Uzasadnienie
Wraz ze skargą z dnia 24 sierpnia 2017 r. do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym D.O. (reprezentowany w sprawie przez adwokata) zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W treści tego formularza skarżący oświadczył, iż jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i utrzymuje się z prac dorywczych uzyskując z tego tytułu miesięcznie 1000 zł, co przeznacza na wyżywienie (500-600 zł), na koszty utrzymania mieszkania (200-300 zł) oraz na ubrania i środki higieny (100-200 zł).
Równocześnie wnioskodawca zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i trojgiem rodzeństwa (w tym dwie osoby pełnoletnie). Wskazał przy tym, że jego ojciec i matka pobierają emerytury, w kwotach netto odpowiednio 3.160 zł i 1.380 zł, z kolei pełnoletni: brat i siostra uzyskują dochód z prac dorywczych, w kwotach po 500 zł.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje.
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Odnosząc się do wniosku skarżącego trzeba podnieść, iż w myśl zasady określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy w tym miejscu zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (wynikającej z art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA).
Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA).
Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy.
Po pierwsze bowiem, wszystkie osoby pełnoletnie wchodzące w skład jego gospodarstwa domowego uzyskują dochody, których miesięczna suma netto wynosi (jak deklarował) 6.540 zł, co nawet w przypadku sześcioosobowego gospodarstwa domowego nie jest kwotą na tyle niską, aby mówić o ubóstwie. Równocześnie wnioskodawca nie podnosił, aby rodzina ta była obciążona ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami na utrzymanie, bądź też aby zachodziły tu szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym, straty wskutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych), które mogłyby świadczyć o trudnym położeniu lub powodować konieczność ponoszenia takich zwiększonych wydatków.
Po drugie, godzi się zwrócić uwagę, że już sam dochód skarżącego uzyskiwany z prac dorywczych pozwala mu na opłacenie kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowym, które to koszty na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi, w kwocie zaledwie 200 zł.
Zgodnie bowiem z oświadczeniami D.O., jego miesięczny dochód to 1.000 zł, przy czym - jak podał wyraźnie - przeznacza te środki na wyżywienie (500-600 zł), na pokrycie kosztów związanych z mieszkaniem (200-300 zł) oraz na środki higieny i ubrania (100-200 zł). Suma tych wydatków zawiera się więc w przedziale od 800 do 1.100 zł. Oznacza to, że różnica pomiędzy dochodem skarżącego (1.000 zł), a minimalną kwotą kosztów, na które się powołał (800 zł) wynosi 200 zł, co wskazuje, że wnioskodawca przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu jest w stanie wygenerować właśnie kwotę (200 zł) wystarczającą na uiszczenie wymaganego wpisu, bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu.
Po trzecie - marginalnie - warto odnotować, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, a zatem ponosi fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, co także świadczy o istniejących po jego stronie możliwościach płatniczych. Skoro zaś jest w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby nie mógł uiścić obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa zwłaszcza, że są one w niniejszej sprawie relatywnie niskie.
Mając na względzie zaprezentowane wyżej okoliczności uznano, że wymóg, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.