Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia 18 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia 31 października 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej J. S. w związku z opieką nad mężem - J. S..
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 17 maja 2023 r. J. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. S..
Burmistrz Miasta i Gminy D. pierwotną decyzją z dnia 01 czerwca 2023 r., nr [...] odmówił przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na osobę wymagającą opieki, J. S.. W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. nr [...] z dnia 05 kwietnia 2023 r. wynika, że J. S. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności ale niepełnosprawność powstała po 25. roku życia, dlatego zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.").
W wyniku odwołania J. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 sierpnia 2023 r., nr [...] postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Burmistrz Miasta i Gminy D. decyzją z dnia 31 października 2023 r., nr [...], odmówił J. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ponownie niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Burmistrza orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zawiera jedynie zalecenia dla ustawodawcy, a mimo podważenia konstytucyjności przepisu regulacja ta nie utraciła mocy obowiązującej i nadal pozostaje w systemie prawa.
Dodatkowo, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę organowi I instancji aby zbadać kwestię czy J. S. kiedykolwiek była zatrudniona. Zdaniem Burmistrza świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Wystarczające jest niepodejmowanie zatrudnienia, nawet jeżeli osoba ta nigdy wcześniej nie pracowała ani nie podejmowała innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu I instancji świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie opiekun nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. S. wskazując, że jej mąż choruje przewlekle na postępujące schorzenie układu nerwowego, które powoduje stałe pogorszenie stanu zdrowia. Podała, że mąż jest coraz bardziej niesamodzielny, wymaga stałej obecność opiekuna w związku z zaburzeniami równowagi i zawrotami głowy, które stwarzają ryzyko upadku i urazu. Wskazała, że wymaga podawania leków, pomocy przy poruszaniu się, przy wstawaniu, przy kąpieli i przygotowania posiłków, a także podczas ubierania się. Końcowo wskazała, że choroba nie rokuje dobrze, a stan jej męża prawdopodobnie będzie ulegał pogorszeniu.
Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia 31 października 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej J. S. w związku z opieką nad mężem - J. S..
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium odwołało się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przepis art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.
Dalej organ odwoławczy argumentował, że w niniejszej sprawie z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że J. S. ze względu na zły stan zdrowia męża nie może podjąć zatrudnienia. J. S. jest osobą zależną całkowicie od pomocy drugiej osoby. Natomiast z treści oświadczenia J. S. z dnia 3 października 2023 r. wynika, iż nigdy nie pracowała zawodowo.
SKO wskazało, że powodem utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji jest niespełnienie przesłanki opisanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem organu II instancji brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Dalej, Kolegium argumentowało, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Zdaniem Kolegium, w sytuacji więc, w której Skarżąca w istocie nigdy nie podejmowała pracy lub jakiekolwiek innego zatrudnienia, to stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawnym mężem Skarżącej.
Przyjąć zatem można, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub pracy zawodowej przed powstaniem niepełnosprawności męża. Trudno zatem przyjąć, że Skarżąca podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia mężowi właściwej opieki.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła J. S. wskazując, że nie zgadza się z decyzją. Argumentowała, że w przeszłości nie pracowała, co było spowodowane opieką nad dziećmi. Aktualnie jednak sprawuje ona opiekę nad mężem, który jest osobą niepełnosprawną. J. S. podała, że mimo jej chęci podjęcia zatrudnienia jest to niemożliwe, gdyż mąż nie radzi sobie w codziennych życiowych czynnościach.
Pismem procesowym datowanym na dzień 16 lutego 2024 r. Skarżąca wskazała dodatkowo, że mąż choruje od 2019 r. Argumentowała, że jej mąż jest po operacji – perforacji dwunastnicy w przebiegu choroby wrzodowej, a także ma zapalenie płuc. Jest pod stałą opieką lekarzy. Skarżąca podała, że pomaga mu w codziennych czynnościach, a mąż nie jest się w stanie sam poruszać, ma także problemy z mową i przełykaniem. Dalej J. S. podała koszty leczenia męża i opisała jak sytuacja choroby ojca wpływa na jej małoletnią córkę. Skarżąca podała, że z chęcią poszłaby do pracy, aby zapewnić godny byt finansowy córce, jednakże jest to niemożliwe z uwagi na stan męża. Załączyła obszerną dokumentację medyczną męża.
W odpowiedzi na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2023 r., którą organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia 31 października 2023 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem - J. S..
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ust 1 tej ustawy.
W myśl art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Bezspornie w niniejszej sprawie, Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła do organu w dniu 17 maja 2023 r. (data złożenia w organie k. 1 akt adm. I inst.). Osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 kwietnia 2023 r. zaliczające J. S. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 marca 2023 r. na stałe (k. 3 akt adm. I inst.). Stan zdrowia osoby niepełnosprawnej został poświadczony powyższym orzeczeniem wydanym przez uprawniony podmiot, zatem rolą organów administracji, ani Sądu nie jest ustalenie, a tym bardziej kwestionowanie stanu zdrowia męża Skarżącej. Bez znaczenia, zatem dla rozstrzygnięcia sprawy są przedstawione przez Skarżącą dokumenty medyczne J. S. przy piśmie procesowym z dnia 16 lutego 2024 r. (k. 31 i nast. akt sąd.). Wystarczające dla organów i Sądu jest to, że osoba niepełnosprawna posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
Ta przesłanka przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego została spełniona. Osoba wymagająca opieki jest mężem Skarżącej, więc J. S. jako małżonka, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża, jest co do zasady uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. S. (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Niekwestionowane było również to, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym mężem (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 22 maja 2023 r. – na k. 9 akt adm. I inst., uzasadnienie decyzji organu I inst. – k. 15 akt adm. I inst.).
Wskazać po pierwsze należy, że - w ocenie Sądu orzekającego w sprawie -słusznie organ II instancji nie przyjął w ślad za Burmistrzem Miasta i Gminy D., jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności powstania niepełnosprawności u męża Skarżącej po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
W konsekwencji ww. wyroku TK sama okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowana została negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Wobec powyższego, w dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko organu II instancji co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia (a w zasadzie w okolicznościach sprawy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w okolicznościach niniejszej sprawy związek ten nie zachodzi, a to z uwagi na fakt, że Skarżąca nigdy w przeszłości nie podejmowała zatrudnienia. Okoliczność ta była bezsporna i wynika bezpośrednio z oświadczenia Skarżącej z dnia 3 października 2023 r. (k. 13 akt adm.).
Wobec powyższego, organ odwoławczy swoje stanowisko w sprawie oparł m.in. stanowisku wyrażonym na wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt IV SA/Po 266/23 i przywołanym tam orzecznictwie sądów administracyjnych (dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"), gdzie wskazano, że w sytuacji w której osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w istocie nigdy nie podejmowała pracy lub jakiekolwiek innego zatrudnienia, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawnym. Przyjąć w takiej sytuacji należy, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub pracy zawodowej przed powstaniem niepełnosprawności. Zdaniem Organu odwoławczego trudno przyjąć, że Skarżąca podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia mężowi właściwej opieki. Wskazane przez Kolegium orzeczenie WSA w Poznaniu odnosiło się jednak do innego stanu faktycznego sprawy, w której zakres sprawowanej opieki nie wykraczał poza zwykłe czynności porządkowe i opiekuńcze, które wykonują osoby pracujące.
Nadto, w świetle aktualnie ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność niepodejmowania zatrudnienia w okresie poprzedzającym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić jedynej negatywnej przesłanki decydującej o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia. Orzecznictwo sądowe wskazuje obecnie, że ocenie podlega stan sprawy na moment złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. To w dacie złożenia wniosku musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, a także zakres wykonywanej opieki wyklucza dalsze zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, CBOSA).
Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Słusznie wskazywał na to organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji, twierdząc, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne jest bowiem jedynie, czy aktualnie opiekun nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Na gruncie wykształtowanego i jednolito już stanowiska orzecznictwa sądowego kluczowe znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia ma zakres opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną na moment złożenia wniosku. Nie można bowiem wykluczyć, że osoba zobowiązana do opieki, będąca przy tym w wieku produkcyjnym, na skutek zmiany okoliczności życiowych podjęłaby decyzję o zatrudnieniu. Taka sytuacja wystąpiła w okolicznościach niniejszej sprawy.
Wskazuje się, że dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest szczegółowe i zindywidualizowane ustalenie oraz przeanalizowanie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, dalej jako: CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA).
Do cech opieki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA), ale istotne jest, że o stałości, czy też długotrwałości opieki może również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że niepełnosprawny w stopniu znacznym J. S. jest osobą niesamodzielną, wymagającą stałej pomocy osoby trzeciej. Choruje na wielopoziomowe zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego, zespól bólowy kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo krzyżowego oraz cierpi na inne choroby współistniejące. Jak ustalono w toku postępowania, J. S. wymaga ciągłej pomocy w codziennej toalecie, przy ubieraniu się i rozbieraniu, myciu, przygotowywaniu i spożywaniu posiłków. Jest rehabilitowany w domu, porusza się tylko przy pomocy "balkonika". J. S. pomaga mężowi w trakcie chodzenia ponieważ ma problemy z równowagą. J. S. ma także trudności w komunikacji i przełykaniu. Skarżąca podnosi męża z łóżka, gdyż sam nie wstaje. Skarżąca wykonuje, zatem wszystkie czynności pielęgnacyjne i higieniczne oraz opiekuńcze zapewniające codzienne funkcjonowanie męża. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że opieka Skarżącej nie sprowadza się tylko do zwykłej pomocy, czy standardowego przygotowania posiłków poprzez ich ugotowanie, jak to czynią osoby pracujące, ale do takiej, która wymaga znacznego zaangażowania i poświęcenia większej ilości czasu, łącznie z przypilnowaniem spożycia posiłków i właściwego przyjęcia leków.
Ponadto, utrzymuje stały kontakt z lekarzami różnych specjalności w kwestii monitorowania stanu zdrowia męża, a z oświadczenia lekarza wynika, że stan zdrowia osoby wymagającej opieki ulega stałemu pogarszaniu i leki tylko w niewielkim stopniu opóźniają rozwój choroby (wywiad środowiskowy k. 9 akt adm. I inst.). Dodatkowo z odwołania i skargi oraz pisma procesowego wynika, że mąż Skarżącej jest coraz bardziej niesamodzielny i wymaga opieki w większym zakresie. W tym stanie sprawy, z uwagi na powyższy wymiar opieki sprawowanej przez Skarżącą, wynikający ze stopnia zaawansowania choroby męża, nie sposób stwierdzić, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na inne powody niż konieczność opieki nad mężem. Także sama Skarżąca oświadczyła, że z uwagi na obecną sytuacją finansową rodziny podjęłaby pracę zarobkową by poprawić warunki bytowe małoletniej córce.
Tym samym, uznać trzeba, że organ odwoławczy błędnie uznał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy ma miejsce związek przyczynowo-skutkowy między brakiem aktywności zawodowej J. S., ocenianej na moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, a sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad J. S., z uwagi na zakres tej opieki, który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze.
Końcowo wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust.
- 1. Obecne brzmienie przepisu stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd interpretuje w ten sposób, że skoro wyeliminowana został negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i ustalenia organów, zwłaszcza I instancji, pozwalają na przyjęcie, że zakres opieki sprawowanej przez J. S. spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad mężem, uniemożliwiającej podjęcie zatrudnia lub innej pracy zarobkowej, to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Nadto, dalej Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie, skoro prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w dotychczasowym brzmieniu art. 17 u.ś.r. powstało w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku, to dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także (...) "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r." (...). Z uwagi na to organ winien stosować w ponownie prowadzonym postępowaniu dotychczasowe przepisy u.ś.r., obowiązujące przed nowelizacją, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r.
Z tych wszystkich względów, uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a., a uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie obu tych decyzji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. i wydadzą decyzję przyznającą J. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV (k.
24) na podstawie art. 15 zzs? ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2023 r., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony zostały poinformowane o powyższym trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im złożenie w terminie 7 dni ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być zgłoszone lub podnoszone na rozprawie (k. 24 i nast. akt sąd.).