Uzasadnienie
W dniu [...] r., podczas [...] sesji Rady Miejskiej w K., przedmiotem obrad został objęty projekt uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum gminnego dotyczącego podziału gminy K. i utworzenia z części jej terytorium gminy K. obejmującej teren sołectw: B., B., K., K. i N. W protokole [...] sesji Rady Miejskiej w K. (w ramce na stronie 20), został zamieszczony zapis, że za przyjęciem projektu uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum gminnego dotyczącego podziału gminy K. i utworzenia z części jej terytorium gminy K. obejmującej teren sołectw: B., B., K., K. i N., głosowało 3 radnych, 18 radnych głosowało przeciwko, głosów wstrzymujących nie było.
Następnie zostało w protokole zawarte stwierdzenie, że uchwała nie została podjęta. Ponadto według dalszej części protokołu, Przewodniczący Rady Miejskiej poinformował, że po krótkich konsultacjach z radcą prawnym i Prezydium Rady zdecydowano, że nie będzie " procedowana" druga część projektu uchwały, dotycząca odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum.
W piśmie z dnia 10 czerwca 2013 r. inicjatorzy referendum w sprawie podziału gminy K. i utworzenia gminy K. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na uchwałę Rady Miejskiej w K. z dnia [...]r. odrzucającą wniosek o przeprowadzenie referendum w sprawie podziału gminy K. i utworzenia gminy K. Skarżący podnieśli, że w piśmie z dnia 7 stycznia 2013 r. powiadomili Burmistrza K. o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum w sprawie podziału gminy K. i utworzenia gminy K. W zawiadomieniu zostały podane imiona, nazwiska, adresy zamieszkania i numery ewidencyjne PESEL wszystkich inicjatorów i jako ich pełnomocnika wskazano J.S. Wskazali, że dopełnili również obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, a następnie zebrali w ustawowym terminie i formie wymaganą liczbę podpisów mieszkańców uprawnionych do wybierania Rady Gminy K. Następnie wystąpili do Burmistrza K. z wnioskiem z dnia 5 marca 2013 r. o przeprowadzenie referendum.
Skarżący podkreślili, że powołana przez Radę Miejską w K., Komisja do sprawdzenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego stwierdziła, że wniosek spełnia wszystkie warunki ustawowe określone w ustawie o referendum lokalnym i nie wniosła żadnych zastrzeżeń. Ponadto wskazali, że Wojewoda [...], w piśmie z dnia 29 kwietnia 2013 r. przekazał analizę, o której mowa w art. 4c ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. opublikowany w Dz. U. z 2013 r., poz. 594). Według tej analizy, nie zachodzą przesłanki negatywne określone w art. 4c ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym i wobec tego referendum w sprawie podziału gminy K. może się odbyć.
Biorąc pod uwagę powyższe skarżący podnieśli, że Rada Miejska w K. naruszyła art. 17 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, poprzez odrzucenie wniosku o przeprowadzenie referendum pomimo, iż spełnione zostały wszystkie warunki formalnoprawne podjęcia pozytywnej uchwały w tym przedmiocie, a jej podjęcie nie prowadziłoby do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. Ponadto zarzucili naruszenie art. 170 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i konkretyzującego Konstytucję w tym zakresie art. 4c ustawy o samorządzie gminnym, poprzez bezpodstawne uniemożliwienie społeczności lokalnej wypowiedzenia się w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty. W związku z powyższymi zarzutami, skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały i ustalenie obowiązku Rady Miejskiej w K. w zakresie przeprowadzenia referendum w sprawie podziału gminy K. i utworzenia gminy K. W odpowiedzi na skargę Burmistrz K. wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość skargi.
Wskazał, że w dniu [...]r. odbyła się sesja Rady Miejskiej w K., na której – z powodu braku wystarczającej większości głosów - Rada Miejska nie podjęła uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum dotyczącego podziału gminy K. i utworzenia z części jej terytorium gminy K. Podkreślił, że wymaganą większością była większość zwykła, czyli taka, w której liczba głosów "za" jest większa niż liczba głosów "przeciw". Dodał, że w głosowaniu przeprowadzonym w dniu [...]r., trzech radnych oddało głosy za podjęciem uchwały, a głosów przeciwnych było osiemnaście.
W związku z powyższym podniósł, że skargę należy uznać za bezprzedmiotową, ponieważ odnosi się do uchwały Rady Miejskiej, która nie została we wskazanym dniu podjęta, a z przeprowadzonego w tym dniu, głosowania nad uchwałą, sporządzono jedynie protokół. Burmistrz podniósł, że z uwagi na niepodjęcie uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum, skarżący mają prawo zaskarżyć bezczynność organu do sądu administracyjnego i dodał, że skarga na bezczynność organu, stanowi już przedmiot rozpoznania przez WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. akt IV SAB/Gl 48/13.
Na rozprawie pełnomocnik skarżących wniósł o uwzględnienie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Miejskiej w K. z dnia [...]r. odrzucająca wniosek o przeprowadzenie referendum w sprawie podziału Gminy K. i utworzenia z części jej terytorium Gminy K obejmującej teren sołectw; B., B., K., K. i N. W kwestii wyżej wymienionego przedmiotu postępowania, podkreślenia bowiem wymagało, że – jak wynika z akt administracyjnych - podczas [...] sesji Rady Miejskiej w K., która odbyła się w dniu [...]r., dokonano wpisu w protokole, że za przyjęciem projektu uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum gminnego dotyczącego podziału Gminy K. i utworzenia z części jej terytorium Gminy K. obejmującej teren sołectw; B., B., K., K. i N., głosowało 3 radnych, 18 radnych było przeciwko, głosów wstrzymujących nie było.
Pomimo zatem błędnego przekonania Burmistrza K., zawartego w odpowiedzi na skargę – powyższy zapis jest sposobem utrwalenia podjęcia przedmiotowej uchwały.
Nie ma bowiem rozstrzygającego znaczenia, że uchwała nie została wyodrębniona z protokołu poprzez spisanie jej treści jako odrębnego aktu ze wskazaniem podstawy prawnej, nazwy i numeru, ewentualnie innych oznaczeń uchwały. Niewątpliwie uchwała organu stanowiącego gminy, powinna spełniać wymienione warunki, a także pozostałe kryteria, szczegółowo określone w przepisach prawa. Jednakże okoliczność, że nie zostały zrealizowane warunki, które powinna spełniać uchwała, nie prowadzi do wniosku, że uchwała w ogóle nie została podjęta.
Wobec tego, rażąco błędne jest zawarte w odpowiedzi na skargę, przekonanie Burmistrza K., według którego skargę należy uznać za bezprzedmiotową, ponieważ odnosi się do uchwały Rady Miejskiej, która nie została we wskazanym dniu podjęta.
Z uwagi na treść, przytoczonego wyżej zapisu w treści protokołu [...] sesji Rady Miejskiej w K., powyższy akt należało zakwalifikować jako uchwałę o odrzuceniu wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum.
W ramach kontroli zgodności z prawem powyższej uchwały, podkreślenia wymagało, że z art. 4c ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) wynika możliwość przeprowadzenia referendum lokalnego z inicjatywy mieszkańców w sprawie utworzenia, połączenia, podziału i zniesienia gminy oraz ustalenia granic gminy.
Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego reguluje ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. Nr 88, poz. 985 z późn. zm.).
Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego, jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki lub w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki, a w przypadku gminy także wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Art. 2 ust. 2 ustawy stanowi, że referendum polega na udzieleniu na urzędowej karcie do głosowania pozytywnej lub negatywnej odpowiedzi na postawione pytanie lub pytania w zakresie spraw określonych w ust. 1 albo na dokonaniu wyboru pomiędzy zaproponowanymi rozwiązaniami.
W niniejszej sprawie grupa mieszkańców gminy K. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie referendum w przedmiocie podziału tej gminy i utworzenia (wydzielenia z jej obszaru) gminy K. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1a ustawy o referendum lokalnym, z inicjatywą przeprowadzenia takiego referendum może wystąpić grupa co najmniej 15 obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do rady gminy.
Jeszcze przed złożeniem wniosku o przeprowadzenie referendum, jego inicjator powiadamia na piśmie przewodniczącego zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o zamiarze wystąpienia z inicjatywą w tej sprawie. Powiadomienie takie powinno zawierać, poza danymi inicjatorów, określenie sprawy, w której ma zostać przeprowadzone referendum (art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy o referendum lokalnym).
Następnie zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, w terminie 60 dni od dnia powiadomienia przewodniczącego zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum, jego inicjator zbiera podpisy mieszkańców uprawnionych do wybierania rady gminy, którzy chcą poprzeć inicjatywę w tej sprawie. Podpisy zbiera się na kartach, co do których szczegółowe wymogi w zakresie ich treści wskazuje art. 14 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy.
W powyższym, 60-dniowym terminie, inicjator referendum przekazuje przewodniczącemu zarządu danej jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) pisemny wniosek o przeprowadzenie referendum, który to wniosek powinien zawierać pytanie lub pytania referendum albo warianty zaproponowane do wyboru (art. 15 ustawy o referendum lokalnym).
Po przekazaniu wniosku o przeprowadzenie referendum, przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a w gminie wójt (burmistrz, prezydent miasta) przekazuje niezwłocznie wniosek przewodniczącemu organu stanowiącego tej jednostki (art. 16 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym).
Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego powołuje ze swego składu komisję do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców odpowiada przepisom ustawy (art. 16 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym).
Komisja zwraca wniosek inicjatorowi referendum, jeżeli nie spełnia on warunków, o których mowa w art. 15, wyznaczając czternastodniowy termin do usunięcia uchybień (art. 16 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym). Jeżeli zaś komisja stwierdzi, że wniosek zawiera uchybienia, których nie można usunąć, przekazuje wniosek organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego wraz ze swoją opinią (art.16 ust. 5 ustawy o referendum lokalnym).
W przedmiotowej sprawie – jest niekwestionowane - że inicjator referendum w sprawie podziału gminy K. spełnił wszystkie warunki określone w ustawie o referendum lokalnym, w tym również, że dochował określonych w niej terminów warunkujących skuteczność uruchomienia w tym zakresie stosownej procedury.
Powołana przez Radę Miejską w K., Komisja do sprawdzenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego - na posiedzeniu w dniu 4 kwietnia 2013 r. stwierdziła, że wniosek spełnia wszystkie warunki ustawowe i nie wniosła żadnych zastrzeżeń.
Burmistrz K. zwrócił się do Wojewody [...] o dokonanie analizy, o której mowa w art. 4c ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym. W piśmie z dnia 29 kwietnia 2013 r. Wojewoda [...] przekazał wyżej wymienioną analizę, która wykazała, że nie występują przesłanki negatywne określone w art. 4c ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, a zatem referendum gminne w sprawie podziału gminy K., może się odbyć.
W takiej sytuacji Rada Miejska w K. obowiązana była do podjęcia – zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym - uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum, którą na podstawie tego przepisu podejmuje się, gdy wniosek mieszkańców spełnia wymogi ustawy i nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem.
Podkreślenia bowiem wymagało, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego jest związany treścią wniosku w tym sensie, że nie może odmówić podjęcia uchwały o przeprowadzeniu referendum (odrzucić wniosku), jeżeli nie występują wady wymienione w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy. Nie wchodzi tu zatem w rachubę działanie organu według uznania albo stosowanie innych jeszcze kryteriów oceny wniosku, np. celowości przeprowadzenia referendum.
Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o referendum lokalnym, wyrok sądu uwzględniający skargę, zastępuje uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego.
Na podstawie wyroku komisarz wyborczy wydaje postanowienie o przeprowadzeniu referendum, zawierające informacje określone w art. 9 ust. 2 ustawy (art. 20 ust. 4 ustawy o referendum lokalnym), m.in. pytanie lub pytania referendum albo warianty zaproponowane mieszkańcom do wyboru, termin przeprowadzenia referendum, wzór karty do głosowania. Inaczej mówiąc, pozytywne dla inicjatora referendum orzeczenie sądu przesądza o obowiązku zarządzenia referendum.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: P.p.s.a. w związku z art. 20 ust. 3 ustawy o referendum lokalnym, uwzględnił skargę w całości i stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.
O zwrocie kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348 z późn. zm.).
sw