Uzasadnienie
W dniu 29 grudnia 2022 r. P. K. (dalej: skarżący) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpoznania jego wniosków z dnia 20 kwietnia 2022 r. oraz 25 maja 2022 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji i wypłaty zaległego świadczenia wychowawczego oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł, że w dniu 20 kwietnia 2022 r. złożył do ZUS wnioski o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2021/2022 oraz 25 maja 2022 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023. Zdaniem skarżącego postępowanie w sprawie rozpoznania ww. wniosków powinno się zakończyć bez zbędnej zwłoki, nie później jednak odpowiednio w dniu 20 maja 2022 r. i w dniu 25 czerwca 2022 r., a w przypadku szczególnych komplikacji, nie później niż w dniu 20 czerwca 2022 r. i w dniu 25 lipca 2022 r., tj. w terminach określonym w art. 35 § 1 i 3 k.p.a.
Mimo upływu ww. terminów organ w przypadku wniosku z dnia 20 kwietnia 2022 r. nie podjął żadnych działań zmierzających do merytorycznego rozpatrzenia wniosku i wydania stosownej decyzji, zgodnie z ww. art. 35 § 3 k.p.a. Odnośnie wniosku z dnia 25 maja 2022 r. organ w dniu 20 października 2022 r. wystosował do skarżącego wezwanie, na które odpowiedzi udzielił niezwłocznie tj. w dniu 21 października 2022 r. Do dnia złożenia niniejszej skargi, organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania ewentualnie o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący w dniu 20 kwietnia 2022 r. złożył do ZUS dwa wnioski o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2021/2022 (w tym jeden z błędnymi danymi dziecka) oraz 25.05.2022 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023 na syna F. K. Do wniosku z 20 kwietnia 2022 r. dołączył oświadczenie własne z tej samej daty, w którym poinformował, że syn F. od 11 października 2021 r. zamieszkuje razem z nim, co też potwierdził załączonym zaświadczeniem z Urzędu Miasta T. z dnia 12 kwietnia 2022 r. o zameldowaniu syna pod swoim adresem zamieszkania. Z wnioskiem o świadczenie na okres świadczeniowy 2022/2023 na to samo dziecko wystąpiła w dniu 13 marca 2022r. matka dziecka – K. K. W związku z tym matce dziecka w postępowaniu automatycznym przyznano świadczenie na ww. okres w pełnej kwocie, gdyż na dzień przyznawania świadczenia brak było innych wniosków oraz klientka nie dołączyła do wniosku żadnych dokumentów.
Wnioski skarżącego, z uwagi na dołączone do nich załączniki oraz w związku z tym, że zostały złożone już po przyznaniu świadczenia matce, zostały wyłączone z obsługi automatycznej i przekazane do obsługi ręcznej do pracownika Centrum Świadczeń dla Rodzin. (CSR)
W związku z interwencjami skarżącego w dniu 20 października 2022 r. skierowano do niego wezwanie o dostarczenie dokumentu, że sprawuje on opiekę faktyczną lub opiekę naprzemienną nad dzieckiem.
W odpowiedzi skarżący w dniu 2 października 2022 r. złożył droga elektroniczną POG (pismo ogólne), do którego dołączył pismo z tej samej daty z wyjaśnieniami, że jest w trakcie sprawy rozwodowej i sąd nie wydał postanowień określających sposób opieki nad dziećmi (klient oprócz syna F. posiada także drugiego syna W.). Natomiast w dniu 9 marca 2021 r. została zawarta przed mediatorem sądowym ugoda, na podstawie, której obydwaj synowie mieli zamieszkiwać razem z matką (skan ugody również został dołączony do ww. pisma POG). Ponadto poinformował, że syn F. od połowy października 2021r. zamieszkuje razem z nim - ponieważ nie chciał zamieszkiwać z matką i mieć z nią częstych kontaktów. Na potwierdzenie powyższego skarżący przedstawił notatkę urzędową z dnia 1 września 2022 r. z wysłuchania małoletniego przez Sędziego Sądu Okręgowego w T. prowadzącego sprawę rozwodową, w której dziecko potwierdziło, że od 2021 r. zamieszkuje razem z ojcem, a ze względu na trudności w komunikacji oraz trudne relacje z matką, ma z nią sporadyczny kontakt i nie chce by ten kontakt był szerszy.
W dniu 29 grudnia 2022 r. skarżący złożył skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, do której dołączył skany wniosków na okres 2021/2022 oraz 2022/2023.
Centrum Świadczeń dla Rodzin po otrzymaniu w dniu 5 stycznia 2023 r. oświadczenia K. K. potwierdzającego, iż syn F. mieszka razem z ojcem oraz jej wniosek o wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego na syna F., - przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego od 1 kwietnia 2022 r. do 31 maja 2022 r. oraz od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w wysokości 500 zł miesięcznie.
W tym stanie sprawy wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1pkt 1 p.p.a. jest uzasadniony. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie doszło od bezczynności mającej rażący charakter.
Nadto żądanie wydania decyzji jest bezpodstawne, gdyż zgodnie z art. 13a ust 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji.
W ocenie organu postępowanie w sprawie zostało podjęte z opóźnieniem i było prowadzone niekompleksowo, co skutkowało bezczynnością organu, jednakże nie miała ono charakteru rażącego naruszenia prawa.
Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III z dnia 1 lutego 2023 r. rozdzielono sprawy ze skargi skarżącego w ten sposób że skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 20 kwietnia 2022 r. zarejestrowano pod sygn. akt III SAB/Kr 8/23, natomiast sprawę w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 25 maja 2022 r. zarejestrowano pod sygn. III SAB/Kr 9/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Sądowa kontrola legalności sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpoznania jego wniosków z dnia 25 maja 2022 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnianie.
Na wstępie należy zaznaczyć, że bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r., I OSK 1987/18, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei z przewlekle prowadzonym postepowaniem, zgodnie z art. 37 §1 pkt 2 k.p.a. mamy do czynienia, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).
Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy rozpoznania sprawy (§ 4). Zarazem, do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Jednakże nie każde przekroczenie przez organ wskazanych wyżej terminów załatwiania spraw oznacza per se, że organ pozostaje w stanie bezczynności lub prowadzi postępowanie w sposób przewlekły. Konieczne jest tutaj poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stopnia jej skomplikowania (zarówno w aspekcie prawnym, jak i faktycznym), zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ, a także postawy stron (zob. np. wyroki NSA z 13 maja 2011 r., I OSK 711/11 oraz z dnia 24 lipca 2018 r., II OSK 3021/17, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W doktrynie wskazuje się, że zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. bezczynność zachodzi wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast stosownie do art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. przewlekłość wystąpi wówczas, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Wprawdzie zgodzić się należy z T. Wosiem, że zakres tych definicji jest ograniczony, gdyż dotyczy tylko postępowania jurysdykcyjnego w zakresie regulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (zob. T. Woś [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2017, s. 112), jednakże wydaje się, iż przytoczone definicje ustawowe mogą stanowić ważną wskazówkę interpretacyjną także w sprawach objętych innymi niż Kodeks postępowania administracyjnego regulacjami procesowymi (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 3). Trafnie więc podsumowuje się rozróżnienie pomiędzy bezczynnością, a przewlekłością w ten sposób, że "z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności" ()T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 3).
Z kolei "z przewlekłym postępowaniem mamy do czynienia w razie prowadzenia postępowania niezmierzającego – wbrew wynikającej z art. 12 k.p.a. zasadzie szybkości i prostoty postępowania – do bezpośredniego załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania występuje, gdy organ działa w sposób nieefektywny, a także gdy jego działanie polega na wykonywaniu wielu czynności w dużym odstępie czasu, względnie wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (np. odwlekanie zakończenia postępowania, pomimo posiadania wystarczającego materiału do rozstrzygnięcia sprawy, bez podania uzasadnionych przyczyn takiego działania), co prowadzi do znacznego przesunięcia w czasie załatwienia. W celu ustalenia przewlekłości postępowania konieczne jest więc zbadanie, czy czynności organu zmierzają do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu są one podejmowane oraz czy nie są to czynności pozorne, nieprowadzące w istocie do wydania rozstrzygnięcia.
Może o niej również świadczyć opieszałość w wyznaczeniu i przeprowadzeniu czynności procesowych, które są konieczne do załatwienia sprawy, czy też mnożenie czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy [por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 czerwca 2012 r., II SAB/Wr 4/12, LEX nr 1385274; wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 czerwca 2014 r., I SAB/Kr 10/14, LEX nr 1546690; wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2014 r., I SAB/Wa 323/13, LEX nr 1447027; wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 lipca 2013 r., II SAB/Łd 48/13, LEX nr 1347056, i A. Golęba (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, A. Golęba, M. Kamiński, T. Kiełkowski, Postępowanie..., s. 239–241] (T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 3).
Można więc ogólnie stwierdzić, że bezczynność zachodzi, gdy postępowanie zgodnie z przepisami prawa powinno już zostać zakończone, natomiast jego przewlekłość, gdy wprawdzie terminy jego zakończenia nie zostały jeszcze przekroczone, ale biorąc pod uwagę zasadę szybkości postępowania i jego ekonomiki, powinno ono już znaleźć swoje rozstrzygnięcie.
Należy podkreślić, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja strony postępowania i organu administracji publicznej nie są równe. Dlatego też Kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 k.p.a. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. W myśl ogólnej reguły wyrażonej w art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia i realizując jednocześnie obowiązek wszechstronnego zbadania stanu faktycznego sprawy. Wyrażona w tym przepisie zasada szybkości i wnikliwości postępowania została skonkretyzowana w art. 35 k.p.a., którego § 1 stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, także z przyczyn niezależnych od organu, organ ten jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 5.05.2021 r., II SAB/Gd 19/21, LEX nr 3171419, wyrok WSA w Gdańsku z 6.09.2018 r., III SAB/Gd 26/18, LEX nr 2554317).
Wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C2007.303.1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., II GSK 2294/14, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl i cyt. tam orzecznictwo), stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 23.02.2022 r., II SAB/Gd 89/21, LEX nr 3321608).
Nadto, zasada załatwienia sprawy w rozsądnym terminie wynika z art. 6 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).
Analiza chronologii czynności podejmowanych przez organ w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że organ dopuścił się zarówno przewłoki, jak i bezczynności.
W niniejszej sprawie zostały spełnione warunki formalne konieczne do rozpatrzenia skargi. Przed wniesieniem skargi skarżący bowiem wyczerpał przysługujące mu środki zaskarżenia, zgodnie z wymogiem art. 52 § 1 p.p.s.a. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 § 2 p.p.s.a.). W sprawie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania środkiem takim jest ponaglenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia (art. 37 § 1 k.p.a.). W stanie faktycznym sprawy skarżący bez wątpienia ten wymóg formalny dopełniła, wnosząc ponaglenia do organu, co potwierdzają akta administracyjne. Zdaniem Sądu za ponaglenie bowiem należy uznać pismo skarżącego z dnia 5 lipca 2022r., chociaż nie zostało ono rozpatrzone jako ponaglenie. Tym niemniej skarżący wyraźnie w nim zaznacza, że wniosek jego nie został rozpoznany, pomimo że termin rozpatrzenia jego wniosku już dawno upłynął.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, na mocy art. 149 § 2 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie postępowanie o przyznanie świadczenia wychowawczego zostało wszczęte w dniu 25 maja 2022 r. Mimo upływu ww. terminów organ nie podjął żadnych działań zmierzających do merytorycznego rozpatrzenia wniosku i wypłacenia środków lub wydania stosownej decyzji, zgodnie z ww. art. 35 § 3 k.p.a. W dniu 5 lipca 2022r. skarżący złożył wzmiankowane wyżej ponaglenie. W dniu 20 października 2022 r. skierowano do niego wezwanie o dostarczenie dokumentu, że sprawuje on opiekę faktyczną lub opiekę naprzemienną nad dzieckiem.
Skarżący w dniu 2 października 2022 r. złożył drogą elektroniczną dokumenty do wniosku z 25 maja 2022r. W dniu 29 grudnia 2022 r. skarżący złożył skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania.
W dniu 5 stycznia 2023r. na wniosek z dnia 25 maja 2022r. organ przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na syna F. od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
W ocenie Sądu nie budzi więc wątpliwości, że organ pozostaje zarówno w przewłoce, jak i w bezczynności, gdyż sprawa o przedmiotowe świadczenie wychowawcze powinna już dawno się zakończyć, a organ nie tyle prowadził opieszale sprawę, co w ogóle jej nie prowadził. Wszystkie odpowiedzi od organu jakie dostawał skarżący były spóźnione.
Zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 z późn. zm.) w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
W literaturze przedmiotu podkreśla się, że "omawiany przepis prawny zawiera zatem trzy skorelowane ze sobą normy prawne, dotyczące podmiotowej kolizji uprawnień w zakresie ustalenia i wypłaty prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz tego samego dziecka. Owa kolizja może zachodzić tylko i wyłącznie między podmiotami, o jakich mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., po myśli którego: świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka albo dyrektorowi domu pomocy społecznej (o tym patrz komentarz do art. 4 u.p.p.w.d.)"(J. Gałązka-Marek [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 22). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją opisana w trzecim zdaniu art. 22 ustawy. Norma prawna tam zawarta wskazuje jak należy postąpić w sytuacji, gdy "konkurujący wnioskodawca złoży wniosek już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie innemu wnioskodawcy i pojawi się wątpliwość co do sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzica otrzymującego świadczenie" (ibidem.).
W niniejszej sprawie organ nie podjął żadnych kroków, aby ustalić, który z rodziców małoletniego F. sprawuje nad nim opiekę. Należy przy tym podkreślić, że wprawdzie samo przyznanie świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej (art. 13a ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci), to już odmowa uwzględnienia wniosku takiej decyzji wymaga. Jeżeli więc organ nie widział podstaw do wypłacenia środków finansowych skarżącemu to należało w wymaganym czasie wydać decyzję odmowna, która skarżący mógł zaskarżyć do sądu administracyjnego. Natomiast organ, ani nie wszczął postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ani nie wydał decyzji odmownej.
Przyznanie świadczenia nastąpiło 5 stycznia 2022r., a więc po wniesieniu już przez skarżącego skargi do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Krakowie. Stąd Sąd był zobligowany do jej merytorycznego rozpatrzenia. Jednak z uwagi na fakt, że wniosek skarżącego z dnia 25 maja 2022r. został już rozpatrzony przez organ, Sąd umorzył postepowanie w zakresie zobowiązania organu do jego rozpoznania.
W punkcie III wyroku Sąd uznał, że bezczynność i przewłoka w postępowaniu organu nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być szczególnie znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (wyrok NSA z 28.01.2022 r., III OSK 4360/21, LEX nr 3331135, wyrok NSA z dnia: 24 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3237/14, publ. LEX nr 1803268; 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, publ.
CBOSA). W jednym z najnowszych orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku wnioskodawcy i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa(Wyrok NSA z 7.04.2022 r., III OSK 4394/21, LEX nr 3331273). Odnosząc powyższe wywody do stanu sprawy rozstrzyganej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie należy wskazać, że organ wprawdzie przekroczył ustawowy termin, tym niemniej skarga na bezczynność i przewlekle prowadzenie postepowania okazała się środkiem skutecznym i spełnia swoje zadani – wniosek skarżącego został rozpoznany.
Co więcej nie można przyjąć, że samo postępowanie było w sposób rażący przeciągnięte, gdyż zakończyło się 5 stycznia 2023r., a sama sprawa wymagała jednak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia faktu, które z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad synem F. Stąd zdaniem Sadu nie nastąpiło rażące naruszenia prawa przez organ.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 149 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.