Uzasadnienie
Decyzją z dnia(...) r., nr (...), działając na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 11, art. 36 pkt 2 ppkt 1, art. 50, 96 ust.1 pkkt 1, ust 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (tekst jednolity z 2009r. Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), oraz art. 104 i 108 ustawy Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej zwana kpa), na podstawie upoważnienia Wójta Gminy z (...) r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, przyznał G. Z. usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania w terminie od (...) r. do (...)r. w wymiarze jeden raz w tygodniu przez 8 godzin w dni robocze i ustalił odpłatność za te usługi w wysokości 1, 80 zł za godzinę. Decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności.
Decyzja ta została wydana po uprzednim uchyleniu decyzji tego organu o takiej samej treści z dnia (...)r. (nr(...)) przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia (...) r., nr (...), w której organ II instancji ustalenie, kto oprócz wnioskodawczyni jest zameldowany w jej domu, jakie relacje łączą ją z A. Z. – a więc wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy.
Uzasadniając, organ podniósł, że są podstawy do przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych, ale nie znalazł podstaw do przyznania tych usług nieodpłatnie. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji, oraz przeprowadzonego w dniu (...)r. wywiadu środowiskowego ustalił, że G.Z. jest osobą samotną, niepełnosprawną, poruszającą się przy pomocy laski inwalidzkiej. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i całkowitej niezdolności do pracy na czas nieokreślony. Jest osobą przewlekle chorującą na cukrzycę, z pogarszającym się wzrokiem i słuchem, używa aparatu słuchowego. Kilka razy dziennie wstrzykuje sobie insulinę, jest pod stałą opieką lekarską. Na dochód A. Z. składa się emerytura z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie (...) zł. Mieszka ona w domu jednorodzinnym – bliźniaku, sąsiaduje ze swoją szwagierką A. Z., ale prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Ustalono też stałe wydatki G.Z. związane z utrzymaniem domu (miesięcznie około (...) zł energia elektryczna, butla gazu –(...) zł, woda – ok. (...)zł, kanalizacja – ok. (...) zł, telefon ok. (...)zł, dekoder TV (...)zł).
Ponadto wydaje (...) zł miesięcznie na baterie do aparatu słuchowego i około (...)zł na lekarstwa. Organ podkreślił, że dochody wnioskodawczyni przekraczają kryterium dochodowe, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej – o kwotę (...) zł, a więc jej dochód miesięczny mieści się w przedziale od 161% do 220% kryterium dochodowego. Zgodnie z uchwałą Rady Gminy Ostrów Wielkopolski nr III/16/2010 z dnia 21 grudnia 2010r. stawka odpłatności w tej sytuacji wynosi 1,80 zł za godzinę. Organ uznał, że analizując wszelkie okoliczności sprawy, sytuację życiową, materialną i zdrowotną G. Z., brak osób mogących udzielić jej pomocy (jej syn K. J. z uwagi na własną sytuację zdrowotną i życiową takiej opieki i pomocy nie zadeklarował), - ale także wydatki Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i liczbę podopiecznych oraz opiekunek - nie znalazł podstaw do przyznania usług opiekuńczych nieodpłatnie.
Podkreślono, że wydatki związane z utrzymaniem domu są ponoszone przez wszystkich obywateli i są zwykłą częścią życia całego społeczeństwa. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która ma na celu umożliwienie osobom samotnym i rodzinom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, której w danej chwili nie są w stanie pokonać własnymi zasobami i możliwościami; rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności, które uzasadniają udzielenie pomocy i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).
Organ podniósł także, że kwota konieczna do pokrycia kosztów usług opiekuńczych to około 60 zł miesięcznie, a więc nie są to okoliczności zaistnienia szczególnego przypadku, przemawiające za zwolnieniem z odpłatności za usługi, zwłaszcza, że G. Z. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie (...) zł miesięcznie.
Od tej decyzji odwołanie wniosła G. Z., która podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca i powoduje uszczuplenie jej środków w postaci otrzymywanej emerytury. Opisując swą ciężką sytuację życiową i zdrowotną podkreśliła, że nie stać jej na dostateczne ogrzewanie domu i odpowiednią do stanu zdrowia dietę – wniosła więc o zwolnienie jej z odpłatności za te usługi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją nr (...) z dnia (...) r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ II instancji, podzielając pogląd, ocenę sytuacji odwołującej i podstawę prawną zastosowaną przez GOPS w O. W. podkreślił, że organ I instancji wydając decyzję kierował się nie tylko sytuacją w jakiej znalazła się G.Z., ale także możliwościami finansowymi będącymi w jego posiadaniu i potrzebami osób zamieszkałych na jego terenie, a ponadto prawidłowo zastosował właściwe przepisy. Dodał, że odwołująca powinna nawiązać ściślejszą współpracę z organem I instancji w celu rozwiązania jej problemów życiowych.
W skardze na tę decyzję G. Z. podniosła podobne argumenty jak w odwołaniu, a ponadto zarzuciła, że organ w swym rozstrzygnięciu kierował się wyłącznie kryterium dochodowym, pod tym kątem oceniając sytuację skarżącej, a nie skupił się na jej szczególnej sytuacji życiowej i osobistej, co było podstawą orzekania w poprzednich latach w tej dziedzinie. To samo podniósł jej pełnomocnik wyznaczony z urzędu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając jej naruszenie § 2 ust. 1 uchwały Radu Gminy Ostrów Wlkp z dnia 21 grudnia 2010r. który mówi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba zainteresowana może na jej wniosek być częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności na czas określony. Zarzucił też naruszenie art. 7, 8, 77, 80, 107 § 3 kpa. Ponadto wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały uiszczone nawet w części.
Organ wniósł o oddalenie skargi, podnosząc okoliczności jak w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy.
Uznanie administracyjne, jako instytucja prawna, nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (zob.: wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu.
Zgodnie z treścią art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym - ust. 2 i 3 art. 50 ustawy. Ośrodek pomocy społecznej przyznaje usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia - ust. 5 art. 50 ustawy. Podstawą decyzji w przedmiocie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych oprócz przepisu art. 50 ustawy o pomocy społecznej powinna być również uchwała rady gminy określająca szczegółowo kwestie dotyczące usług - art. 50 ust. 6 ustawy a w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych także rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598) - art. 50 ust. 7 ustawy.
Z treści powyższych przepisów wynika, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy ma charakter obligatoryjny co oznacza, że usługi te muszą być przyznane, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej jednak decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia. Wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.
Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że w sprawie bezspornym jest, iż wnioskodawczyni z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych. Sporem w sprawie nie jest też rozmiar przyznanych usług opiekuńczych. Skarżąca kwestionuje zobowiązanie jej do odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze.
Kontrola sądu dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Decyzja wydana w oparciu o przepisy, o których była mowa wyżej (ustawa o pomocy społecznej) ma charakter uznaniowy, co oznacza, że w gestii organu pozostawiona jest odmowa albo uwzględnienie wniosku strony, natomiast sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, w szczególności czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile zatem organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w graniach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności.
Analizując omawianą sprawę stwierdzić należy, że organy podjęły wszelkie czynności zmierzające do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie logicznie umotywowały, dlatego nie można im zarzucić naruszenia obowiązujących przepisów, co stanowiłoby podstawę uchylenia ich decyzji. Organy prawidłowo skoncentrowały się na zbadaniu sytuacji materialnej i życiowej skarżącej w celu oceny, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w powołanych przepisach
Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu(...) r. i w dniu (...) r. Skarżąca ma stałe źródło dochodu w postaci emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie (...) zł, a także potencjalne możliwości poprawienia swej sytuacji finansowej(jak wynika z wywiadu mieszka w trzypokojowym mieszkaniu a korzysta tylko z jednego). Wnioskodawczyni w postępowaniu przed organami wskazywała na ponoszone wydatki (za energię, telefon, wodę, leki itd) co także organ analizował.
W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, nie można zakwestionować, mając na uwadze materiał dowodowy, prawidłowej oceny prawnej dokonanej przez organy administracji ustalonego stanu faktycznego (sytuacji materialnej i życiowej skarżącego) poprzez uznanie, że sytuacja ta nie jest szczególnym przypadkiem, a zwłaszcza, że odpłatność za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze (w kwocie (...) zł miesięcznie) nie niweczy skutków udzielonej pomocy ani też stanowi dla skarżącego nadmiernego obciążenia.
Podkreślić bowiem należy, że ustawową zasadą jest odpłatność za niepieniężne świadczenia przyznawane z pomocy społecznej, w tym za specjalistyczne usługi opiekuńcze, a odstępstwo od tej zasady jest wyjątkiem (art. 96 ustawy). Ustawodawca przyznawanie usług opiekuńczych wiąże bowiem przede wszystkim ze stanem zdrowia wnioskodawcy, a nie z jego sytuacją finansową, która tylko częściowo ma w tym przypadku znaczenie tj. wpływa na wysokość tej odpłatności. Tylko w sytuacji, gdy dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, wnioskodawca zwolniony jest z odpłatności za przyznane świadczenie (art. 96 ust. 2 ustawy).
Skoro w niniejszej sprawie bezspornym jest, że dochód skarżącej jest wyższy niż ustawowe kryterium wynoszące 477 zł, to zwolnienie jej z odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze leżało wyłącznie w granicach uznania organu administracyjnego, którego - w ocenie Sądu - organ nie przekroczył. Organ przeprowadził prawidłowo i starannie postępowanie wyjaśniające, a swoje stanowisko przekonywająco uzasadnił
W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 ww. ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie (...) zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22 % stawki w kwocie (...) zł.