Uzasadnienie
W dniu 2 października 2023 r. skarżący F. M. zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego o wydanie/udostępnienie pisemnego uzasadnienia wyroku w sprawie S. W. Wyjaśnił, że wniosek ma związek z pracą nad artykułem naukowym w ramach studiów psychologicznych.
Pismem z dnia 9 października 2023 r. Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku poinformował skarżącego, że z uwagi na stanowisko Przewodniczącej IV Wydziału Karnego nie wyraża zgody na udostępnienie uzasadnienia w sprawie [...]. Uzasadnienie zostało sporządzone, jednak sprawa jest na etapie postępowania międzyinstancyjnego, a wyrok jest nieprawomocny. Udostępnienie informacji z uzasadnienia w publikacji dziennikarskiej jako kategorycznych ustaleń przed uprawomocnieniem się wyroku prowadzić może do przedwczesnych ocen osoby, wobec której do czasu uprawomocnienia się wyroku obowiązuje domniemanie niewinności.
W dniu 10 października 2023 r. skarżący wniósł o pouczenie go o ścieżce odwoławczej.
Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 13 października 2023 r. poinformował skarżącego, że podtrzymuje stanowisko w sprawie nie wyrażenia zgody na udostępnienie uzasadnienia wyroku, przepraszając jednocześnie za oczywistą omyłkę pisarską dotyczącą "publikacji dziennikarskiej".
Następnie do Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 26 października 2023 r. wpłynęło pismo skarżącego, w którym ponowił on swą prośbę wskazując, że ustne motywy wyroku zostały podane przez sąd jawnie. Wskazał, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego potwierdza prawo do dostępu do uzasadnień wyroków, z zachowaniem wymogów ochrony danych osobowych. Dostęp do informacji może być ograniczony ze względu na interesy prywatne stron lub osób trzecich. Wobec powyższego, zdaniem skarżącego, sąd ma obowiązek udostępnić mu wnioskowane uzasadnienie, z uwzględnieniem przepisów o ochronie danych osobowych.
W dniu 6 listopada 2023 r. Wiceprezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku poinformował skarżącego, mając na uwadze treść pisma Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 października 2023 r., że Prezes Sądu Apelacyjnego nie jest organem uprawnionym do rozpatrzenia skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia, w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, uzasadnienia wyroku w sprawie [...], a tym samym nie może zobowiązać organu do załatwienia żądania wnioskodawcy. Wskazał również, że ewentualną skargę na bezczynność organu skarżący winien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
F. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku w udostępnieniu mu uzasadnienia wyroku w sprawie karnej.
Skarżący podkreślił, że jest studentem uczelni wyższej, studiuje na wydziale nauk społecznych psychologię. Przygotowuje pracę naukową z obszaru patologii, dlatego prosi o przesłanie zanonimizowanego uzasadnienia wyroku sprawy karnej.
Wskazał, że zgodnie z art. 424 Kodeksu postępowania karnego sąd jest zobowiązany do sporządzenia na piśmie uzasadnienia wyroku w przypadku jego ogłoszenia na rozprawie. Jeżeli uzasadnienie wyroku zostało wygłoszone przez sąd na rozprawie jawnej, jest ono dostępne dla publiczności. W przedmiotowej sprawie ustne motywy uzasadnienia zostały wygłoszone na rozprawie jawnej - szeroko relacjonowanej przez massmedia.
Skarżący podniósł, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego potwierdza prawo do dostępu do uzasadnień wyroków, z zachowaniem wymogów ochrony danych osobowych. W jednym z wyroków NSA stwierdzono, że zasada jawności działalności sądów jest jednym z podstawowych elementów demokratycznego państwa prawnego. Jednakże, jak zauważył również Sąd Najwyższy, dostęp do informacji może być ograniczony ze względu na interesy prywatne stron lub innych osób trzecich.
Zdaniem skarżącego brak jest możliwości zastosowania tegoż obostrzenia, bo uzasadnienie było wygłoszone na jawnej rozprawie i transmitowane na żywo przez stacje telewizyjne oraz szeroko omawiane w publikacjach prasowych. Sąd wyraził nawet zgodę na publikację wizerunku oraz imienia i nazwiska oskarżonego.
Skarżący stwierdził, że jako student uczelni wyższej, tak jak każdy obywatel, ma prawo dostępu do zanonimizowanego uzasadnienia wyroku w sprawie karnej, jeśli jego motywy zostały wygłoszone przez sąd na rozprawie jawnej. Sąd ma obowiązek udostępnić takie uzasadnienie z uwzględnieniem przepisów o ochronie danych osobowych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku wniósł o jej oddalenie podając, że w piśmie z dnia 13 października 2023 r. podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie oraz przeprosił za omyłkowe potraktowanie wnioskodawcy jako "dziennikarza".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądowa kontrola administracji publicznej dokonywana jest na podstawie kryterium legalności. Obejmuje ona m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Skarga na bezczynność, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie nie jest zatem działanie (akt lub czynność) organu, lecz jego ewentualny brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie.
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku, do którego skarżący skierował wiosek, jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznych, będących w jego posiadaniu.
Rzeczą organu, do którego wpływa wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest jego załatwienie albo poprzez udostępnienie informacji, jeśli organ ją wytworzył bądź jest w jej posiadaniu, albo odmowa lub umorzenie postępowania z przyczyn uregulowanych ustawą, albo wreszcie poinformowanie, że żądane dane nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu ustawy.
Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w ustalonym terminie podmiot ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub prowadził postępowanie, ale nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności.
Ze stanowiska zajętego w niniejszej sprawie przez Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku wynika, że organ nie kwestionował możliwości udostępnienia, co do zasady, uzasadnienia wyroku określonego przez wnioskodawcę, nie wyraził jednak zgody na udostępnienie przedmiotowego uzasadnienia z tego względu, że czynność taka, dokonana przed uprawomocnieniem się wyroku, może prowadzić do przedwczesnych ocen osoby, wobec której obowiązuje domniemanie niewinności.
Rozważyć należało, czy tego rodzaju działanie organu można określić jako "załatwienie wniosku" skarżącego.
Bezsprzecznie organ nie udostępnił skarżącemu żądanej informacji, nie umorzył postępowania z przyczyn przewidzianych ustawą, nie poinformował też wnioskodawcy, że żądane dane nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu ustawy. Udzielonej odpowiedzi nie można też uznać za odmowę udostępnienia informacji publicznej w sposób określony ustawą z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj. Dz.U. z 2022 r., poz.902), dalej jako "u.d.i.p.", bowiem odmowa udostępnienia informacji publicznej, zgodnie z art. 16 ust.1 u.d.i.p. następuje w drodze decyzji. Do decyzji takiej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym, że uzasadnienie decyzji o odmowie udostępnienia informacji zawiera także imiona, nazwiska i funkcje osób, które zajęły stanowisko w toku postępowania o udostępnienie informacji, oraz oznaczenie podmiotów, ze względu na których dobra, o których mowa w art. 5 ust. 2, wydano decyzję o odmowie udostępnienia informacji (art. 16 ust. 2 u.d.i.p.).
Pisma Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 października 2023 r. i z dnia 13 października 2023 r. nie zawierają wszystkich, wskazanych wyżej, elementów. Zauważyć też należy, że w przypadku, gdy ma zostać wydana decyzja, a wniosek jest złożony w formie e-mailowej, bezwzględnie konieczne jest jego podpisanie własnoręcznie przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie cała korespondencja między skarżącym a organem odbywała się w drodze e-mailowej. Gdyby organ miał zamiar odmówić udostępnienia wnioskowanego uzasadnienia w formie decyzji, wezwałby skarżącego w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do usunięcia braków wniosku poprzez własnoręczne jego podpisanie lub złożenie podpisu elektronicznego. Organ z wezwaniem takim do skarżącego nie występował. Nie można zatem uznać, by organ załatwił sprawę w formie decyzji odmownej.
Co do zasady załatwienie wniosku o udzielenie informacji publicznej powinno nastąpić w terminie 14 dni, lecz nie później niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 u.d.i.p.).
W tej sytuacji uznać należy, że organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku skarżącego, ale nie była to bezczynność o charakterze rażącym. Organ odpowiedział na wniosek skarżącego w bardzo krótkim czasie, choć uczynił to w sposób nie odpowiadający przepisom ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi na bezczynność, sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Ponieważ do dnia wyrokowania sprawa nie została załatwiona, Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 1 października 2023 r. – w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt 1. sentencji wyroku).
Wyjaśnić w tym miejscu skarżącemu należy, że uwzględniając skargę na bezczynność Sąd nie może nakazać organowi załatwienia sprawy w sposób oczekiwany przez skarżącego, to jest przez zobowiązanie, czy też nakazanie organowi udostępnienia skarżącemu wnioskowanego uzasadnienia wyroku. Organ może zatem udostępnić żądaną informację, może poinformować, że żądana informacja nie jest informacją publiczną, może umorzyć postępowanie w przypadku określonym w przepisach prawa, może też wydać decyzję odmowną.
Jak już wyżej wskazano, wydanie takiej decyzji związane byłoby z wezwaniem skarżącego do podpisania wniosku. W tej sytuacji należało określić dłuższy termin załatwienia wniosku, co umożliwi organowi - w przypadku wybrania takiego właśnie sposobu załatwienia sprawy - wywiązanie się z nałożonego obowiązku w zakreślonym terminie.
Na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt 2. sentencji wyroku).
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi (punkt 3. sentencji wyroku).