację należy również odnieść do drugiego zarzutu.

W poprzednich sprawach tego rodzaju, rozpoznawanych wcześniej przez tutejszy Sąd, poszczególne składy dawały wyraz przekonaniu, iż – wbrew odmiennemu zapatrywaniu strony skarżącej, wyrażonym także w drugim zarzucie skargi – brak notyfikacji stosownych przepisów ustawy o grach hazardowych nie wyklucza dopuszczalności stosowania art. 89 tej ustawy. Pogląd ten – oraz przemawiającą za nim argumentację – przedstawioną np. w uzasadnieniu wyroków wydanych w sprawach: III SA/Wr 321/15, III SA/Wr 575/15, czy też III SA/Wr 724/15 skład orzekający w niniejszej sprawie przyjmuje za własne.

Stanowisko tutejszego Sądu znalazło zresztą dosadne wsparcie w argumentacji uzasadnień Naczelnego Sądu Administracyjnego do wyroków tego Sądu z dnia 25 listopada 2015 r. (II GSK 183/14 oraz II GSK 181/14), w których NSA wywiódł między innymi, że:

1. 1. brak jest podstaw do twierdzenia o dalej idących konsekwencjach wyroku z dnia 19 lipca 2012 r. (w połączonych C – 213/11, C – 214/11 i C – 217/11), niż te, które wyraźnie wynikają z treści tego judykatu TSUE;
2. 2. Trybunał nie odniósł się zaś w ogóle we wspomnianym wyroku do przepisów art. 89-90 u.g.h., które – w ocenie NSA – nie mają charakteru przepisów technicznych, w rozumieniu dyrektywy Nr 98/34/WE (art. 89 nie opisuje bowiem produktu, a sankcje w nim przewidziane wiążą się z urządzaniem gier niezgodnie z zasadami; przepis ten nie stanowi "innych wymagań" w rozumieniu dyrektywy Nr 98/34/WE; nie ustanawia on też żadnego zakazu, lecz zapewnia respektowanie zasad określonych innymi przepisami ustawy o grach hazardowych);
3. 3. w wyroku z dnia 11 marca 2015 r. (P 4/14) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że tryb notyfikacji nie jest elementem krajowej procedury ustawodawczej i stwierdził, iż przepisy ary. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. są zgodne z art. 2 w związku z art. 7, a także z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a zatem nie ma obecnie wątpliwości co do ich obowiązywania (z perspektywy prawa krajowego);
4. 4. zdaniem NSA, zajęte przez ten Sąd stanowisko nie może być skutecznie podważane na podstawie innych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zwłaszcza wyroku wydanego w sprawie C – 65/05 (Komisja Europejska przeciwko Republice Greckiej), ze względu na odmienne ramy prawne, w jakich TSUE orzekał w tamtej sprawie oraz w wyroku z dnia 19 lipca 2012 r. (różnice te zostały szczegółowo przedstawione przez NSA);
5. 5. nie dość, że unormowania art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. nie mają charakteru przepisów technicznych (w rozumieniu dyrektywy Nr 98/34/WE), to również związek tych przepisów z art. 14 tej samej ustawy nie ma charakteru, który zawsze i bezwarunkowo uzasadnia odmowę jego stosowania, jako podstawy do nałożenia kary pieniężnej;
6. 6. za przyjętym przez NSA stanowiskiem przemawia także uwzględnienie tożsamości aksjologicznych obowiązywania systemu prawa krajowego w relacji do prawa unijnego (normy te pozostają w symbiozie.

Skład NSA rozpoznający sprawy II GSK 183/14 oraz II GSK 184/14 – do których odwołuje się tutejszy Sąd w niniejszym uzasadnieniu, przyjmując za własną dopiero co przytoczoną argumentację – nie podzielił przy tym odmiennych poglądów zawartych we wcześniejszych wyrokach NSA: z dnia 17 września 2015 r. (II GSK 1296/15) i z dnia 21 października 2015 r. (II GSA 2056/15; II GSK 2057/15; II GSA 2058/15 oraz II GSA 2059/15).

IX

Z wszystkich przywołanych względów – stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. – należało orzec, jak w sentencji wyroku.