Uzasadnienie
Stowarzyszenie S. W. w W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Skarżące stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego (k. 4). W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie sprecyzowano zakresu żądania (k. 18v). W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nieruchomości i ruchomości, jak również nie posiada żadnych akcji, udziałów, obligacji oszczędności, ani konta bankowego, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit".
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017r. referendarz sądowy rozstrzygając wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej P.p.s.a.) powinno wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza, skarżące stowarzyszenie nie wykazało istnienia wskazanych wyżej przesłanek.
Nadto wskazując na znajdujący się w aktach regulamin uznano, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego przyjęto, że stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby zatem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.
W ustawowo przewidzianym terminie skarżące stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu Stowarzyszenie wskazało, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno – prawny polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy D.. Ponadto Stowarzyszenie zarzuciło niezbadanie wnikliwie jego sytuacji finansowej, która uległa pogorszeniu, poprzez zmniejszenie liczby członków. Odnosząc się do treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, wskazano że członkowie Stowarzyszenia opłacają składki, czego dowodem jest opłacana korespondencja z Sadem oraz wpłacane opłaty sądowe w innych prawach toczących się w tut. Sądzie i dotyczących turbin wiatrowych na terenie Gminy D. i ś. W. W związku z powyższym Stowarzyszenie wniosło również o ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Sprzeciw wnioskodawcy zasługiwał na uwzględnienie tylko w części, z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie większym niż zakres objęty wnioskiem. W szczególności jednak Sąd podkreśla, że referendarz sądowy postąpił prawidłowo, rozstrzygając odmownie tak uzasadniony wniosek.
Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Konieczna jest więc ocena złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Sąd orzekający w pełni podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu. Udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją "non profit".
Wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide: postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt.
II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10; CBOSA). Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób wykazane w niniejszej sprawie. Nawet nie podjęto takiej próby ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia o braku posiadania środków, dochodów i majątku. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich, a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia i dobrowolnych wpłatach, nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy.
Powyższego warunku nie spełnia również argumentacja skarżącego stowarzyszenia o zmniejszeniu liczby członków i konieczności opłacania z dobrowolnych składek kosztów korespondencji i wpisów uiszczanych w innych sprawach. Wnioskodawca nie wykazał bowiem aby członkowie stowarzyszenia w obecnej liczbie, nie byli w stanie uiścić również kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym na podstawie art. 246 §2 pkt 2 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.
Końcowo mając na uwadze złożony w sprzeciwie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, stwierdzić należy, mając uwadze treść art. 260 § 1 P.p.s.a. wniosek ten będzie podlegał rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, po nadesłaniu wypełnionego formularza o przyznanie prawa pomocy.