Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
W dniu 30 stycznia 2015 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF", domagając się ustanowienia adwokata. Podkreślił, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą długotrwale bezrobotną, pozbawioną jakiegokolwiek majątku oraz nie uzyskującą żadnych dochodów. Jednocześnie wskazał, iż przyznano mu dodatek mieszkaniowy w kwocie 78 zł oraz posiada mieszkanie o wielkości 20 m2.
Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, zarządzeniem z dnia 5 marca 2015 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał.
W odpowiedzi M.M. nadesłał pismo procesowe z dnia 20 marca 2015 r., w którym oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku, ma natomiast lokal socjalny, w którym nie ma gazu. Dodał również, iż na jedzenie, leki, odzież i światło nie ma pieniędzy, gdyż Opieka Społeczna od 3 lat mu nie pomaga. Jednocześnie wskazał, że jest osobą długotrwale bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Natomiast w myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Treść przywołanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Nie budzi także wątpliwości, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zbadać, z jednej strony - stan majątkowy i wysokość dochodów strony, z drugiej - wysokość ponoszonych przez nią kosztów utrzymania. Następnie poddaje się ocenie relację pomiędzy tymi dochodami i kosztami.
Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do wniosku, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.
Należy zauważyć, iż z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że ostatnim świadczeniem z pomocy społecznej, jakie pobierał skarżący było wsparcie w formie posiłku przyznane decyzją z dnia [...]r., na okres od 12 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. Tym samym trzeba przyznać, że jego sytuacja materialna była w przeszłości niewątpliwie trudna.
Materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych dotyczy jednak okresu sprzed półtora roku (w szczególności wywiad środowiskowy z dnia 31 października 2013 r. oraz wydana w tamtym roku decyzja pierwszoinstancyjna) i nie pozwala na dokonanie wyczerpujących ustaleń co do tego, jak sytuacja ta kształtuje się obecnie.
Dokonanie takich ustaleń było natomiast konieczne albowiem skarżący jest osobą młodą (37 lat) i zdrową (wynika to ze wspomnianego wyżej wywiadu środowiskowego), a co za tym idzie, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że jego sytuacja materialna mogła ulec w międzyczasie poprawie (przykładowo poprzez znalezienie zatrudnienia).
Dlatego, pismem z dnia 9 marca 2015 r. wezwano skarżącego o podanie i udokumentowanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania oraz o podanie źródeł, z których czerpie obecnie środki na pokrycie tych wydatków.
Zdaniem Sądu, M.M. nie udzielił na to wezwanie dostatecznie jasnej i wyczerpującej odpowiedzi. Nadesłał bowiem jedynie pismo procesowe z dnia 20 marca 2015 r., w którym oświadczył, że od dawna nie otrzymuje żadnego wsparcia z pomocy społecznej i nie uzyskuje żadnego dochodu poza dodatkiem mieszkaniowym, w kwocie 78 zł. Z drugiej zaś strony w ogóle nie określił, jakie konkretnie miesięczne koszty utrzymania ponosi, ani jaka jest ich wysokość. Ograniczył się bowiem do gołosłownych stwierdzeń, z których wynika, jakoby żadnych takich kosztów nie uiszczał. Podał bowiem, że w mieszkaniu "nie posiada" gazu natomiast na jedzenie, leki, odzież i światło nie ma żadnych pieniędzy. Oświadczenia takie trudno jednak uznać za przekonujące. Skoro bowiem wyżej wymieniony wywodzi wyraźnie, że aktualnie (i już od dawna) nie otrzymuje żadnej pomocy z OPS w C. (a więc także pomocy w formie posiłków czy produktów żywnościowych) i nie powoływał się na fakt korzystania ze wsparcia innych instytucji charytatywnych, to wskazuje, że musi ponosić przynajmniej określone koszty związane z wyżywieniem.
Pomimo wezwania skarżący nie nadesłał również żadnych dokumentów dotyczących obciążających go wydatków związanych z zamieszkiwanym lokalem (czynsz i opłata za wodę, energię elektryczną, wywóz nieczystości itp.), które również muszą go obciążać, skoro ma do tego lokalu określony tytuł prawny. Jeżeli natomiast także obecnie, wobec braku pieniędzy, należności tych nie uiszcza, to mógł przecież ten fakt uprawdopodobnić w szczególności wezwaniami do zapłaty zaległości z niniejszego tytułu, zaświadczeniami o wysokości istniejących w tym zakresie zaległości, ewentualnie dokumentem potwierdzającym, że odłączono mu dostęp do gazu. Żadne takie dokumenty nie zostały jednak przedstawione.
W świetle zaprezentowanych wyżej okoliczności nie można przyjąć, aby aktualny stan majątkowy i sytuacja materialna strony zostały zobrazowane w sposób wystarczająco jasny.
Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (por. postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Nierzetelne czy niepełne wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest natomiast przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.