Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 24 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 983/16

Uzasadnienie

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n.

Zaskarżoną decyzją - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład) utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] marca 2016 r. (nr [...]), mocą której odmówiono I. P. (dalej: strona, skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w kwocie łącznej [...] zł. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. - dalej: u.s.u.s.). Z akt sprawy wynika, że - wnioskując o umorzenie należności (pismo z dnia [...] grudnia 2015 r.) - strona powołała się na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Uzasadniała, że: nie jest w stanie wywiązać się z zawartych z ZUS układów ratalnych; we wrześniu 2015 r. zmuszona została zawiesić działalność gospodarczą z powodu braku zleceń oraz trudnej sytuacji na rynku projektowym; posiada liczne zaległości u komorników, w Urzędzie Skarbowym i z tytułu składek; ma zajęte konta bankowe; podejmuje starania o uzyskanie zaległego wynagrodzenia; od 2013 r. nie otrzymuje alimentów na syna, którego sama wychowuje, od byłego męża; w w/w sprawie toczy się postępowanie prokuratorskie, które - z uwagi na ukrywanie się męża za granicą - zawieszono; umorzenie pomogłoby jej wznowić działalność i przekwalifikować się; nie może liczyć na pomoc rodziny; brak umorzenia zagrozi egzystencji jej rodziny.

W odpowiedzi, ZUS poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie i wezwał do przedłożenia dokumentacji umożliwiającej analizę okoliczności faktycznych mogących stanowić podstawę umorzenia. Prowadząc postępowanie, ZUS zgromadził liczne dowody, w tym dotyczące sytuacji zdrowotnej strony. Powołaną na wstępie decyzją, ZUS - jako organ I instancji - odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona wskazała na swoją trudną sytuację finansową (materialną) i pogorszającą się sytuację zdrowotną. Oświadczyła, że: w związku z wypadkiem samochodowym, stan jej zdrowia znacznie się pogorszył; obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim; nie uzyskuje pomocy instytucjonalnej (np. z MOPS, Urzędu Pracy); ma problemy z płynnością finansową; z powodu ciężkiej sytuacji zmuszona była zbyć nieruchomość (uzyskane z tego tytułu środki przeznaczyła na bieżące wydatki, związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb życiowych i na spłatę zobowiązań u znajomych, którzy wsparli ją finansowo w trudnych chwilach); działalność gospodarczą zawiesiła, gdyż miała nadzieję na szybką zmianę sytuacji i nowe zlecenia; ojciec dziecka ukrywa się za granicą i nie płaci alimentów.

W uzupełnieniu, strona przywołała swoją pogarszającą się sytuację zdrowotną (nieskuteczność leczenia). Oznajmiła, że: środki, uzyskane ze sprzedaży nieruchomości i odszkodowania z tytułu wypadku drogowego, w całości wykorzystała na zapewnienie podstawowych potrzeb najbliższych a nie - jak wcześniej podała - na spłatę zobowiązań wobec osób fizycznych; nie może liczyć na żadną pomoc ze strony rodziny; jej obecna sytuacja finansowa jest tak trudna, że może doprowadzić do utraty wynajmowanego mieszkania; nie jest w stanie uzyskać pomocy z instytucji do tego przeznaczonych, co spowodowane jest braniem przez te instytucje pod uwagę dochodu za rok 2014, nie zaś jej obecnej sytuacji finansowej; wystąpiła na drogę sądową przeciwko matce byłego męża w celu uzyskania pomocy finansowej, gdyż obecnie nie posiada środków na zapewnienie podstawowych potrzeb dla swojego dziecka; dla jej powrotu do pracy niezbędne jest podjęcie leczenia, którego nie jest w stanie sfinansować; [...] maja 2016 r. podjęła zawieszoną działalność gospodarczą celem uzyskania dochodu z delegowania zleceń znajomym architektom; nie jest w stanie zapłacić składki bieżącej za maj 2016 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając na uwadze zebrany w sprawie (także we własnym zakresie) materiał dowodowy, ZUS - jako organ II instancji - utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Na wstępie ZUS poinformował, że - prowadząc działalność gospodarczą - strona obowiązana była opłacać składki na ubezpieczenie społeczne oraz że - wskutek niedopełnienia przez nią tego obowiązku - powstało zadłużenie, które - według stanu jej konta rozliczeniowego - wraz z odsetkami za zwłokę wynosi [...] zł. ZUS wskazał, że działalność gospodarczą strona prowadzi od [...] maja 2001 r., z dniem [...] września 2015 r. zawiesiła tę działalność, dalej podjęła ją [...] maja 2016 r., świadcząc - obecnie - usługi z zakresu architektury. Ustalił, że strona: ma na utrzymaniu małoletniego syna; ponosi wydatki związane z utrzymaniem, leczeniem... w kwocie ok. [...] zł; posiada inne liczne zobowiązania (wobec Urzędu Skarbowego i komorników); jest współwłaścicielką nieruchomości; nie podała informacji o dochodach z działalności gospodarczej; obecnie - w dalszym ciągu - spłaca układ ratalny na należności za okres od listopada 2009 r. do stycznia 2015 r. Dalej, ZUS przeanalizował stan faktyczny sprawy w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a u.s.u.s.

Zauważył, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wskazał, że w przypadku strony nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności w znaczeniu podanym w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Następnie, ZUS ocenił wniosek strony w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który umożliwia w uzasadnionych przypadkach umorzenie zadłużenia z tytułu składek mimo braku całkowitej nieściągalności i odwołuje się do przepisów wykonawczych, tj. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie), które precyzuje, co należy uznać za uzasadnione przypadki, o których mowa w tym przepisie.

Podniósł, że - w myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS podkreślił, że użyte w cytowanym przepisie twierdzenie "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia w/w przesłanek spoczywa na dłużniku. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS wskazał, że strona prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i ma na utrzymaniu [...]-letniego syna. Stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż w sytuacji strony wystąpiły okoliczności, o jakich mowa w tym przepisie. Wniosek ten wyprowadził z uwzględnieniem faktu, że
4. - obecnie - strona nadal prowadzi działalność gospodarczą, nadto podjęła kroki celem uzyskania alimentów od matki byłego męża. Zważył, że - zgodnie z jej oświadczeniem - strona posiada wierzytelność z tytułu alimentów od byłego męża na kwotę [...] zł. Uznał, że powołanie się przez stronę na obecnie ciężką sytuację materialną i rodzinną nie może stanowić samoistnej podstawy dla stwierdzenia wystąpienia sytuacji, o jakiej traktuje w/w przepis, zawierający przesłankę umorzenia należności. Podał, że istotne znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy ma fakt, iż sytuacja, w której obecnie znajduje się strona, może ulec poprawie. Podkreślił, że - z dniem [...] maja 2016 r. - strona podjęła (zawieszoną wcześniej) działalność gospodarczą a także wskazała na możliwość przekwalifikowania się. Dodał, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów, na podstawie których można byłoby stwierdzić, że nie ma ona możliwości uzyskiwania dochodów. Akcentował, że strona w dalszym ciągu spłaca układ ratalny na należności z tytułu składek. W świetle powyższego, ZUS ocenił, że strona nie wykazała, iż spłata należności np. w formie rat, czy też w formie egzekucji (która jest obecnie prowadzona), pozbawiłaby - ją i jej rodzinę - możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS zwrócił uwagę na fakt, że strona ponosi wydatki, które przewyższają uzyskiwane dochody, co świadczyć może o nieujawnionym dochodzie. Reasumując, przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS uznał za niespełnioną. Zakład przyjął, że w sprawie nie zaistniała także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, z uwagi na to, że nie zostały wykazane straty materialne poniesione w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego, które miałyby wpływ na decyzję o zaprzestaniu prowadzenia działalności. Nadto, działalność jest przez stronę dalej prowadzona. Co się zaś tyczy przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ZUS zauważył, że strona powołała się na swój stan zdrowia i złożyła dokumentację medyczną. Stwierdził, że przedłożone dokumenty nie wskazują, że stan zdrowia pozbawia stronę możliwości uzyskiwania dochodu. Zaznaczył, że według tej przesłanki, podstawę umorzenia może stanowić jedynie sytuacja, kiedy choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny, nad którym sprawuje on opiekę, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, która to sytuacja w przypadku strony nie ma miejsca. Zakład wyraził stanowisko, że instytucja umorzenia nie może stanowić ochrony przed niepowodzeniami w prowadzonej działalności gospodarczej. Wobec powyższego - zdaniem Zakładu - nie stanowi argumentu przemawiającego za umorzeniem powołana przez stronę okoliczność, że w związku z załamaniem rynku architekturalnego nie uzyskiwała ona dochodu i była zmuszona do zawieszenia działalności gospodarczej. Organ II instancji argumentował, że umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną i że - przez to - okoliczności uzasadniające jej zastosowanie winny posiadać tę samą cechę. Podniósł, że - stosując przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności - ZUS działa w ramach uznania administracyjnego, co ma odbicie w użytym zwrocie "mogą być umorzone". Oznacza to, że Zakład - po zbadaniu sytuacji materialnej zobowiązanego - może umorzyć zaległości ale nie ma takiego obowiązku, nawet stwierdzając, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek (tutaj ZUS odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i poglądów doktryny). ZUS podkreślił, że jego ustawowym obowiązkiem jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności i że umorzenie tych należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Zakład podsumował, że - rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - wziął - w szczególności - pod uwagę fakt, iż gospodarstwo domowe strony nie zostało pozbawione źródła dochodu, gdyż strona podjęła zawieszoną działalność gospodarczą. Dodał, że załatwiając sprawę uwzględnił także i to, że strona spłaca inne zobowiązania, w tym również układ ratalny na należności z tytułu składek.

W skardze, strona wniosła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku. Wskazała, że wnosiła o umorzenie całkowitego zadłużenia natomiast ZUS - w decyzji - wypowiedział się tylko co do umorzenia jego części. Dowodziła, że z powodu problemów finansowych nie była w stanie spłacać żadnych układów ratalnych. Podniosła, że w skarżonej decyzji podano, że - obecnie - w dalszym ciągu spłaca ona jeden z układów ratalnych, co jest niezgodne z prawdę, gdyż ów układ ratalny uległ rozwiązaniu, z uwagi na nie płacenie przez nią rat. Stwierdziła, że jej wniosek dotyczył również zaległości z tytułu niepłacenia tych rat, co nie zostało uwzględnione i zostało pominięte w skarżonej decyzji.

Dalej strona wywiodła, że co do powoływania się przez ZUS na jej możliwości finansowe i na to, że istnieje możliwość zaspokojenia zadłużenia oraz że nie występuje u niej całkowita nieściągalność należności, to jest to argumentacja niezgodna z prawdą. Podała, że nie posiada majątku, z którego można wyegzekwować zaległą należność, a wszystko, co wymienia ZUS, to tylko potencjalne źródła materialne, powoływane - zdaniem strony - tylko po to, aby uzasadnić odmowną decyzję. Zauważyła, że: 1) wierzytelność z tytułu niepłaconych alimentów ([...] zł) jest nie do ściągnięcia (obecnie toczy się w tej sprawie postępowanie w prokuraturze, które jednak zostało zawieszone z powodu niemożności przesłuchania byłego męża, który ukrywa się za granicą);

2) samochód ([...] z [...] r.) jest w bardzo złym stanie technicznym (uszkodzony w wypadku z [...] stycznia 2016 r., na który powoływała się ona podając, że środki z jego ubezpieczenia wykorzystała na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych syna i swoich; obecnie samochód nie przedstawia żadnej wartości; naprawa przewyższałaby znacznie jego wartość);

3) nieruchomość we wsi P. (nie zaś - jak podaje ZUS - w G.) stanowi współwłasność jej i byłego męża przez co nie można "z nią nic zrobić"; jest objęta zajęciem komorniczym; nie posiada żadnej wartości stanowiąc tylko "w małym procencie" działkę budowlaną (reszta ma charakter rolny). Strona informowała, iż - w maju 2016 r. - podjęła działalność gospodarczą, mając nadzieję na jakiekolwiek dochód z tytułu przyjęcia zlecenia i dalszego jego podzlecenia, gdyż w dalszym ciągu ma poważne problemy z [...] i nie może samodzielnie pracować (jest na zwolnieniu lekarskim), jednak nie uzyskała żadnych dochodów. Dodała, że nie opłaciła składek za maj i czerwiec (zwróciła się o ich rozłożenie na raty). Skarżąca stwierdziła, że jej stan [...] jest zły (od stycznia 2016 r. jest pod opieką [...] a leki nie dają żadnych efektów), gdyż sytuacja ją przerosła i gdyby nie jej znajomy, który ją finansuje, pozostałaby z synem bez dachu nad głową i bez środków do życia. Wskazała, że - jako matka samotnie wychowująca syna, w dodatku w tak trudnej sytuacji zdrowotnej - nie może liczyć na żadną inną pomoc.

W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: u.p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Kognicję Sądu doprecyzowuje art. 134 § 1 u.p.p.s.a., zgodnie z którym, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia wymaga, że art. 133 § 1 u.p.p.s.a. stanowi, iż sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy /.../. Co więcej,

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (stosownie do art. 135 u.p.p.s.a.). W ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym.

Sąd uznał, że w sprawie prawidłowo odmówiono stronie umorzenia należności (zaległości) z tytułu składek ubezpieczeniowych. Na wstępie Sąd zauważa, że kontrolowana decyzja umorzeniowa odnosi się do zaległości strony (widniejących na jej koncie rozliczeniowym) z tytułu nieopłaconych przez nią składek ZUS, istniejących w dacie złożenia wniosku o umorzenie. Potwierdzają to akta administracyjne sprawy (k. 34-35). Analiza ZUS dowodzi, że - na moment złożenia wniosku - strona nie posiadała innych zaległości z tytułu składek. Ramy kognicji Sądu zostały zatem ograniczone do oceny prawnej decyzji dotyczącej umorzenia tylko tych należności. Nie jest natomiast rolą Sądu ustalanie, jakie jeszcze faktycznie (i czy wyższe od ustalonych przez ZUS) zaległości ciążyły na stronie w chwili składania przez nią wniosku o umorzenie.

Sąd wskazuje, że nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby strona wezwała ZUS do rozpoznania jej wniosku o umorzenie w pozostałej części (dotyczącej dalszych zaległości, jeżeli takie rzeczywiście istniały w dacie złożenia pierwotnego wniosku), czy też wystąpiła z kolejnym wnioskiem, obejmującym zaległości powstałe już po dacie złożenia pierwszego wniosku (oczywiście, jeżeli takowe zaistniały). Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Podstawę prawną do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek stanowią regulacje art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust.

1. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu. Stosownie do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Z kolei - w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle brzmienia § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczone regulacje potwierdzają, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że - przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek - organ może, ale nie musi umorzyć tychże należności. W przypadkach, kiedy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów K.p.a. - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że w sprawie niewątpliwie - wbrew stanowisku strony skarżącej - ustalono, że w sytuacji strony nie mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co wynika z podjętych w sprawie ustaleń oraz treści zaskarżonej decyzji. I tak: 1) nie miała miejsca śmierć dłużnika;

1. 2) sąd nie oddalił wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika i nie umorzył postępowania upadłościowego;
2. 3) strona prowadzi działalność gospodarczą (zawiesiła ją tylko na pewien czas), nadto posiada następców prawnych;
3. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (ustaloną przez ZUS na [...] zł);
4. 5) w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne (nie wydano postanowienia o jego umorzeniu z uwagi na brak majątku);
5. 6) w związku z prowadzeniem (wznowieniem) przez stronę działalności gospodarczej nie można wykluczyć, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W kwestii zastosowania w sprawie regulacji § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia (pkt 2 nie miał bezspornie zastosowania gdyż strona nie wskazywała na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia...), Sąd uznał, że ustalenia i rozstrzygnięcia ZUS także i w tym zakresie są prawidłowe. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Sąd zauważa, że strona ma na utrzymaniu małoletniego syna. Niemniej jednak Sąd wskazuje, że strona prowadzi (po jej wznowieniu) działalność gospodarczą, co stanowi o istnieniu perspektyw na poprawę jej sytuacji materialnej. Strona podjęła ponadto kroki celem uzyskania alimentów od byłej teściowej i od byłego męża (w stosunku do męża posiada wierzytelność wynoszącą [...] zł). Korzysta poza tym z pomocy znajomego. Przede wszystkim jednak, co wymaga szczególnego zaakcentowania, w czasie prowadzenia postępowania o umorzenie należności, strona zbyła nieruchomość, przeznaczając uzyskane z tego tytułu środki nie na spłatę zobowiązań wobec ZUS, lecz - jak oświadczyła - na bieżące wydatki, związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb życiowych i na spłatę zobowiązań zaciągniętych u znajomych, którzy wsparli ją finansowo w trudnych chwilach. Zauważenia wymaga, że strona wycofała się z części w/w oświadczenia (potwierdzającego spłatę zobowiązań u znajomych). Dodać trzeba, że strona oznajmiła także, iż otrzymała odszkodowanie z tytułu wypadku drogowego, które również wydatkowała na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Sąd uznał, że opisana wyżej sytuacja, tj. uznanie przez stronę pierwszeństwa wszystkich innych potrzeb i zobowiązań w stosunku do należności publicznoprawnych, dyskwalifikuje stronę, jako osobę zasługującą na umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. W ustalonym niewątpliwie przez ZUS stanie sprawy, także ocena, że w sprawie nie znajduje zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest w pełni uzasadniona. Przedłożona przez stronę dokumentacja medyczna nie dowodzi, iż strona nie ma możliwości uzyskania dochodu pozwalającego jej opłacić należności składkowe. Powyższe potwierdza fakt, że - mimo swojej sytuacji zdrowotnej - strona podjęła zawieszoną działalność gospodarczą. Czyniąc w/w wskazania, Sąd ponownie zauważa, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w tym należności z tytułu składek ZUS, są decyzjami podejmowanymi w sferze uznania administracyjnego. Z tych wszystkich względów - stosownie do dyspozycji art. 151 u.p.p.s.a. - skargę należało oddalić w całości i orzec jak w sentencji wyroku.