Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] wydaną na rzecz U.S. Prezydent Miasta Poznania odmówił przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na rzecz K.S. W uzasadnieniu wskazał, iż dochód rodziny w 2008r. wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na osobę jest to [...] zł - zatem jest on wyższy od ustawowego o [...] zł i kwota przekroczenia niniejszego dochodu jest większa od najniższego zasiłku rodzinnego, który na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł.
Powyższą decyzję wraz z pouczeniem o 14 dniowym terminie do wniesienia odwołania od jej doręczenia U.S. odebrała w dniu 21 października 2009r.
Tego samego dnia też złożyła w Poznańskim Centrum Świadczeń zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008, informację o przychodach z innych źródeł oraz niektórych dochodach w roku 2008 i decyzję z dnia [...].10.2009r.
Pismem z dnia 5 listopada 2009r.(wysłanym 16.11.2009r.) została wezwana do osobistego stawiennictwa w siedzibie Poznańskiego Centrum Świadczeń w celu ustosunkowania się do dostarczonych dokumentów.
Następnie w dniu 30 listopada 2009r. (data sporządzenia 27 listopad 2009r.) złożyła odwołanie od powyższej decyzji z dnia 2 października 2009r. W treści odwołania wskazała, iż dokumenty finansowe złożyła na okoliczność wykazania innego niż wskazany w decyzji dochodu przypadającego w rodzinie.
W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010r. Nr [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Organ wskazał, iż decyzja I instancji stała się ostateczna z dniem 5 listopada 2009r., skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a sporządzone i wniesione przez nią odwołanie nastąpiło z naruszeniem art.129 par 2 kpa - po upływie 14 dni od doręczenia stronie decyzji.
Skargę na powyższe postanowienie wniosła U.S.. Podniosła, iż nie została pouczona o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a uchybienie terminu nie było od niej zależne, a jedynie wynikało z opieszałości w działaniu organu I instancji. Bowiem w tym samym dniu, w którym otrzymała decyzję o odmowie przyznania zasiłku zgłosiła się w Organie I instancji z dokumentami finansowymi celem wyjaśnienia dochodowości.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja nie może się ostać.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy oraz, czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne.
Zgodnie natomiast z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.) Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie uchylenia postanowienia w związku z naruszeniem przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 1 lit.c k.p.a.
Wyłącznym trybem weryfikacji nieostatecznej decyzji w kodeksie postępowania administracyjnego jest postępowanie odwoławcze, które oparte jest w pełni na zasadzie skargowości. Może ono być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej - wniesienia odwołania w terminie określonym w art. 129 k.p.a., albo wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a.
Obowiązkiem organu jest wówczas należyte zbadanie w postępowaniu wstępnym, czy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało wniesione przez stronę postępowania administracyjnego w terminie przewidzianym przepisem art. 129 k.p.a. Warunkiem skuteczności wniesienia odwołania i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania, gdyż uchybienie terminu powoduje bezskuteczność tych środków, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Rozpatrzenie przez organ środka zaskarżenia wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony stanowi rażące naruszenie prawa. Oznacza, bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, tj. decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck 2006, s. 598). Rozpoznanie merytoryczne odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony oznaczałoby, że organ podjął działania bez podstawy prawnej, a wydanie przez niego rozstrzygnięcie dotknięte jest wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).- wyrok z dnia 29 października 2008 r. WSA w Warszawie sygn. VII SA/Wa 1263/08.
W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, iż wydanie decyzji (postanowienia) bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jako indywidualne akty administracji zewnętrznej.
Sąd podnosi, iż uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy winien postanowić o uchybieniu terminu, w trybie art. 134 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 21 marca 1997 r. o sygn. akt SA/Łd 2990/95, niepubl. -M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, s. 777). Nie można, bowiem przejść do merytorycznego rozpoznania odwołania i wydać decyzji w II instancji w sytuacji, gdy termin do jego wniesienia upłynął i nie postanowiono o jego przywróceniu (w aktach niniejszej sprawy brak jest postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania).
Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy decyzja Organu I instancji z dnia[...] października 2009 r., została doręczona stronie w dniu 21 października 2009 r. Data ta jest bezsporna zarówno dla organu jak i samej skarżącej, i poświadcza ją zwrotne potwierdzenie odbioru. W decyzji tej zawarto pouczenie o przysługującym od niej środku zaskarżenia, tj. poinformowano stronę, o możliwości wniesienia odwołania w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Odwołanie, jak wynika z akt administracyjnych zostało złożone przez skarżącą w dniu 30 listopada 2009 r. Jednakże w dniu otrzymania decyzji skarżąca w Organie złożyła pisma świadczące o innym uzyskiwanym w rodzinie dochodzie aniżeli przyjęty w decyzji.
W związku z tym jej intencją było złożenie odwołania od decyzji, a poprzez złożenie takich właśnie dokumentów dała wyraz swojemu niezadowoleniu z treści otrzymanej decyzji. Z kolei jej odwołanie złożone z uchybieniem terminu stanowiło odpowiedź na pismo Organu z dnia 5.11.2009r. zobowiązujące skarżącą do ustosunkowania się do treści złożonych dokumentów. Należy podkreślić również, iż z tą datą (5 listopada 2009r.) upływał dla skarżącej termin do złożenia odwołania od decyzji. A zatem każda jej odpowiedź na pismo organu byłaby złożona po terminie.
W tym miejscu podkreślić należy, iż Organ zobowiązany był ustalić co było intencją strony, tym bardziej iż strona działała bez profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art.9 kpa dotyczącą obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ obowiązany jest więc do udzielania całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej, a zatem obowiązany jest również informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy.
Organ nie może ograniczyć się li tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz również musi podać niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (B.Adamiak, J.Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydanie 8, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2006). Dlatego też Organ winien pouczyć skarżącą o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu (chociażby w piśmie z dnia 5 listopada 2009r.) czego nie uczynił.
Dopiero od rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu w trybie i na zasadach określonych w art. 58 i 59 kpa zależałyby dalsze losy odwołania, a w szczególności to, czy odwołanie to byłoby rozpatrywane merytorycznie, czy tez postępowanie odwoławcze zostałoby zakończone postanowieniem, o jakim mowa w art. 134 kpa, tj stwierdzeniem, że wniesione zostało z uchybieniem terminu (patrz wyrok NSA z dnia 09.11.1994 r. sygn. SA/Gd 312/94 (niepubl.).
Warto przy tym przytoczyć, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż "obowiązek ścisłego przestrzegania terminów w postępowaniu odwoławczym wynika z potrzeby zapewnienia pewności i trwałości stosunków w obszarze regulowanym przez prawo administracyjne" (wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, LEX nr 45698).
Reasumując, wolą skarżącej było złożenie odwołania od decyzji z dnia [...] października 2009r. czemu wyraz dała składając dokumenty podatkowe i czynności tej dokonała w terminie. Organ zaś błędnie nie traktując tej czynności jako chęci złożenia odwołania winien był chociażby w swoim piśmie z dnia 5.11.2009r. pouczyć skarżącą o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji.
W tym stanie rzeczy, należało podkreślić, że przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola legalności wykazała, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada przepisom prawa i w związku z tym podlega uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002, Nr 153, poz.1270 ze zm.).