Wyrok WSA w Gliwicach z 24 października 2018 r., IV SA/Gl 312/18

Uzasadnienie

W dniu 3 sierpnia 2017 r. D. S. (zwany dalej: "skarżący") złożył wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna K. S. (ur. [...]) podając w składzie rodziny siebie, żonę i syna.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta W., odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia wychowawczego na syna K., na okres zasiłkowy 2017/2018, bowiem dochód na osobę w jego rodzinie wynosi 1 120,37-zł., czyli przekracza kryterium dochodowe, tj. 800 zł.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie i nie zgodził się z doliczeniem do dochodu diety z tytułu jego podróży służbowych poza granicami kraju oraz powołał się na kilka wyroków sądów administracyjnych. Zdaniem skarżącego, organ nie przeprowadził w sposób wnikliwy postępowania dowodowego i dokonał niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału, jak też błędnie zinterpretował przepisy prawa materialnego. Wywiódł, że właściwe obliczenie dochodów z tytułu diet musi uwzględniać koszty poniesione w związku z wyjazdem w podróż służbową. Nie ulega bowiem wątpliwości, że diety stanowią "należności na pokrycie kosztów" a "dochodem są przychody pomniejszone o koszty uzyskania przychodu". Z tego powodu nie ma żadnych podstaw do odmawiania kierowcy zawodowemu możliwości wykazania kosztów poniesionych w związku z wyjazdem służbowym za granicę. Dodatkowo, organ nie uzyskał informacji o tych kosztach od pracodawcy skarżącego, jak też w tym zakresie samodzielnie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie wychowawcze nie należy do świadczeń o charakterze uznaniowym, a możliwość jego przyznania uzależniona jest od wystąpienia ściśle określonych przesłanek ustawowych zawartych w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1851, zwanej dalej w skrócie: "ustawa"). Natomiast brak którejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane. Przytoczył treść art. 4 ustawy, zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem potrzeb życiowych oraz przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Podał kryterium dochodowe w przypadku tego świadczenia na pierwsze dziecko i zasady jego obliczania w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub w sytuacji gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu (art. 5 ust. 2a i ust. 3 ustawy).

Omówił również pojęcie dochodu, który zgodnie z art. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy dla celów niniejszego postępowania oznacza dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (pkt 1). Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (pkt 2). Natomiast dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (pkt 3). Nawiązując do treści odwołania Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z przepisem art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, dalej w skrócie: "ustawa o świadczeniach rodzinnych") ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,
b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Dodatkowo, stosownie do treści art. 7 ust. 3b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w przypadku ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, przyjmuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez ministra właściwego do spraw rodziny w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 1 sierpnia każdego roku.

c) inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym: należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, 2138 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 60 i 962, dalej w skrócie: "Kodeks pracy", w związku z art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Z przywołanych powyżej przepisów zarówno omawianej ustawy, jak również ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że dochody niepodlegające opodatkowaniu nie pomniejsza się o koszty uzyskania przychodu. W tym zakresie Kolegium podzieliło pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrażony w wyroku z dnia 25.03.2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 394/14 w którym Sąd wskazał, że "w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje rozbieżność co do tego, czy powyższe diety stanowią dochód, o którym mowa w ustawie, a w szczególności, czy są one dochodem wymienionym w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na tak postawione pytanie odpowiedzi negatywnej udzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (por. wyrok z dnia 2.03.2009 r. sygn. akt II SA/Go 728/08 oraz powoływany przez skarżącego w odwołaniu wyrok z dnia 19.05.2011 r. sygn. akt II SA/Go 148/11, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej w skrócie: "CBOS"), który stwierdził, iż art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego.

Wykonując bowiem polecenia służbowe pracodawcy kierowca taki przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania. To "przebywanie" za granicą ma przy tym charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Z tych przyczyn kierowcy transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą." (cytat). Odmienne stanowisko wyraził natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 20.01.2011 r. sygn. akt IV SA/GI 319/10 (CBOS), w którym uznał, że wspomniane diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy, jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Wskazał bowiem, że kwestię tę normuje art. 21 a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz.U. nr 95 poz. 879 z późn. zm.) stanowiący, iż kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalone na zasadach określonych w przepisach art. 77⁵ § 3-5 Kodeksu pracy.

Natomiast czasowe przebywanie poza granicami kraju odpowiada okresowi czasu liczonemu od chwili przekroczenia granicy polskiej w drodze za granicę do chwili przekroczenia tej granicy w drodze powrotnej, co wynika z § 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. nr 238, poz. 1991 z późn. zm.). Kolegium uznaje za trafny drugi z zaprezentowanych wyżej poglądów, wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach także w późniejszych wyrokach tego Sądu: z dnia 15.01.2013. sygn. akt IV SA/GI 295/12 oraz z dnia 26.02.2014 r. sygn. akt IV SA/GI 379/13 (CBOS). Omawiana ustawa o świadczeniach rodzinnych stanowi autonomiczną regulację prawną, a interpretacja użytych w niej pojęć powinna uwzględniać cele tego aktu, sformułowane w uzasadnieniu projektu wskazanej ustawy (druk sejmowy nr 1555 z 2003 r.), gdzie stwierdzono, że regulacja ta zmierza do budowy nowego, odrębnego systemu świadczeń rodzinnych.

W ramach założeń zostało przy tym wskazane, że przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych będą brane pod uwagę dochody rodziny uzyskiwane ze wszystkich źródeł. Jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń wzięto pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, a w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy (...) osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy potraktować równie szeroko, przyjmując, iż są to wszystkie uzyskiwane przez pracownika, w ramach stosunku pracy, płatności. Bez znaczenia dla wykładni tego zapisu pozostaje, iż należności te nie stanowią wynagrodzenia w rozumieniu Kodeksu pracy, czy przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych. Także w odniesieniu do określenia "przebywający czasowo za granicą" za bezpodstawne należy uznać jego zastosowanie wyłącznie do pojęcia pobytu czasowego za granicą w wymiarze większym niż podróż służbowa.

Fakt przebywania kierowcy międzynarodowego za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do wykonania zadania służbowego odpowiada w pełni sformułowaniu zawartemu w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca nie wskazał tam bowiem, iż przebywanie czasowe za granicą ma łączyć się z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Kierowcę transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, należy uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium uznało, że przepis art. 77⁵ Kodeksu pracy dający podstawę do wypłaty diet pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy został zamieszczony w dziale III rozdziale I Kodeksu pracy zatytułowanym "Ustalanie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą". Z przepisów art. 77⁵ § 2 Kodeksu pracy w związku z § 2 pkt 1 i § 13 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29.01.2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 167) w jednoznaczny sposób wynika, że należności w postaci diet są należnościami ze stosunku pracy z tytułu odbytej podróży służbowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. c) w związku z § 13 wskazanego rozporządzenia w przypadku otrzymania takich diet do dochodu rodziny nie wlicza się ich faktycznej wysokości (gdyż brak jest podstaw prawnych do badania ich wysokości), ale w wysokości ryczałtowej, określonej w załączniku do cytowanego rozporządzenia, w którym określono wysokość przysługujących diet za dobę podróży zagranicznej w poszczególnych państwach.

Dieta przysługuje w wysokości obowiązującej dla docelowego państwa podróży zagranicznej. W przypadku podróży zagranicznej odbywanej do dwóch lub więcej państw pracodawca może ustalić więcej niż jedno państwo docelowe. Należność z tytułu diet oblicza się w następujący sposób:

1) za każdą dobę podróży zagranicznej przysługuje dieta w pełnej wysokości;
2) za niepełną dobę podróży zagranicznej:
a) do 8 godzin - przysługuje 1/3 diety,
b) ponad 8 do 12 godzin - przysługuje 50% diety,
c) ponad 12 godzin - przysługuje dieta w pełnej wysokości. Wysokość diety za dobę podróży zagranicznej w poszczególnych państwach jest określona w załączniku do rozporządzenia. Biorąc pod uwagę cytowany przepisy nie budzi wątpliwości Kolegium fakt, że wypłacana przez pracodawcę dieta z tytułu podróży służbowej jako należność związana ze stosunkiem pracy podlega wliczeniu do dochodu rodziny jako dochód nieopodatkowany, ale tylko wówczas gdy postępowanie dowodowe wykaże, iż została wypłacona:

1) pracownikowi w związku z czasowym przebywaniem za granicą;
2) w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Na uwagę zasługuje fakt, że w dniu 3.08.2017 r. skarżący podpisał się pod oświadczeniem z którego wynika, że nie pobiera diety z tytułu podróży zagranicznej. Natomiast w pkt.

7. 2 wniosku wskazał, że nie osiągnął dochodu niepodlegającego opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Tymczasem, na wniosek organu I instancji z dnia 14.09.2017 r. o udzielenie informacji o wysokości wypłaconych skarżącemu diet zagranicznych, w związku z czasowym jego przebywaniem za granicą, obliczanych zgodnie z przepisami Kodeksu pracy i wskazanego rozporządzenia oraz podanie rocznej kwoty diety, pracodawca A pismem z dnia 15.09.2017 r. poinformował, że skarżący za rok 2016 otrzymał dietę zagraniczną w wysokości 16 646,89- zł.

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa prowadzący postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego są obowiązani do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, organów emerytalno-rentowych oraz z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, odpowiednio:

1) informacji o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych każdego członka rodziny, udzielanych przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zawierających dane o wysokości:
a) dochodu,
b) składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu,
c) należnego podatku;
3) informacji o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne, w tym informacji o wysokości składek od poszczególnych płatników i okresach opłacania przez nich tych składek.

W aktach sprawy znajdują się informacje uzyskane przez organ I instancji elektronicznie z Urzędu Skarbowego i ZUS, z których wynika, że skarżący i jego żona w 2016 r. rozliczyli się wspólnie i w związku z tym osiągnęli dochód (tj. przychód pomniejszony o: koszty uzyskania przychodu, podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne) w wysokości 23.686,36 zł. (30.996,12 zł - 417 zł. - 4.400,23 - 2.492,53 zł.). Z tego powodu przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 1 120,37-zł. (23 686,36-zł. + 16 646,89-zł.): 12 miesięcy: 3 osoby) i przekracza wysokość kryterium dochodowego, w związku z czym skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł takie same zarzuty i argumentację, jak w treści odwołania. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, z powodu naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., przez niewyjaśnienie rodzaju należności wypłaconych przez pracodawcę oraz materialnego, tj. art. 4, art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 20, art. 21 ustawy. Zwrócił uwagę na niejednolite orzecznictwo sądowoadministracyjne, które wskazuje na wykładnię art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy zezwalającą na przyjęcie, że dieta z tytułu zagranicznych podróży służbowych stanowi należność ze stosunku pracy wliczaną do dochodu i obszernie zacytował fragmenty wybranych wyroków WSA w Gorzowie Wielkopolskim: z dnia 13 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 147/11 i sygn. akt II SA/Go 77/11 oraz z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 81/11, a także WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt IV SA/GI 86/13.

Skarżący dodatkowo zauważył, iż zgodnie z art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1155), kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalone na zasadach określonych w przepisach art. 77⁵ § 3-5 Kodeksu pracy. Zatem diety stanowią należności na pokrycie kosztów poniesionych przez kierowcę w związku z jego wyjazdem w podróż służbową a zasady na jakich są owe należności obliczane, określają przepisy art. 77⁵ § 3-5 Kodeksu pracy.

Odnosząc się do prawnopodatkowej definicji dochodu, iż dochodem są te przychody, które w danym roku, podlegają opodatkowaniu na podstawie m.in. art. 27 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych), skarżący nie podzielił poglądu aprobującego zaliczenie diet z tytułu podróży służbowej do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy. Analogiczna, zdaniem skarżącego chociaż ustawowo odmienna, sytuacja dotyczy ustalenia dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W uproszczonym bilansie (lub deklaracji podatkowej PIT-36) prowadzący działalność gospodarczą oddzielnie podaje przychód, koszty uzyskania przychodu i dochód (jako różnicę pomiędzy dwiema pierwszymi wielkościami).

Jeżeli zatem na gruncie omawianej ustawy przedsiębiorca może odliczyć sobie od przychodu koszty uzyskania przychodu, to nie ma żadnych podstaw do odmawiania kierowcy zawodowemu możliwości wykazania kosztów poniesionych w związku z wyjazdem służbowym za granicę. W tym zakresie organ nie zwrócił się do skarżącego ani też nie uzyskał informacji o tych kosztach od jego pracodawcy.

Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.").

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] którą odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko - syna K. Podstawę materialno-prawną kontrolowanych obu decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1851, zwanej dalej jak dotychczas w skrócie: "ustawa"), która wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00-zł. miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko wymienionym osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00-zł., a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1 200,00-zł. (ust. 3 i 4).

Kluczową i jednocześnie sporną w sprawie kwestią jest wysokość dochodu rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę, od którego zależy uzyskanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W omawianej ustawie zdefiniowane zostały pojęcia "dochodu rodziny" i "dochodu członka rodziny". Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy), a przez dochód członka rodziny przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy). Przepis art. 7 ust. 1-3 ustawy określa zasady uwzględniania utraty i uzyskania dochodu.

W zakresie pojęcia "dochodu" ustawa odsyła do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy).

Definicję legalną dochodu zawiera zatem art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952). Zgodnie z tym przepisem dochód oznacza - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W przypadku tej ostatniej kategorii dochodów ustawodawca wyspecyfikował rodzaje dochodów wchodzące w jej zakres; pośród nich wymienił należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, 2138 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 60 i 962).

Słusznie skarżący zwrócił uwagę, że w przedmiotowej kwestii orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite.

Należy jednak zauważyć, że w przeważającej mierze dominuje stanowisko przeciwne do prezentowanego przez skarżącego (por. liczne orzeczenia powołane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 139/18, CBOS).

Pogląd ten znalazł również poparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2410/15, CBOS).

Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje pogląd prawny, zaprezentowany w powyższym wyroku opowiadającym się za uznaniem, że dieta, przysługująca kierowcy z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, stanowi składnik dochodu rodziny, w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przyjdzie zauważyć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych cechuje się autonomią pojęciową. Nie jest zatem uprawnione modyfikować normatywną treść dochodu na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych za pomocą innych ustaw (już tylko z tego powodu wynika niesłuszność zarzutu skargi, związana z oparciem się o prawnopodatkową definicję dochodu, jako przychody, które w danym roku, podlegają opodatkowaniu na podstawie m.in. art. 27 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Świadczenia rodzinne mają przede wszystkim stanowić odpowiedź władz publicznych na konstytucyjny obowiązek udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Doktryna zauważa, że ustawodawca uznał, że "nie ma potrzeby uruchamiania publicznych mechanizmów pomocowych dla rodzin, które własnym staraniem uzyskują dochody pozwalające utrzymywać, kształcić i opiekować się wspólnie gospodarującymi członkami rodziny. Kryterium dochodowe musi spełniać, przy uwzględnieniu celów świadczeń rodzinnych, oznaczoną rolę" (A. Korcz-Maciejko w: A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, A. Brzeźna, Świadczenia rodzinne. Komentarz, C.H. Beck 2014, s. 25, nb 1; s. 30, nb 11; także A. Korcz-Maciejko w: A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, C.H. Beck 2009, s. 82, nb 11). Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że termin "dochód" - w zakresie wskazanym w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - ma obejmować wszystko to, co efektywnie wpływa na sytuację materialną rodziny.

Diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych (w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej) wchodzą w zakres należności ze stosunku pracy, ponieważ uzyskiwane są w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju.

Stanowisko takie nie tylko odpowiada standardowi wyznaczonemu w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, lecz wynika też z powszechnie przyjętych reguł wykładni (por. powołany już wcześniej wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2410/15, CBOS).

Przeciwne rozwiązanie byłoby wątpliwe pod kątem zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) ze względu na istnienie cechy relewantnej między osobami uzyskującymi diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych i osobami uzyskującymi "należności ze stosunku pracy osób fizycznych przebywających czasowo za granicą w związku z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodu ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy".

Obecnie kwestia ta nie budzi już wątpliwości ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2410/15 (CBOS) zajął jednoznaczne stanowisko, akceptujące wykładnię przepisów zaliczającą diety do dochodu na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych i szczegółowo je uzasadnił.

Naczelny Sąd Administracyjny tamże wywiódł, że: "Z art. 3 pkt 1 ustawy, zawierającego ustawową definicję dochodu, wynika między innymi, że dochód stanowią zarówno wskazane w tej regulacji przychody podlegające opodatkowaniu (lit. a, b), jak i wymienione w ustawie (pkt c) dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, do których w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawodawca zaliczył należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium RP, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych i samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Do wymienionych w tym przepisie składników dochodu rodziny zaliczyć tym samym trzeba również diety wypłacone kierowcom transportu międzynarodowego z tytułu podroży służbowej poza granicami kraju, jako należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i przebywających czasowo za granicą, które uzyskane zostały w określonej wysokości, w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju i nie podlegają opodatkowaniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.)." (cytat).

Na podstawie art. 77⁵ § 2 Kodeksu pracy, który został zamieszczony w dziale III rozdziale I Kodeksu pracy zatytułowanym "Ustalanie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą", wydane zostało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29.01.2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 167). Z treści § 2 pkt 1 i § 13 tego rozporządzenia jednoznaczny sposób wynika, że należności w postaci diet są należnościami ze stosunku pracy z tytułu odbytej podróży służbowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. c) w związku z § 13 wskazanego rozporządzenia w przypadku otrzymania takich diet do dochodu rodziny nie wlicza się ich faktycznej wysokości (gdyż brak jest podstaw prawnych do badania ich wysokości), ale w wysokości ryczałtowej, określonej w załączniku do cytowanego rozporządzenia, w którym określono wysokość przysługujących diet za dobę podróży zagranicznej w poszczególnych państwach.

1) za każdą dobę podróży zagranicznej przysługuje dieta w pełnej wysokości;
2) za niepełną dobę podróży zagranicznej:
a) do 8 godzin - przysługuje 1/3 diety,
b) ponad 8 do 12 godzin - przysługuje 50% diety,
c) ponad 12 godzin - przysługuje dieta w pełnej wysokości.

Wysokość diety za dobę podróży zagranicznej w poszczególnych państwach jest określona w załączniku do tego rozporządzenia.

Biorąc pod uwagę cytowany przepisy nie budzi wątpliwości zarówno, składu orzekającego, jak również organów obu instancji, że wypłacana przez pracodawcę dieta z tytułu podróży służbowej jako należność związana ze stosunkiem pracy podlega wliczeniu do dochodu rodziny jako dochód nieopodatkowany, ale tylko wówczas gdy postępowanie dowodowe wykaże, iż została wypłacona:

1) pracownikowi w związku z czasowym przebywaniem za granicą;
2) w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia z tytułu podróży odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują diety i zwrot kosztów (pkt 1 i 2). Zwrot kosztów obejmuje przejazdy, dojazdy środkami komunikacji miejscowej, noclegi oraz inne niezbędne udokumentowane wydatki, określone przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb. Z kolei dieta jest przeznaczona na pokrycie kosztów wyżywienia i na inne drobne wydatki (§ 7 ust. 1 rozporządzenia).

Na podstawie § 12 pkt 1 tego rozporządzenia, który dotyczy czasu podróży zagranicznej, przyjąć natomiast należy, że okres liczony od chwili przekroczenia granicy państwowej w drodze za granicę do chwili jej przekroczenia w drodze powrotnej do kraju odpowiada "czasowi przebywania poza granicami kraju". Uznać w związku z tym trzeba, że przebywanie kierowcy międzynarodowego za granicą, w związku i przez czas konieczny do wykonania zadania służbowego, odpowiada w pełni wskazanemu w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych "przebywaniu czasowemu za granicą". Dodać jeszcze można, że ustawodawca nie wskazał w tym przepisie, że przebywanie czasowe za granicą ma wiązać się z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy.

Podkreślić należy, że zwrot kosztów, o których mowa w § 2 pkt 2 rozporządzenia, a nie diety, stanowią należności przeznaczone na realizację zadania służbowego. W związku z powyższym myli się skarżący twierdząc, że "istota diet sprowadza się do rekompensacji kosztów pracownika związanych z podróżą zagraniczną".

Nie jest więc tak, że "kwota wynagrodzenia nie ulega zmianom, gdyż koszty które ponosi pracownik zostają pokryte z wypłaconych diet".

Na uwagę zasługuje fakt, że w dniu 3.08.2017 r. skarżący podpisał się pod oświadczeniem z którego wynika, że nie pobiera diety z tytułu podróży zagranicznej. Natomiast w punkcie 7.2 wniosku wskazał, że nie osiągnął dochodu niepodlegającego opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W rozpatrywanej sprawie skarżący bezspornie uzyskał diety, co sam potwierdził w toku postępowania administracyjnego.

Zaznaczyć trzeba, że pojęcie należności ze stosunku pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest pojęciem szerszym od przychodów ze stosunku pracy w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a) tej ustawy, wolne od podatku dochodowego są diety i inne należności za czas podróży służbowej pracownika, do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub w przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem ust.

13. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że przedmiotowe zwolnienie jest limitowane wysokością diet i innych należności za czas podróży służbowej, wynikającą z określonych przepisów regulujących wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju.

Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych dla kwestii zaliczenia diet do dochodu istotna jest również wysokość owej należności i do dochodu niepodlegającego opodatkowaniu wlicza się jedynie należności odpowiadające równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, ustalone dla pracowników zatrudnionych w państwowych i samorządowych jednostkach sfery budżetowej. Dietę w takiej właśnie wysokości, jak ustalono w postępowaniu administracyjnym, uzyskał skarżący, wykonując pracę poza granicami kraju jako kierowca.

W świetle powyższego, brak jest podstaw do kwestionowania poglądu o uznaniu diety - przysługującej kierowcy z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju - za składnik dochodu rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Za taką interpretacją przemawiają nie tylko wskazane przepisy, ale również zasady stojące u podłoża systemu wspierania rodziny. Przede wszystkim, taka wykładnia odpowiada celom ustawy o świadczeniach rodzinnych, które powinny stanowić podstawę interpretacji jej przepisów, w tym użytych w niej pojęć. W założeniach ustawodawcy ma ona służyć wspieraniu dochodowemu rodzin o niskim statusie materialnym. Dlatego, uwzględniając to założenie, przy jej interpretacji oraz stosowaniu należy dążyć do zapobiegania wydatkowania środków budżetowych na rzecz osób, których sytuacja dochodowa nie wymaga wsparcia państwa w zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania i wspierania tych rodzin, których rzeczywiste dochody są na granicy przyjętego przez ustawodawcę minimum socjalnego, wynikającego z kryterium dochodowego.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje zaprezentowaną w orzecznictwie argumentację, wedle której w ramach założeń ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało przyjęte, że przy ustalaniu prawa do świadczeń będą brane pod uwagę dochody rodziny uzyskiwane ze wszystkich źródeł. Z tego powodu, przy ustalaniu znaczenia pojęć dochodu i należności ze stosunku pracy, o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, niezasadne jest odwoływanie się wprost do analogicznych pojęć na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym w kontekście zwolnień przedmiotowych.

Natomiast, jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń wzięto pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy" winno się traktować równie szeroko, przyjmując, że są to wszystkie płatności uzyskiwane przez pracownika w ramach stosunku pracy. Skoro ustawodawca literalnie włączył do pojęcia dochodu również przychody nieopodatkowane, to bez znaczenia dla wykładni tego zapisu pozostaje, że należności te nie stanowią przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych.

W orzecznictwie słusznie też zauważono, że przepisy prawne nie dają podstaw do ograniczenia pojęcia dochodu w rozumieniu ustawy wyłącznie do przysporzeń w rozumieniu przepisów podatkowych. Dochód, o jakim mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, służy bowiem nałożeniu na podatnika obciążenia daniną publiczną. Inaczej jest w przypadku ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji nie chodzi o pozbawienie osoby części jej dochodów przez władzę publiczną, lecz o ograniczenie zakresu świadczonej pomocy, w sposób wynikający z kryterium dochodowego przyjętego przez prawodawcę (por. wyrok WSA: w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 956/16; w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 494/18; w Gliwicach z dnia 12 lipca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 419/18; CBOS).

W tej sytuacji skład orzekający doszedł do przekonania, że organy orzekające nie naruszyły wskazanych przez skarżącego przepisów zarówno prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały jego rozpatrzenia oraz w sposób zasadny, stosownie do prawidłowo przeprowadzonej wykładni prawa materialnego przyjęły, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, w rozumieniu omawianej ustawy. Z powyższych powodów zarzut naruszenia art. 3 pkt 1 lit. c) tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych okazał się niezasadny.

W świetle powyższego, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.

Powołane przepisy 2

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 24 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 312/18

Metryka

W skrócie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje