Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawarte w formularzu PPF nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. W oświadczeniu wnioskodawca wskazał bowiem, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnego dochodu. Z oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł.
W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia oświadczenia wskazując, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii złożyć.
Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 14 kwietnia 2016 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 28 akt sądowych). Wnioskodawca żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył w przewidzianym terminie.
W dniu 21 kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło jedynie pismo wnioskodawcy, w którym ww. ponownie oświadczył, że jest osobą, która nie generuje jakichkolwiek dochodów i nie posiada jakichkolwiek oszczędności. Z treści pisma wynikało, że wnioskodawca od 1998 r. posiada wraz z żoną rozdzielność majątkową, co oznacza, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe.
W ocenie referendarza sądowego złożenie wyżej wskazanego pisma wnioskodawcy z dnia 21 kwietnia 2016 r. nie stanowiło należytego wykonania zarządzenia z dnia 6 kwietnia 2016 r. Wnioskodawca uniemożliwił tym samym ustalenie istotnych dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności odnoszących się do jego sytuacji finansowej. W powyższym wezwaniu wskazano bowiem w sposób transparentny, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych. Skarżący złożywszy ww. pisemne oświadczenia konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.
Co więcej, wprost podaje, że utrzymuje się sam chociaż nie osiąga jakichkolwiek dochodów, nie posiada oszczędności i nie korzysta z pomocy finansowej instytucji państwowych lub członków rodziny. Dalece zastanawiające jest zatem, z jakich środków skarżący finansuje zakup żywności czy też opłaca rachunki związane z eksploatacją zajmowanego domu.
Referendarz sądowy wskazał ponadto, że wnioskodawca uchylając się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawia dane dotyczące tej sytuacji w sposób wysoce selektywny. W takich okolicznościach referendarz sądowy nie ma podstaw do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza sądowego W. K. powołując się na swoją trudną sytuację materialną i brak dochodów wskazał, że wydane postanowienie zamyka mu drogę do sądu. W ocenie skarżącego w pełni zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Takiego zwolnienia udziela wnioskodawcy Sąd Rejonowy w B., który zna dokładnie jego sytuację materialną.
Do złożonego sprzeciwu wnioskodawca załączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 15 stycznia 2016 r. (sygn. akt [...]) wydanego w przedmiocie zwolnienia od opłaty od zażalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658; dalej w skrócie: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Zgodnie z regulacją z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosił skarżący i o czym rozstrzygnął referendarz sądowy) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Warto w tym miejscu wskazać, że instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania.
W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (zob. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Istotnym jest jednakże wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych.
Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie ustawowo określonych przesłanek prawa pomocy.
W ocenie Sądu referendarz sądowy rozpoznając złożony wniosek uznał w sposób zasadny, że ogólnikowe twierdzenia strony nie pozwalają na zidentyfikowanie aktualnego źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania i świadczą - co Sąd pragnie podkreślić - o nierzetelnym przedstawieniu swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Jeżeli wnioskodawca deklaruje, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów, nie posiada oszczędności i nie korzysta z pomocy finansowej instytucji państwowych lub członków rodziny to zasadnym jest zadanie pytania z jakich środków finansuje zakup żywności czy też opłaca rachunki związane z eksploatacją zajmowanego domu. Na tak postawione pytanie wnioskodawca nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi.
Należy mieć ponadto na uwadze, że istotą prowadzenia gospodarstwa domowego w sposób samodzielny (co wnioskodawca wprost zadeklarował) jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem. W toku prowadzonego postępowania skarżący nie przedłożył zaś żadnych dowodów obrazujących wysokość ciążących na nim kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, oświadczając, iż takowych nie ponosi.
Skarżący musi mieć w związku z tym świadomość, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku środków pieniężnych strony, bez przedstawienia dowodów na tą okoliczność, są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny tej sytuacji, gdyż nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Twierdzenie powyższe wspiera przyjęta postawa wnioskodawcy, który ignorując obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych poprzestaje na subiektywnym, mylnym przeświadczeniu, że wybiórczo przedstawione dane dotyczące sytuacji materialnej zawarte w formularzu PPF lub w pisemnym oświadczeniu są wystarczające do merytorycznej oceny złożonego przez niego wniosku.
Na zasadność przyznania prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem nie może mieć nadto wpływu podnoszony w sprzeciwie fakt korzystania ze stosownego zwolnienia w postępowaniu przed sądem powszechnym. Orzeczenia w przedmiocie zwolnienia od kosztów podjęte w postępowaniu przed sądem powszechnym nie determinują bowiem automatycznie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przed sądem administracyjnym.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.