Uzasadnienie
Kierownik Urzędu Rejonowego w G. decyzją z dnia 7 października 1996 r. na podstawie art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane nakazał Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w G. przeprowadzenie kontroli, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego kolektorów: sanitarnego i deszczowego w G. z uwzględnieniem problemu samowolnych przyłączy, a także przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego ww. obiektów w terminie do 30 kwietnia 1997 r.
W uzasadnieniu podniesiono, że powyższe obowiązki nałożono na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji jako zarządcę obiektu budowlanego zgodnie z art. 61 prawa budowlanego. Przyczynę stanowił list otwarty ze skargami NSZZ Solidarność - Region - (...) i Stowarzyszenia Wojewódzkiego Porozumienia Komitetów Obywatelskich na niewłaściwe utrzymanie i użytkowanie istniejących kolektorów: sanitarnego i deszczowego.
Wojewoda decyzją z dnia 22 grudnia 1996 r. po rozpatrzeniu odwołań Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w G. oraz Przewodniczącej NSZZ "Solidarność" Oddział w G., a także Przewodniczącego Stowarzyszenia Wojewódzkiego Porozumienia Komitetów Obywatelskich utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 61 prawa budowlanego właściciel lub zarządca obiektu budowlanego zobowiązany jest użytkować go zgodnie z przeznaczeniem, wymogami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym.
Art. 62 ust. 1 prawa budowlanego stanowi, że obiekty budowlane powinny być poddawane okresowej kontroli. Uprawnienie organu do nakazania kontroli jest niezależne od tego, kiedy była przeprowadzana ostatnia kontrola przez właściciela lub zarządcę oraz nie musi istnieć stan zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi - wystarczy fakt, że może on zaistnieć. Ponieważ w liście otwartym doniesiono o nieprawidłowościach w podłączeniach przyłączy kanalizacyjnych - bytowej i deszczowej, wykonanie ekspertyzy technicznej organ odwoławczy uznał za zasadne, podobnie jak nakaz kontroli.
Pozwoli to na podjęcie decyzji w podnoszonych kwestiach nieprawidłowego funkcjonowania kanalizacji bytowej i deszczowej.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody złożyło Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w G. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego art. 62 ust. 3 prawa budowlanego z 1994 r., naruszenie art. 7, art. 77 i art. 75 Kpa. Wadliwe ustalenie, że stan urządzeń wodociągowych jest nieodpowiedni a także błędne przyjęcie, że kolektor deszczowy pozostaje w dyspozycji strony skarżącej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko z decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest w pełni zasadna.
Jak wynika ze wskazania organów obu instancji decyzja została wydana na podstawie art. 62 ust. 3 prawa budowlanego - ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. /Dz.U. nr 89 poz. 414/.
Przepis ten stanowi: "właściwy organ może w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części, mogącego spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia, środowiska - nakazać przeprowadzenie w każdym terminie kontroli, o którym mowa w ust. 1, a także żądać przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu lub jego części".
Z treści powyższego przepisu wynika w jakich okolicznościach organ może korzystać ze swych uprawnień i nakazać przeprowadzenie kontroli a nawet przedstawienia ekspertyzy.
Otóż jednoznacznie wynika, iż w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego i to w stopniu zagrażającym życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia, środowiska (...) organ powinien skorzystać ze swoich uprawnień. By dokonać oceny czy taki stan występuje należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem dokonania konkretnych ustaleń zarówno co do rodzaju obiektu budowlanego, jego stanu technicznego, ewentualnych zagrożeń wynikających z tego stanu - i dopiero po wnikliwej ocenie dokonanej w aspekcie wskazanych przepisów prawnych podjąć stosowne decyzje tymi przepisami przewidziane tj. przeprowadzenie kontroli bądź wykonanie ekspertyzy.
W sprawie niniejszej, jak słusznie zarzuca skarga, nie przeprowadzono żadnego postępowania a podstawę wydania decyzji stanowił donos skierowany do Wojewody na temat nielegalnych przyłączy kanalizacyjnych przy wskazanych ulicach osiedlowych.
Stwierdzić więc trzeba, iż decyzja kwestionowana zapadła z rażącym naruszeniem przepisów materialnoprawnych art. 62 prawa budowlanego.
Równocześnie podzielając zasadność skargi należy zauważyć, iż w art. 62 prawa budowlanego przewidziano system określonych kontroli obowiązujący właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego mający na celu zapewnienie utrzymania obiektu, jego elementów, instalacji i urządzeń w stanie zgodnym z wymogami określonymi w art. 61.
Przepis ten nakłada obowiązek na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego, by użytkował go zgodnie z przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywał go w należytym stanie technicznym.
W sprawie przedmiotowej organ nie wyjaśnił w ogóle, kto jest właścicielem lub zarządcą urządzeń budowlanych takich jak kolektory sanitarny i deszczowy w G. Z załączonych do akt sprawy wypisów z rejestru gruntów dotyczących poszczególnych działek przy ulicach wynika, że właścicielem jest miasto G. a podmioty władające - inne.
Strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym - Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Z żadnego dokumentu nie wynika, by była właścicielem bądź zarządcą obiektów przedmiotowych tj. kolektorów sanitarnych i deszczowych.
Nałożenie więc na stronę skarżącą obowiązków bez wyjaśnienia powyższych okoliczności także stanowi naruszenie przepisów art. 7, art. 77 Kpa i art. 61 i art. 62 prawa budowlanego - co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Uzasadnia to w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszej instancji, jako że wskazane uchybienia dotyczą postępowania organów obu instancji. Organ odwoławczy, który zgodnie z art. 138 Kpa ma charakter kontrolno-merytoryczny nie uzupełnił braków postępowania i utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną zaakceptował całkowite zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, jakiego wymaga zastosowanie art. 62 prawa budowlanego.
Naczelny Sąd Administracyjny w utrwalonym orzecznictwie zgodnie z zasadami art. 7, art. 77 Kpa prezentuje stanowisko jednoznaczne, że obowiązek przeprowadzenia postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucany na stronę ciężar dowodu.
Z powyższych względów na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.