Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA, bądź Sąd I instancji) postanowieniem z dnia 20 marca 2012 r. IV SA/Po 109/12 odrzucił skargę T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego.
W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej G. S. składająca skargę w imieniu T. Z., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pomimo, iż wniosku tego nie złożyła na urzędowym formularzu to w aktach sprawy znajduje się prawidłowo wypełniony formularz złożony przez wnioskującą w dniu (...) r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (k.. 22, 26, 36 i 37 akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku G. S. podała, że jest osobą samotną, a źródłem jej utrzymania jest dochód w wysokości (...) zł netto (decyzja GOPS z dnia (...) r. nr. (...) przyznająca zasiłek stały na okres od (...) do (...) r.) Jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ustalonym na stałe (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia (...) r. Choruje na choroby przewlekłe, a po śmierci najbliższych żyje w depresji.
Wnioskodawczyni opisując swą sytuację majątkową wskazała, iż jest współwłaścicielką mieszkania o powierzchni (...) m². Ponadto wskazała, że na leki wydaje (...) zł, a na opłacenie rachunku za energię elektryczną (..) zł. Postanowieniem z dnia (...) r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania G. S. prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia G. S. wniosła sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2012 r., po rozpoznaniu wniosku G. S. o przyznanie prawa pomocy, odmówił jej przyznania prawa pomocy.
Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu oraz organowi, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi, a także uczestnikowi postępowania. Sąd stwierdził, że stroną postępowania była T. Z., a fakt, że G. S. złożyła skargę w imieniu T. Z., nie przedkładając przy tym pełnomocnictwa z uwagi na śmierć skarżącej, nie czyni jej stroną postępowania sądowoadministracyjnego.
W tym stanie rzeczy, Sąd, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2012 r. na podstawie art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej ppsa), odmówił przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. S., zaskarżając je w całości. W zażaleniu wskazywała ona m.in., że jest osobą chorą i jedynym następcą prawnym zmarłej T. Z..
Postanowieniem z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. akt I Oz 481/12 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej NSA bądź Sąd II instancji) uchylił zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd II instancji wskazał, że zgodnie z art. 161 §1 ppsa "Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) (...);
- 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania;
- 3) (...)".
W związku z powyższym przepisem, wydane przez Sąd I instancji dniu 5 czerwca 2012 r. postanowienie o odmowie przyznania G. S. prawa pomocy, było postanowieniem przedwczesnym. Skoro Sąd I instancji przyjmuje, że skarżąca T. Z., a więc strona postępowania sądowo administracyjnego zmarła w dniu (...) r., a G. S. nie jest stroną tego postępowania, to niezasadnym jest prowadzenie postępowania z jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, a postępowanie sądowe powinno zostać umorzone z przyczyny określonej w art. 161 §1 pkt 2) ppsa.
Sąd I instancji powinien rozważyć możliwość umorzenia postępowania sądowego z przyczyny określonej w art. 161 §1 pkt 2) ppsa, a tym samym powinien ocenić czy G. S. może być uznana za osobę, której interesu prawnego dotyczy wynik postępowania ze skargi T.Z. W odmiennym przypadku G. S. zostanie uznana za niebędącą stroną postępowania – tak jak to uczyniono w zaskarżonym postanowieniu – bez uprzedniej oceny możliwości wstąpienia przez nią do postępowania, jeśli jego wynik dotyczy jej interesu prawnego.
Tym samym, Sąd bez uprzedniej oceny zasadności zastosowania w sprawie art. 161 §1 pkt 2) ppsa, pozbawił G. S. możliwości występowania w sprawie sądowoadministracyjnej jako jej podmiot, a dodatkowo odmówił przyznania jej prawa pomocy. Ocena ta powinna zostać dokonana po śmierci skarżącej T. Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd, który rozpatruje niniejsza sprawę, związany jest oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w postanowieniu NSA z dnia 5 lipca 2012 r. (art. 153 ppsa)
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w niniejszej sprawie Sąd nie rozważał możliwości umorzenia postępowania sądowego z przyczyny określonej w art. 161 § 1 pkt 2 ppsa, ponieważ T. Z. nie wniosła skutecznie skargi, co wynika z wydanego przez Sąd postanowienia z dnia 20 marca 2012 r o odrzuceniu skargi (w dniu faktycznego wniesienia skargi nie żyła).
Sąd w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie badał także interesu prawnego G. S., w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego, bowiem kwestia ta może być przedmiotem oceny Sądu dopiero po wniesieniu skargi kasacyjnej na postanowienie WSA z dnia 20 marca 2012 r. o odrzuceniu skargi.
Wskazać jednak należy, że przedmiot postępowania ze skargi T. Z. tj. jednorazowe świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego w związku ze stratami w gospodarstwie wskutek deszczów nawalnych w 2011 r. nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej, co wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2011 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 167, poz. 996) w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2011 r. huraganu, deszczu nawalanego lub przymrozków wiosennych. W § 2 pkt 1 tego rozporządzenia wskazano, że pomoc udzielna jest rodzinie rolniczej, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętych ubezpieczeniem społecznym rolników.
Przechodząc do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zauważyć należy, iż przedmiotowy wniosek traktować należy jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem zgodnie z art. 239 ust 1 lit a ppsa, nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych strony skarżące działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej
Na podstawie art. 245 § 1 i 3 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uregulowane są w art. 246 §1 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszych nawet należności związanych z postępowaniem sądowym (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci).
Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy uwzględniając fakt, że wnioskodawczyni utrzymuje się tylko i wyłącznie z zasiłku stałego w wysokości (...) zł, przyznanego decyzją z dnia (...) r. nr (...) stwierdzić należy, że G. S. zalicza się do osób znajdujących się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej opłacenie jakikolwiek kosztów postępowania.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 §1 i § 3, art. 246 §1 pkt 2 postanowił jak w sentencji.