Uzasadnienie
Wojewoda B. decyzją z dnia 17 września 1997 r., z powołaniem się na art. 158 par. 1 Kpa, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia 25 września 1995 r. dotyczącej udzielenia Irenie A. pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania części budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce przy ul. R. 14 w H. W wyniku odwołania Marii S. od tej decyzji Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 5 listopada 1997 r. opartą na przepisach art. 138 par. 1 pkt 2 oraz art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia 25 września 1995 r. W uzasadnieniu tej decyzji zostało podniesione, że dnia 28 lipca 1995 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w H. wystąpił do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z wnioskiem o upoważnienie do udzielenia zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych. Odstępstwo to dotyczyło wykonania okna na poddaszu w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego na działce nr geod. 474/3 przy ul. R. w H., zlokalizowanego od granicy z działką sąsiada w odległości mniejszej niż 4 m. Wniosek o powyższe odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych złożyła właścicielka budynku Irena A., występując o zgodę na zmianę sposobu użytkowania poddasza na cele mieszkalne. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa pismem z dnia 18 września 1995 r. udzielił upoważnienia do wyrażenia zgody na odstępstwo i wnioskowaną zmianę pod warunkiem uzyskania zgody sąsiada zamieszkałego przy ul. R. Nie uzyskując powyższej zgody sąsiadki Marii S. Urząd Rejonowy postanowieniem z dnia 18 września 1995 r. udzielił zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych, polegających na wykonaniu okna w ścianie Szczytowej istniejącego budynku mieszkalnego /na poddaszu/ na działce przy ul. R. Następnie decyzją z dnia 25 września 1995 r. udzielił Irenie A. pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania części budynku mieszkalnego, motywując decyzję udzieleniem zgody na odstępstwo uzyskane od Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa pismem z dnia 18 września 1995 r. Analiza akt sprawy wskazuje na przekroczenie upoważnienia udzielonego przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa na odstępstwo od przepisów par. 12 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie /Dz.U. 1995 nr 10 poz. 46/, które zostało wydane pod dodatkowym warunkiem tj. uzyskaniem zgody sąsiada.
Zgody takiej nie uzyskano. Zastosowanie odstępstwa nie noże również służyć legalizacji samowoli budowlanej albowiem odstępstwo może być zastosowane wyłącznie przed wydaniem decyzji o zmianie sposobu użytkowania obiektu. W tym przypadku organ administracji miał pełną świadomość, iż dokonano samowolnie przebudowy obiektu budowlanego i popełnienia samowoli budowlanej w związku z toczącym się w tej sprawie postępowaniem administracyjnym w 1994 r. i wydaną decyzją z dnia 25 listopada 1994 r. przez Urząd Rejonowy w H., nakazującą Irenie A. zamurowanie spornego okna w terminie do dnia 30 kwietnia 1995 r. Wyżej podniesione uchybienia wyraźnie wskazują na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, powodującym jej nieważność z mocy art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Irena A. domagała się jej uchylenia. Skarżąca zarzuciła, że wykonanie okna na poddaszu w niczym nie naruszy określonych art. 5 Prawa budowlanego wymogów. Nie naruszy także interesów Marii S. Dlatego, zdaniem skarżącej, samo naruszenie prawa bez jednoczesnego naruszenia interesów osób trzecich nie może zostać zakwalifikowane jako rażące w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest nieuzasadniona. Stanowisko wyrażone przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji zasługuje na pełną aprobatę. Stosownie do zasady praworządności, wyrażonej w art. 6 Kpa i będącej fundamentalną zasadą postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przepisami prawa w sprawie o pozwolenie na zmianę sposobu użytkowania budynku, oprócz art. 71 Prawa budowlanego, były także przepisy art. 5 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 Prawa budowlanego oraz normy techniczno-budowlane, w szczególności zawarte w par. 12 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 6 Prawa budowlanego obiekty budowlane muszą być budowane oraz użytkowane w sposób zapewniający ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich. Szczegółowe wymogi, jakie muszą spełniać obiekty budowlane dla zapewnienia osobom trzecim tej ochrony zawarte są w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r.
Otóż właśnie w ust. 4 par. 12 tego rozporządzenia zostały określone minimalne normy odległościowe, w jakich dopuszczalne jest sytuowanie budynków w odniesieniu do granicy z sąsiednimi działkami. W myśl tego przepisu dla budynków zwróconych w stronę granicy ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi odległość ta winna wynosić co najmniej 4 m. Odstępstwo od tego wymogu wymaga bądź pisemnej zgody właściciela sąsiedniej działki bądź zgody właściwego organu administracji na odstępstwo po uzyskaniu upoważnienia ministra, który ustanawia przepisy techniczno-budowlane /art. 9 Prawa budowlanego/. Jest oczywiste; że upoważnienie ministra do udzielenia zgody na odstępstwo nie może być wykonane przez organ administracji z przekroczeniem granic oraz warunków zawartych w tym upoważnieniu. Skoro zatem w niniejszej sprawie upoważnienia na dokonanie odstępstwa od wymogów określonych w par. 12 ust. 4 rozporządzenia zostało uwarunkowane wyrażeniem zgody Marii S. i organ orzekający zgody takiej nie uzyskał to nie był uprawniony do rozstrzygnięcia w drodze postanowienia o dopuszczalności odstępstwa od wymogów określonych w tym przepisie. W konsekwencji nie był też uprawniony do udzielenia pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania części budynku mieszkalnego z otworem okiennym w ścianie w odległości mniejszej niż 4 m od działki sąsiedniej. Udzielając takiego pozwolenia decyzją z dnia 25 września 1995 r. Kierownik Urzędu Rejonowego W sposób oczywisty naruszył omawiane przepisy. Wbrew zarzutom skargi, w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak Sądu Najwyższego od dłuższego czasu prezentowana jest konsekwentnie zasada, wedle której rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, iż owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Otóż w sprawie niniejszej decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w H. z dnia 25 września 1995 r. jak i tok postępowania administracyjnego, poprzedzający wydanie tej decyzji, wskazuje, iż organ orzekający dokonał zarówno uzurpacji woli właścicielki nieruchomości sąsiedniej jak i upoważnienia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa. Takiego zaś działania nie sposób zaakceptować jako działania organu praworządnego państwa.
Dlatego z mocy art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało orzec jak w sentencji.