Uzasadnienie
K. Z. decyzjami z dnia: [...]10.2011 r. [...] został zobowiązany do zwrotu należności w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, [...]10.2011r. nr [...] do zwrotu kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, [...].01.2011r. nr [...] do zwrotu kwoty [...]z wraz z ustawowymi odsetkami, [...].11.2010r. nr [...] do zwrotu kwoty [...]z wraz z ustawowymi odsetkami, tytułu otrzymanych przez synów K. Z. oraz D. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od świadczeniowym wymienionym w decyzjach. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014 r. K. Z.zwrócił się do Poznańskiego Centrum Świadczeń o umorzenie w całości należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego motywując powyższe trudną sytuacją materialną. Podkreślił, że nie jest w stanie spłacić długu bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie. Jest rozwiedziony, aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny, mieszka u matki, która go utrzymuje z emerytury w wysokości 1.821,90zł.
Prezydent Miasta P. decyzją z dnia z dnia [...] października 2014r., na podstawie art. 30 ust. 1, 2 w zw. z art.2 pkt 10, art.27 i art.25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności określonych w wyżej wymienionych. Organ rozpoznając wniosek strony jako organ właściwy dłużnika i organ właściwy wierzyciela nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia, wskazując, że rudna sytuacja materialna i brak stałych dochodów jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców nie tylko gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale także gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Uwzględnieni prośby wnioskodawcy godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie ulgi osobie, która nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na ogół społeczeństwa koszt ów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. Z. domagając się umorzenia należności alimentacyjnych. Podkreślił, iż żyje z matką, która jest coraz bardziej chora i też potrzebuje środków pieniężnych na utrzymanie i leki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy analizując wniosek strony pod kątem spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy, stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do częściowego umorzenia należności z uwagi na brak skutecznej egzekucji alimentów wobec skarżącego oraz brak upływu skuteczności tej egzekucji w minimalnym okresie 3 letnim wymaganym do częściowego umorzenia należności.
W ocenie organu analiza sytuacji rodzinnej i zdrowotnej oraz materialnej strony również nie daje podstaw do umorzenia długu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust.2 ustawy. Decyzja wydana na podstawie powyższego przepisu jest podejmowana na zasadzie uznania administracyjnego, którego granic organ I instancji nie przekroczył. Organ ustalił, że K. Z. jest rozwiedziony, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką emerytką, jest na jej utrzymaniu, ma 46 lat, posiada wykształcenie zawodowe - instalator wod.-kan. Jest zdolny do pracy, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Jest w trakcie poszukiwania pracy. Matka posiada emeryturę w wysokości [...]zł. Miesięczne wydatki kształtują się na poziomie [...]zł na które składają się: zynsz-[...]zł, energia elektryczna-[...]zł, gaz- [...]zł, opłata dla ENEI-[...]zł, rata za pralkę-[...]zł, rata za lodówkę-[...]zł, spłata zadłużenia z funduszu-20zł.
W ocenie Kolegium aktualna sytuacja K. Z. została zatem ustalona i pomimo, że jest trudna, nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie jest to bowiem okoliczność, pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie wnioskodawcy i uwzględnienie jego żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Organ wskazał, że nie jest osobą samotną, bo może liczyć na wsparcie matki, która udostępnia mu mieszkanie. Poza tym K. Z. jest zdrowy, w wieku aktywności zawodowej i może podjąć działania mające na celu uzyskanie dodatkowego zatrudnienia, bądź znalezienia nowej formy zatrudnienia poza miejscem zamieszkania. Z uwagi na trudną sytuacją finansową może również domagać się obniżenia alimentów na rzecz syna K. Z. do takiej kwoty, do jakiej jest w stanie pokrywać koszty jego utrzymania. Na syna D. P. świadczenia alimentacyjne nie są już wypłacane.
W skardze na powyższą decyzję K. Z. podniósł, że nie uwzględnia jego rzeczywistej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Domagał się uchylenia decyzji i umorzenia należności, a także przyznania pomocy prawnej. Wskazał, że jest na utrzymaniu matki, z którą mieszka i dzięki której może funkcjonować. Ponadto wyjaśnił, że nie ma realnych możliwości spłacić zadłużenia.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".
Odnosząc się zaś do mających w sprawie zastosowanie przepisów tej ustawy podnieść należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony.
Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
- 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).
Wykładnia językowa przytoczonych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 oraz jej wysokość uzależnione jest przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Jak wynika, z akt administracyjnych postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika jest bezskuteczne oraz brak skuteczności egzekucji przez minimalny okres 3 lat wymagany do częściowego umorzenia należności. Tym samym bezskuteczność egzekucji uniemożliwia organom zastosowanie tego przepisu, niezależnie od ich woli oraz innych osobistych uwarunkowań strony.
Jednakże pomimo nieskuteczności działań egzekucyjnych, dłużnik alimentacyjny nie jest pozbawiony możliwości skorzystania z ulgi w postaci umorzenia całości lub części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy wskazuje bowiem na możliwość umorzenia należności, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Na istnienie takich przesłanek powoływał się właśnie skarżący.
Zważyć jednak należy, że z brzmienia przywołanego unormowania jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń. To zaś oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy.
Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).
Przede wszystkim słusznie organy uznały, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Organ prawidłowo ustalił stan majątkowy i osobisty skarżącego, a wywiedzione przez niego wnioski zasługują na akceptację. Sam skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy, a nie zostały uwzględnione przez organ. Stan zdrowia matki skarżącego był organowi znany, wypisy leczenia szpitalnego zgromadzone w aktach pochodzą od 2004r. Zaświadczenie lekarskie natomiast przedłożone przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu [...].07.2015r., a wystawione z datą [...].07.2015r., z którego wynika, że matka skarżącego wymaga opieki osoby trzeciej nie jest okolicznością nową w sprawie.
Jak wynika również z akt sprawy, skarżący ma 46 lat, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ma wyuczony zawód - instalator wod.-kan., jest w wieku pełnej aktywności zawodowej i brak jest podstaw do uznania, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały, i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, nie może dostać innej pracy, nie stanowi to okoliczności uzasadniającej uwzględnienie jego wniosku. W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń alimentacyjnych. Obowiązkiem skarżącego jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Dodatkowo należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty, z tej formy skarżący już skorzystał. Strona, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i osobistą skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności.
Dlatego też na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) skargę należało oddalić.
O kosztach Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku zasądzając od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego zwrot kosztów zastępstwa procesowego za pomoc prawną udzieloną przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, na podstawie art.205 p.p.s.a. i przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz.490).