Uzasadnienie
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność", po sprostowaniu swego wniosku, przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne przytoczone we wstępnej części postanowienia. Zdaniem wnioskodawcy, który składając wniosek powołał się na art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. nr 55 poz. 234 ze zm./, wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy wymaga, gdyż budzi wątpliwość, przepis art. 54 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./. Wątpliwość sprowadza się do tego, czy ten przepis, czy też przepis art. 55 tej ustawy miał zastosowanie do pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych. Przepis art. 54 odnosi się, między innymi, do pracowników urzędów terenowych organów rządowej administracji specjalnej. W związku z reformą administracji publicznej tryb postępowania wobec tych pracowników określony został w art. 57 i art. 58 ustawy.
Zgodnie z art. 58 stosunki pracy z pracownikami, o których mowa, między innymi, w art. 54 wygasły 30 czerwca 1999 r., o ile nie zaproponowano im do 31 maja 1999 r. nowych warunków pracy i płacy na dalszy okres lub do 15 czerwca nie przyjęli oni zaproponowanych warunków. Odmiennie uregulowana została sytuacja pracowników dotychczasowych państwowych jednostek organizacyjnych nie wymienionych w art. 52-54 ustawy. Z dniem 1 stycznia 1999 r. stali się oni pracownikami odpowiednio wojewódzkich samorządowych lub powiatowych jednostek organizacyjnych, albo jednostek podległych lub podporządkowanych wojewodzie. Kryterium zastosowania art. 54 stanowi charakter prawny jednostki zatrudniającej, w tym wypadku stacji sanitarno-epidemiologicznej. We wniosku podano, że wobec pracowników stacji /"dotychczasowych terenowych inspektoratów sanitarnych"/ zastosowano art. 54, art. 57-58 ustawy. Praktykę tę "zakwestionował natomiast Starszy Radca w Okręgowym Inspektoracie Pracy w R. w opinii z dnia 14 czerwca 1999 r."
Sąd Najwyższy, postanowieniem z dnia 8 marca 2000 r., na podstawie par. 26 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 marca 1991 r. w sprawie organizacji i zasad wewnętrznego postępowania Sądu Najwyższego /Dz.U. nr 34 poz. 153 ze zm./, postanowił przesłać wniosek Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu i Głównemu Inspektorowi Pracy w celu wyrażenia poglądu, z uwzględnieniem praktyki stosowania przepisów objętych wnioskiem.
Główny Inspektor Sanitarny potwierdził stosowanie art. 54, art. 57-58 ustawy z dnia 13 października 1998 r. do pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych.
Główny Inspektor Pracy poinformował, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 13 października 1998 r. do Państwowej Inspekcji Pracy napłynęło wiele zapytań i skarg. W udzielanych odpowiedziach, a także w toku przeprowadzanych kontroli nie kwestionowano legalności ustania stosunków pracy na podstawie art.
58. Zdaniem Inspektora, jeżeli użyty w art. 54, niezdefiniowany termin "urząd" rozumieć szeroko jako aparat pomocniczy danego organu, to mimo, że stacje sanitarno-epidemiologiczne "w swej formule organizacyjnej" stanowią zakłady opieki zdrowotnej, art. 54 ustawy z dnia 13 października 1998 r. będzie właściwy dla regulacji spraw pracowniczych w tych stacjach w związku z reformą administracji publicznej.
Stosowanie art. 54 ustawy do pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych potwierdził Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jego zdaniem, można przyjąć, że ustawodawca posługując się w art. 54 terminem "urząd" miał na myśli aparat pomocniczy organu rządowej administracji specjalnej, bez względu na prawno-organizacyjną formę tego aparatu. Przy takim założeniu możliwe jest stosowanie do pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych, będących zakładami opieki zdrowotnej, trybu określonego w art. 54, a także art. 57 i 58 ustawy.
Prokurator Prokuratury Krajowej wyraził pogląd, iż art. 54 ustawy z dnia 13 października 1998 r. miał zastosowanie do pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych i wniósł o odmówienie podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy.
Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu wniosku Rady Ogólnopolskiej Federacji Związków Zawodowych Pracowników Administracji wyrokiem z dnia 13 marca 2000 r. orzekł, że art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, w zakresie, w jakim nakazuje odpowiednie stosowanie art. 41[1] kodeksu pracy jest niezgodny z art. 12 i art. 32 Konstytucji RP oraz art. 11 Konwencji Nr 87 MOP dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych przyjętej w San Francisco w dniu 9 lipca 1948 r. /Dz.U. 1958 nr 29 poz. 125/. Tego przepisu nie dotyczył wniosek przedstawiony Sądowi Najwyższemu. Natomiast orzekł, że art. 58 ust. 1 tejże ustawy jest zgodny z art. 12, art. 32, art. 65 ust. 5 i art. 78 Konstytucji RP oraz art. 11 Konwencji Nr 87 MOP.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Analizę przedstawionego zagadnienia prawnego musi poprzedzać rozważenie spełnienia przesłanek podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy. Zgodnie z art. 13 pkt 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym /t.j. Dz.U. 1994 nr 13 poz. 48 ze zm./ funkcje swoje wykonuje on, między innymi, przez podejmowanie uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało rozbieżność w orzecznictwie. Związki zawodowe nie są wymienione w art. 16 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, w którym wyliczone zostały podmioty uprawnione do przedstawiania wniosków o podjęcie uchwały. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych /Dz.U. nr 55 poz. 234 ze zm./ zawiera w art. 22 ust. 2 w związku z ust. 1 samoistne uregulowanie kompetencji organizacji związkowych do występowania do Sądu Najwyższego z wnioskami o wyjaśnienie przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie.
Przepis ten nie zawiera przesłanki występowania "w praktyce" wątpliwości, co do wykładni przepisu, którego dotyczy wniosek o podjęcie uchwały. W związku z tym zasługuje na aprobatę pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1994 r. I PZP 57/93 - OSNAPU 1994 nr 10 poz. 157, zgodnie z którym omawiane uprawnienie organizacji związkowych z uwagi na tę szczególną regulację oraz sprawowane przez związki zawodowe funkcje, przysługuje także bez potrzeby powoływania się na konkretne przypadki stosowania wątpliwego przepisu w praktyce.
Nie można jednakże przyjąć, że przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego podjętej na wniosek organizacji związkowej mógłby być przepis, którego wykładnia tylko teoretycznie jest wątpliwa. Uchwała Sądu Najwyższego nie jest środkiem właściwym do rozstrzygania czysto teoretycznych, nawet najbardziej istotnych wątpliwości, które powstają przy wykładaniu przepisów prawnych. Do podjęcia uchwały nie wystarczają też wątpliwości powstałe w praktyce jednego organu administracyjnego /tak przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 czerwca 1994 r. II UZP 8/94 - OSNAPU 1994 nr 8 poz. 130/.
Porównanie przesłanek zawartych w art. 13 pkt 3 ustawy o Sądzie Najwyższym i w art. 22 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych, przy uwzględnieniu funkcji i zadań związków zawodowych określonych w Konstytucji i ustawie, prowadzi do wniosku, że możliwe jest podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały na wniosek uprawnionej organizacji związkowej wówczas, gdy wyjaśnienie przepisu prawnego o wątpliwej treści służyć może rozwiązaniu istotnego problemu nie tylko prawnego, ale i społecznego, zwłaszcza gdy mogłoby to jednocześnie przeciwdziałać napływowi spraw do sądów.
Przedstawiony Sądowi Najwyższemu wniosek dotyczył szczególnych przepisów. Miały one charakter epizodyczny, zostały już zastosowane w 1998 i 1999 roku, a rozumiane były wówczas /w trakcie stosowania wobec pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych/ jednolicie. Podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy nie miałoby zatem znaczenia dla prawidłowej wykładni przepisów stosowanych aktualnie wobec znacznej liczby pracowników. Nie ma też obecnie potrzeby ujednolicenia wykładni. Poza jednym przedstawicielem Państwowej Inspekcji Pracy wszystkie inne organy jednakowo interpretowały przepis art. 54 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
Przepis ten był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego pod kątem jego zgodności z Konstytucją i konwencją międzynarodową. Ma to istotne znaczenie, jeżeli zważyć na szczególny, niekorzystny dla pracowników sposób ustania stosunku pracy przyjęty w art.
58. Sąd Najwyższy nie ma natomiast informacji, czy toczą się lub toczyły się postępowania sądowe na skutek sporów, co do stosowania art. 54 wobec pracowników stacji sanitarno-epidemiologicznych. Jedną z podstawowych funkcji Sądu Najwyższego jest dążenie do zapewnienia jednolitości orzecznictwa. Sądowi Najwyższemu nie jest jednak wiadome, a w szczególności nie podał tego wnioskodawca, by w rozpatrywanej kwestii zapadły rozbieżne orzeczenia. Rozbieżność orzecznictwa stanowiłaby w świetle ustawy o związkach zawodowych samoistną przesłankę uzasadniającą podjęcie uchwały. Zasadą postępowania sądowego jest dokonywanie wykładni przepisów prawnych w toku instancyjnego rozpoznawania spraw. Nie byłoby właściwe, gdyby doszło do swego rodzaju odwrócenia toku instancji poprzez wypowiedź Sądu Najwyższego, niebędącą rozstrzygnięciem konkretnej sprawy, lecz abstrakcyjną, oderwaną od dorobku orzeczniczego sądów niższej instancji i konkretnych okoliczności faktycznych.
Niezależnie zatem od istnienia wątpliwości, jakie budzi wykładnia przepisów objętych wnioskiem oraz stopnia trudności ich interpretacji, stwierdzić należy, że nie zostały spełnione przesłanki do podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy, co uzasadnia wydanie postanowienia na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym.