Uzasadnienie
Pismem z 28 marca 2023 r. D. S. wniósł skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o zmianę układu ratalnego w trybie art. 357¹ k.c. Z treści skargi wynika, że "skarżący w 2016 r. zawarł z ZUS umowę układu ratalnego, która w judykaturze kwalifikowana jest, jako umowa cywilna. W 2020 r. skarżący, wobec problemów zdrowotnych wywołanych pandemią COVID SARS – 19 złożył do ZUS wniosek o zawieszenie spłaty układu ratalnego, a po kolejnych trzech miesiącach, wobec braku możliwości zarobkowania, wniosek o zmianę warunków układu ratalnego, w którym powołał się na dyspozycje art. 357¹ k.c.". ZUS natomiast zignorował skarżącego (Jego zdaniem) i wydał 30 czerwca 2021 r. niedopuszczalną decyzję o wymiarze wymagalnego zadłużenia, którą skarżący następnie zaskarżył.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie – o oddalenie. W uzasadnieniu wskazano m.in., że przedmiotem skargi są roszczenia skarżącego z tytułu cywilnoprawnej umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu nieopłaconych składek (tzw. umowy układu ratalnego), a zatem zgodnie z treścią art. 3 p.p.s.a. sprawa ta nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Podstawą merytorycznego rozpoznania skargi jest stwierdzenie, że jej przedmiot podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Uznanie, że nie mieści się ona w zakresie kognicji sądów administracyjnych powoduje odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, co wynika z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 359), dalej: p.p.s.a.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, a także na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a.).
Zgodnie zaś z art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
Mając na względzie z jednej strony treść wyżej powołanego przepisu prawa, z drugiej zaś sformułowany przez skarżącego przedmiot skargi należało uznać, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, bowiem przedmiotem zaskarżenia nie jest bezczynność organu, bądź przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz § 3 p.p.s.a.
Przedmiotem skargi, jak to wynika z jej treści, jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o zmianę układu ratalnego w trybie art. 357¹ k.c.
Dla oceny dopuszczalności rozpoznawanej skargi, podstawowym zagadnieniem jest zatem ustalenie sposobu ukształtowania przez ustawodawcę prawa do sądu w tego rodzaju sprawach. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 45 ust 1 oraz art. 77 ust 2 gwarantuje każdemu prawo do sądu, stwarzając domniemanie kompetencji sądu powszechnego we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177 Konstytucji). Tym samym konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądownictwa powszechnego i innych sądów (np. sądów administracyjnych) oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, iż w przypadku wątpliwości to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy.
W myśl art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm., dalej: k.p.c.) kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).
Zgodnie z art. 476 § 2 k.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących:
- 1) ubezpieczeń społecznych;
- 2) emerytur i rent;
- 3) (uchylony);
- 4) innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
- 5) świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno-Skarbowej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym.
Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (§ 3 art. 476 k.p.c).
W art. 83 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2023 r., poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.) przewidziano, że: Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:
- 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;
1a) ustalania płatnika składek;
- 2) przebiegu ubezpieczeń;
- 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;
3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;
- 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
- 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
- 2. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
- 3. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia.
- 4. Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Zatem, mając na uwadze treść ww. art. 83 u.s.u.s wskazać należy, że decyzje ZUS w indywidualnych sprawach, co do zasady podlegają kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w kodeksie postępowania cywilnego. Od takiej decyzji przysługuje, bowiem odwołanie do sądu powszechnego w terminie i na zasadach określonych w przepisach tego kodeksu. Wyjątek dotyczy decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, od których przysługuje stronie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kierowany do Prezesa ZUS.
Natomiast od decyzji Prezesa ZUS, wydanej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego wnoszona w trybie i na zasadach określonych przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przechodząc do oceny wniesionej skargi, wskazać należy, że skarżący kwestionuje bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku ze złożonym wnioskiem o zmianę układu ratalnego w trybie art. 357 ¹ k.c. Innymi słowy treść żądania skarżącego dotyczy sprawy ściśle związanej z układem ratalnym w zakresie składek (wnioskiem o jego zmianę, czy też o jego zawieszenie), która należy do właściwości sądu powszechnego, co wynika z treści art. 29 ust. 1a u.s.o.s. Na co zresztą słusznie wskazał już sam skarżący podnosząc, że "w 2016 r. zawarł z ZUS umowę układu ratalnego, która w judykaturze kwalifikowana jest, jako umowa cywilna".
Prawidłowo też jest stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, "przedmiotem skargi są roszczenia skarżącego z tytułu cywilnoprawnej umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu nieopłaconych składek (tzw. umowy układu ratalnego), a zatem zgodnie z treścią art. 3 p.p.s.a. sprawa ta nie należy do właściwości sądu administracyjnego".
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że przedmiot niniejszej sprawy nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych, gdyż przypisany jest do kognicji sądów powszechnych, dlatego też skarga podlega odrzuceniu stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.