Uzasadnienie
Wyrokiem z 11 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Stowarzyszenie [...].
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 Ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm.) dalej P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że nieważność postępowania zachodzi w przypadku, gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany.
NSA podkreślił, że zasadniczą kwestią, determinującą prawidłowość przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, jest ocena legitymacji procesowej stowarzyszenia zwykłego.
W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle dyspozycji art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (test jedn. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm. dalej "Prawo o stowarzyszeniach") osoby fizyczne w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności stowarzyszenia, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie.
Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, czyli nie ma osobowości prawnej. Ponadto specyfiką stowarzyszeń zwykłych są następujące cechy. Po pierwsze, obniżenie minimalnej liczby osób fizycznych uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób). Po drugie, zastąpienie obowiązku uchwalania statutu mającego rozbudowaną treść obowiązkiem uchwalenia znacznie bardziej uproszczonego regulaminu. Po trzecie, zastąpienie wniosku do sądu o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) wnioskiem do organu nadzorującego (starosty), informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego.
Do stowarzyszeń zwykłych nie stosuje się w szczególności art. 10 i 11 Prawa o stowarzyszeniach, ponieważ stowarzyszenie zwykłe nie może mieć organów. Posiada jednak wewnętrzną strukturę organizacyjną, zgodnie z dyspozycją art. 2 ust 2 Prawa o stowarzyszeniach, co oznacza, że musi określić w regulaminie przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie, który nie jest jednak jego organem. Ponadto skutkiem braku osobowości prawnej jest brak zdolności do czynności prawnych, jak i brak własnego majątku.
Z mocy art. 25 § 2 P.p.s.a. stowarzyszeniom zwykłym przysługuje zdolność sądowa do występowania w postepowaniu, jako strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdolność sądowa organizacji społecznych, posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej lub regulaminowej – działalności, wynika również z przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ponadto stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, co oznacza, że tworzą je wszyscy członkowie, a więc grupa osób fizycznych zorganizowana pod kątem prowadzenia określonej działalności niezarobkowej, zaś regulamin takiego stowarzyszenia reguluje tylko sposób działania tych osób fizycznych, gdyż nie mają tu zastosowania przepisy art. 10 i 11 Prawa o stowarzyszeniach, jak w odniesieniu do stowarzyszeń zarejestrowanych w KRS.
Dlatego też, co podkreślił NSA, w świetle dyspozycji art. 2 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach, taka grupa osób może działać w ramach wewnętrznej struktury organizacyjnej lecz nie ma żadnych organów, gdyż nawet przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe nie jest jego organem o czym jednoznacznie stanowi art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach (zob. wyrok NSA z 20 listopada 2012 r., II OSK 1308/11, CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 14 grudnia 2012 r., I OSK 234/12 (Lex nr 1307997), że ze względu na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych, nie są same stowarzyszenia zwykłe tylko ich członkowie. Oznacza to, że to właśnie wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków w razie dokonania czynności prawnej przez nich wszystkich lub przez ustanowionego przez nich przedstawiciela, działającego w granicach umocowania.
Sąd Najwyższy stwierdził, że "Podobnie w zakresie stosunków cywilnoprawnych wynikających z innych zdarzeń niż czynności prawne wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków, jeżeli dane zdarzenie pozostaje w związki z akceptowaną przez wszystkich członków działalnością stowarzyszenia i w odniesieniu do nich wszystkich spełnione są przesłanki odpowiedzialności za skutki tego zdarzenia". W realiach przedmiotowej sprawy oznacza to, że ponieważ stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej to, w postepowaniu sądowoadministrayjnym, legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. Dlatego też także w przedmiotowej sprawie konieczne jest jednoznaczne zweryfikowanie przez Sąd, w oparciu o przedłożone dokumenty, które osoby fizyczne są członkami stowarzyszenia, uprawnionymi do złożenia skargi.
Ponadto w świetle art. 28 § 1 P.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Oznacza to, że osoby te maja obowiązek wykazać na mocy art. 29 P.p.s.a. swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z kolei wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, czyli jest to dokument urzędowy (odpis z KRS) lub prywatny (statut, umowa spółki, regulamin stowarzyszenia).
Z akt sprawy wynika, że skargę, w imieniu Stowarzyszenia podpisał przedstawiciel Stowarzyszenia "[...]" mgr K.C. (karta nr 9 akt sądowych – tom I) co wynika także z odpisu regulaminu tego Stowarzyszenia Zwykłego (§ 6 ust. 1 i § 9 jego regulaminu), przy czym kadencja przedstawiciela wynosi 2 lata (§ 8). Wynika to także z zaświadczenia z dnia [...] września 2010 r. wydanego przez Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich i Ochrony Zdrowia Starostwa Powiatowego w W. (karty nr 16 i 17 akt sądowych – tom I) oraz odpisu protokołu jeszcze z zebrania założycielskiego danego Stowarzyszenia z dnia [...] lipca 2010 r. (karta nr 13 akt sądowych – tom I).
Ponadto powyższy przedstawiciel Stowarzyszenia "[...]" udzielił także pełnomocnictwa w dniu [...] grudnia 2012 r. radcy prawnemu E.B. do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz do reprezentowania danego Stowarzyszenia przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (karta nr 360 akt sądowych – tom II). Natomiast z protokołu zgromadzenia członków Stowarzyszenia [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że mgr K.C. została wybrana ponownie na przedstawiciela Stowarzyszenia (karta nr 367 akt administracyjnych). Z kolei z normy art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach nie wynika, żeby przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykle mógł zaciągnąć zobowiązania ze skutkiem prawnym dla stowarzyszenia. Wynika to z tego, że stowarzyszenie zwykłe jest to grupa osób, co oznacza, że zaciągnąć zobowiązania majątkowe mogą członkowie osobiście lub działając przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (zob. postanowienie SN z 11 października 2001 r., sygn. akt I ACa 214/01, OSA 2003, nr 1, poz. 1).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności prawne i faktyczne Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu przez stowarzyszenie zwykłe, jest tylko dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia (karty nr 362-366 akt sądowych – tom II). Oznacza to, że źródłem takiego upoważnienia nie można uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Oznacza to, że Sąd I instancji ponownie rozpatrując tę sprawę był zobowiązany do uwzględnienia powyższej oceny prawnej dotyczącej legitymacji procesowej danego stowarzyszenia zwykłego, podczas ponownej oceny formalnej skargi Stowarzyszenia [...], gdyż na mocy art. 190 P.p.s.a Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skargę Stowarzyszenia [...] należało odrzucić. Wykonując wytyczne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2014r. sygn. II OSK 242/13 Sąd I instancji zwrócił się do Stowarzyszenia o podanie pełnej listy członków Stowarzyszenia wraz z ich adresami. Pierwsza korespondencja kierowana na adres Stowarzyszenia powróciła do Sądu w formie "awizo" [...].11.2014 r. z tym, że ostatecznie okazało się, że drugie awizo kierowanej korespondencji okazało się wadliwe. Z tych też powodów korespondencję doręczono powtórnie również w formie awizo ze skutkiem na dzień [...] grudnia 2014 r. Strona dla wykonania tej czynności miała zakreślony termin 7 dni i obowiązku tego nie wykonała. Jest niespornym, ze skargę w imieniu Stowarzyszenia podpisała K.C. która w myśl wywodów przytoczonych wyżej nie jest organem Stowarzyszenia o czym stanowi art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach (wyrok NSA z 20 listopada 2012 r. II OSK 1308/11 CBOSA).
Podpisanie skargi przez osobę nieupoważnioną do działania w imieniu skarżącego Stowarzyszenia przesądza o niedopuszczalności skargi, przy czym Sąd nie był w stanie z uwagi na formę doręczenia zarządzenia z dnia 12 listopada 2014 r. wezwać wszystkich członków Stowarzyszenia do złożenia oświadczeń czy potwierdzają oni wniesienie skargi.
Z powyższych względów na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. skargę należało odrzucić. O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.