Uzasadnienie
Prezydent Miasta Poznania postanowieniem z dnia [...].10.2008 r. nr [...] odmówił wydania zaświadczenia w przedmiocie wykonania w stosunku do byłych właścicieli gruntu prawa pierwokupu nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że zgodnie z art.217 Kpa organ administracjo publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o nie jeżeli:
- - wnioskodawca domaga się urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa,
- - osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
Ponieważ takiego zaświadczenia nie wymaga przepis prawa, a pełnomocnik wnioskodawców nie wykazał swego interesu prawnego, stąd organ wydał postanowienie jak na wstępie.
W zażaleniu na postanowienie, pełnomocnik wnioskodawców podnosił, że prawo pierwokupu przysługuje jego mandatom z ustawy i skoro ustawodawca zapewnia im w imieniu Państwa prawo pierwokupu, to urząd zobowiązany jest potwierdzić fakt wykonania tego prawa. Odnosząc się do interesu prawnego, pełnomocnik zarzucił organowi, że nie występuje on w imieniu własnym, a jedynie w imieniu wywłaszczonych właścicieli i mają oni interes prawny w uzyskaniu przedmiotowego zaświadczenia.
W wyniku rozpoznania zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając argumentację organu pierwszej instancji, a nadto stwierdzając, że prawo pierwokupu stanowi instytucję prawa cywilnego związaną z umową sprzedaży bądź umową ustanowienia prawa wieczystego użytkowania nieruchomości. Podając, że źródłem informacji w tej mierze może być notariusz organ wskazał skarżącemu właśnie notariusza do wyjaśnienia kwestii związanych z pierwokupem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zakwestionowali uznanie organu iż nie wykazali swego interesu w rozumieniu przepisów art.217 § 2 pkt 2 kpa. Wskazując na to, że wnioskodawcy zostali wywłaszczeni na podstawie dekretu z dnia 7.04.1948 r., nabyli oni prawo pierwszeństwa nabycia gruntów wywłaszczonych, gdyby Skarb Państwa chciał te grunty sprzedać. Zdaniem skarżących mają oni interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia czy urząd zbywając wywłaszczoną nieruchomość osobom trzecim nie pominął prawa pierwszeństwa skarżących.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.
Jakkolwiek postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia ma charakter uproszczony, założoną w przepisach szybkość działania organu przy ograniczonym formalizmie czynności nie oznacza to, że organy administracji publicznej zwolnione są od obowiązku przestrzegania zasad ogólnych w szczególności art.7 kpa.
W niniejszej sprawie pełnomocnik wnioskodawców zwrócił się o wydanie zaświadczenia dnia 6 marca 2008 r. Jest faktem, że sposób sformułowania żądania (zdanie pierwsze wniosku) jest wyjątkowo niefortunny i myli pojęcia prawne. Pełnomocnik wnioskodawców użył określenia z Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. (Dz. U. z 1934 r.nr 86, poz.776 ze zm.), które w art.44 § 1 przyznawało wywłaszczonemu prawo pierwokupu co do wywłaszczonej nieruchomości. Obecnie prawo pierwokupu jest instytucją prawa cywilnego uregulowanym w art.596 do 602 Kc, przy czym art.596 wyróżnia pierwokup ustawowy i wynikający z czynności prawnej, zwane umownym.
Natomiast źródłem ustawowego prawa pierwokupu jest przepis ustawy. W większości ustawowe prawo pierwokupu przysługuje Skarbowi Państwa lub jednostkom samorządu terytorialnego. Przysługuje tez innym podmiotom np. współwłaścicielowi nieruchomości rolnej, dzierżawcy nieruchomości rolnej, zarządzającemu specjalną strefą ekonomiczną. Nie ma natomiast w obowiązujących regulacjach prawnych prawa pierwokupu w rozumieniu cywilistycznym, który dotyczyłby osób wywłaszczonych.
Postępowanie w niniejszej sprawie prowadzono z naruszeniem zasad dotyczących terminów o których mowa w art.217 § 3 kpa i zarówno z korespondencji prowadzonej z pełnomocnikiem wnioskodawców, opinii prawnej wydanej w przedmiotowej sprawie (k.12-14 akt administracyjnych) sprawozdania pokontrolnego Komisji Rewizyjnej Rady Miasta Poznania, organ uzyskał wiedzę, że w istocie wnioskodawcom chodziło o wydanie zaświadczenia, z którego wynikałoby, że Miasto Poznań zbywając wywłaszczoną nieruchomość, należącą uprzednio do poprzedników prawnych przestrzegał prawa pierwszeństwa w stosunku do wnioskodawców. Opisywana instytucja została urgowana w art.34 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz.2603) i występowała również w art.23 ust.4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 nr 30 poz.127 ze zm.).
Jak podaje Stanisław Rudnicki w glosie do OSP z 2000 r. nr 1, poz.5 "Konstrukcja jurydyczna pierwszeństwa nie jest oparta na uprawnieniu, lecz na tkwiącym immanentnie w pierwszeństwie zakazu zbywania rzeczy w sposób je naruszający. Konsekwentnie zatem skutki naruszenia pierwszeństwa należy rozpatrywać nie od strony uprawnień osoby, której pierwszeństwo przysługuje, lecz od strony zachowania się osoby dokonującej czynności prawnej, z którą związane jest pierwszeństwo. Ocena prawna tego zachowania, dokonana pod kątem widzenia jego zgodności z prawem, jest zatem wyłącznym kryterium oceny skutków prawnych czynności prawnej naruszającej pierwszeństwo".
W tym kontekście trudno kwestionować interes prawny wnioskodawców (jak to sformułowano w postanowieniu organu pierwszej instancji nie dopatrzył się on interesu pełnomocnika wnioskodawców) w dążeniu do uzyskania zaświadczenia, podczas zbywania uprzednio wywłaszczonej nieruchomości. Ponieważ to Miasto Poznań zbywało nieruchomość, to procedura związana z jej zbywaniem jest mu niewątpliwie znana, a prowadzone rejestry winny zawierać informacje o zachowaniu procedury związanej z pierwszeństwem.
W niniejszej sprawie zarówno organ pierwszej instancji jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ocenie Sądu uchybiły zasadzie wyrażonej w art.7 Kpa w związku z art.218 § 2 kpa, a zarówno treść zaskarżonych postanowień jak i odpowiedzi na skargę świadczy o pobieżnym rozważeniu wniosku.
O tym, jaki charakter ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym faktycznie decyduje strona, a nie organ, jednak w razie wątpliwości organ mając na względzie postanowienia z art.7-9 Kpa winien zapytać stronę o wyrażenie swego stanowiska. Z pism pełnomocnika wnioskodawców wynikała w sposób wyraźny intencja wniosku, a sposób i termin jej załatwienia świadczy nie tylko o naruszeniu wskazanych zasad ale i narusza przepisy Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji (art.8, art.6 § 3a, art.10 ust.3) J.Świątkiewicz W-wa 2002 r. Te ostatnie przepisy nie wchodzą w zakres obowiązującego ustawodawstwa RP jednak stanowią normy etyczne, które przy załatwianiu spraw obywateli winny być przestrzegane.
Należy zwrócić również uwagę, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wydał dwukrotnie postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia, pierwsze [...].10.2008 r. nr [...] i drugie [...].11.2008 nr [...]. Organ drugiej instancji utrzymał rzekomo postanowienie Prezydenta Miasta Poznania z [...] listopada 2008 r. (być może jest to błąd pisarski) - w dniu [...].12.2008 r. nr [...]. Na zapytanie Sądu – Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiedziało, że postanowieniem z dnia [...].12.2008 r. rozpoznało zażalenie na postanowienie z dnia [...].11.2008 r. Powyższe twierdzenie pozostaje jednak w sprzeczności z uzasadnieniem postanowienia z dnia [...].12.2008 r., z którego wynika, że SKO w Poznaniu rozpoznało zażalenie na postanowienie z dnia [...] października 2008 r.
Powyższe uchybienia proceduralne – nadanie takiego samego numeru postanowieniem wydawanym w różnych datach, błędy w datach postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego świadczą również o wadliwym załatwieniu sprawy, a nadto wskazują, że jedno z zażaleń od postanowienia z dnia [...].11.2008 r. do tej pory nie zostało załatwione.
Z powyższych względów na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd nie orzekł, bowiem w toku postępowania sądowoadministracyjnego do czasu zamknięcia rozprawy wniosku o zwrot kosztów strona skarżąca nie złożyła (art.210 § 1 P.p.s.a).
/-/ I.Kucznerowicz /-/ G.Radzicka /-/ B.Popowska jf