Uzasadnienie
Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu administracyjnym, które wszczęto na wniosek strony skarżącej o uchylenie ostatecznej decyzji wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego, nakazującej rozbiórkę części obiektu budowlanego na podstawie art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, w trybie określonym w art. 154 Kpa. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji orzekającego w niniejszej sprawie stwierdzono, iż podniesiona przez stronę we wniosku wszczynającym postępowanie w powyższym trybie okoliczność dotycząca rozpoczęcia procedury uzyskania pozwolenia na budowę nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem obowiązujące przepisy prawa budowlanego nie przewidują możliwości uchylenia na podstawie art. 154 Kpa nakazu rozbiórki obiektu wybudowanego w warunkach samowoli budowlanej.
Organ odwoławczy, który wydał zaskarżoną decyzję, po przedstawieniu przebiegu postępowania przed organem pierwszej instancji stwierdził, iż podziela stanowisko wyrażone w decyzji pierwszoinstancyjnej, co do braku możliwości zastosowania przepisu art. 154 Kpa w sprawie zakończonej decyzją nakazującą rozbiórkę na podstawie art. 48 prawa budowlanego. Uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu stron nie może, bowiem pozostawać w sprzeczności z przepisami obowiązującego prawa. Odnośnie do podnoszonej przez stronę kwestii istnienia decyzji o pozwoleniu na budowę, organ wojewódzki słusznie stwierdził, iż "pismo takie istnieje, lecz nie nadano mu biegu prawnego".
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawowe zarzuty strony zmierzały do wykazania, że nie przeprowadzono postępowania dowodowego na okoliczność istnienia pozwolenia na budowę części obiektu objętej nakazem rozbiórki.
W odpowiedzi na skargę organ, który wydał zaskarżoną decyzję, wniósł o jej oddalenie.
Sąd uznał skargę za niezasadną.
Przede wszystkim, w ocenie sądu, należało rozważyć, czy jest możliwe zastosowanie w sprawie zakończonej decyzją nakazującą rozbiórkę na podstawie art. 48 prawa budowlanego z 1994 r. nadzwyczajnego trybu uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, określonego w art. 154 Kpa.
Przepis art. 154 par. 1 Kpa przewiduje, iż decyzja ostateczna, na mocy, której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Zatem warunkiem zastosowania tego przepisu jest, iż chodzi o decyzję, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, a dopiero po ustaleniu, że został on spełniony, dochodzi do oceny, czy za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.
Decyzja administracyjna zawierająca rozstrzygnięcie o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, zgłoszenia lub przy sprzeciwie organu administracji publicznej, nakłada wprawdzie na podmiot, który realizował roboty budowlane w warunkach tak zwanej samowoli budowlanej obowiązek rozbiórki, a więc z punktu widzenia tej strony postępowania nie nabywa ona prawa. Jednak w razie orzeczenia o rozbiórce części obiektu można mówić np. o nabyciu prawa do tego, iż rozbiórce podlega tylko ta część obiektu, która jest objęta decyzją. Ponadto w postępowaniu w przedmiocie nakazu rozbiórki z reguły biorą udział także inne strony postępowania, które uzyskują w wyniku wydania decyzji prawo do tego, iż podmiot, którego nakaz rozbiórki dotyczy, będzie musiał wykonać ten nakaz. Należy, więc uznać, że decyzja o nakazie rozbiórki nie jest tą decyzją, na mocy, której żadna ze stron nie nabyła prawa, w rozumieniu art. 154 Kpa.
Z powyższych względów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, skoro organy orzekające w sprawie przyjęły, że nie można było zastosować, art. 154 Kpa. Wprawdzie w uzasadnieniach decyzji administracyjnych podano, że zastosowanie art. 154 Kpa byłoby sprzeczne z art. 48 prawa budowlanego, jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, że przepis art. 154 Kpa nie ma w ogóle zastosowania do decyzji o nakazie rozbiórki ze względu na to, iż decyzja ta nie może być traktowana jako taka, na mocy, której żadna ze stron nie nabywa prawa, jednak nie ma to istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Podkreślenia wymaga ponadto, zwłaszcza ze względu na to, iż stronę skarżącą reprezentował adwokat, okoliczność, że zarzut braku wyjaśnienia czy strona rzeczywiście działała w warunkach samowoli budowlanej, wobec istnienia w aktach sprawy dowodu na to, iż taka decyzja została sporządzona, mógł być podnoszony w administracyjnym postępowaniu ogólnym, a nie w postępowaniu nadzwyczajnym skierowanym na uchylenie lub zmianę decyzji administracyjnej, w trybie określonym w art. 154 i art. 155 Kpa.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Na tle powyższej sprawy należy zauważyć, iż organy administracji publicznej dość często mają trudności w dokonaniu oceny, w jakich warunkach stosuje się przepisy normujące nadzwyczajne tryby postępowania, prowadzące do usunięcia z obrotu prawnego ostatecznych decyzji administracyjnych. W rozpoznawanej przez NSA sprawie organy obu instancji, zarówno na szczeblu wojewódzkim, jak i centralnym, wydaje się mniemały, że decyzja o nakazie rozbiórki nie powoduje nabycia praw przez żadną ze stron postępowania, a jedynie uznały, iż uchylenie w tym trybie decyzji rozbiórkowej pozostawałoby w kolizji z unormowaniem zawartym w art. 48 prawa budowlanego. Do tych decyzji natomiast ma zastosowanie art. 155 Kpa przewidujący uchylenie lub zmianę decyzji, na mocy której którakolwiek ze stron postępowania nabyła prawo. W orzecznictwie NSA utrwalił się jednak pogląd, iż ze względu na charakter przepisu art. 48 prawa budowlanego, należy uznać, że sprzeciwia się on, jako przepis szczególny, uchyleniu decyzji nakazującej rozbiórkę na podstawie art. 155 Kpa.
W omawianej sprawie ponadto pełnomocnik strony /adwokat/ nie dostrzegł, że argument w postaci powołania się na to, iż w aktach sprawy pozostaje egzemplarz pozwolenia na budowę, które jednak nie zostało stronie doręczone, nie może być podnoszony w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 154 lub art. 155 Kpa. Taką okoliczność można podnosić ewentualnie w ogólnym postępowaniu administracyjnym lub postępowaniu wznowieniowym jako przesłankę z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa /wyjście na jaw nowej okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy/. Na marginesie należy zauważyć, że samo sporządzenie decyzji o pozwoleniu na budowę, która nie została wydana stronie /doręczona lub ogłoszona/, nie może być argumentem przemawiającym za tym, że strona nie dopuściła się samowoli budowlanej. Decyzja taka musi być, bowiem nie tylko wydana, ale również uzyskać przymiot ostateczności /upłynął okres przewidziany do wniesienia odwołania, została utrzymana przez organ odwoławczy/, aby można było rozpocząć roboty budowlane.