Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Kr 1065/20) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 lipca 2020 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 2 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J.Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – H. Z. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł J.Z. Zaskarżając wyrok w całości - na zasadzie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - zarzucił Sądowi I instancji:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi na skutek dowolnego uznania, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, ażeby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego zatrudnienia, podczas gdy z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 kwietnia 2018 r. oraz sprawozdania z wywiadu środowiskowego z dnia 20 marca 2020 r. - stanowiących realnie jedyne dowody w sprawie - wynika, że H. Z. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki, zaś faktyczną opiekę nad nią sprawuje skarżący;
- b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi pomimo niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący przez organy obu instancji materiału dowodowego, a w szczególności:
- - nieprzesłuchania świadków w osobach rodzeństwa skarżącego na okoliczność przyczyn, dla których nie wywiązują się oni z obowiązków alimentacyjnych wobec matki – H.Z. (w tym nie pełnią oni opieki nad nią oraz nie łożą na jej utrzymanie), jak również dowolne uznanie, że osoby te są zdolne wspomóc skarżącego w opiece nad matką bądź to poprzez samodzielne wykonywanie tej opieki, bądź to poprzez jej częściowe finansowanie, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wyprowadzenie takiego wniosku,
- - nieprzesłuchania świadków w osobach C. Z.(tj. żony skarżącego) oraz H.Z. (tj. matki skarżącego) na okoliczności związane ze sprawowaniem przez skarżącego opieki nad matką, w tym szczegółowego zakresu tej opieki oraz dowolne uznanie, że zakres i rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego nie uzasadnia przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wyprowadzenie takiego wniosku,
- c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 86 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi pomimo nieprzesłuchania skarżącego w charakterze strony w toku postępowania administracyjnego oraz odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo istotnych braków postępowania dowodowego spowodowanych tym uchybieniem.
- 2. naruszenie prawa materialnego, a to:
- a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 111) - poprzez ich błędną wykładnię (a w konsekwencji błędne niezastosowanie) i oddalenie skargi pomimo, że spełnione zostały wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego,
- b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych- poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że istnienie oprócz skarżącego jeszcze innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do H.Z. stanowi podstawę do odmowy udzielenia skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy okoliczność ta nie jest objęta zamkniętym katalogiem negatywnych przesłanek uzasadniających odmowę przyznania tego świadczenia i w związku z tym nie mogła stanowić podstawy odmowy udzielania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na względzie powyższe zarzuty, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie pełnomocnikowi, działającemu z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, która nie została opłacona w całości ani w części.
Ponadto skarżący oświadczył, iż nie żąda przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Przedstawione wyżej zarzuty zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., to jest na istotnym naruszeniu przepisów postępowania (pkt 1) - w postaci: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.; art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.; art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 86 k.p.a. oraz obrazie prawa materialnego (pkt 2) –to jest: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej: "u.ś.r".) oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 u.ś.r.
Ze względu na istotę sporu, determinowaną powyższymi zarzutami, celowym jest w pierwszej kolejności odniesienie się do kwestii materialnoprawnych.
W związku z tym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r., znaczny stopień niepełnosprawności oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Stosownie zaś do treści art. 17b u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Ponadto zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).
Jak wynika z powyższych regulacji, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują zaś na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką.
Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
Takich ustaleń faktycznych nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega więc badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile zatem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z samego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego powodu, skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym, w stosownych przepisach, orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.
Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, wskazać wypada, że z zebranego w sprawie materiału wynika, iż skarżący, wnioskiem z dnia 21 lutego 2020 r., zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką – H. Z. (ur. [...].01.1945 r.), która - na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS w Nowym Sączu z dnia 24 kwietnia 2018 r. - została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, co odpowiada orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, iż niepełnosprawność istnieje od dnia 1 marca 2018 r. Skarżący na druku wniosku złożył także oświadczenie, że jest rolnikiem i począwszy od dnia 1 marca 2018 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Wskutek złożonego wniosku przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy z wnioskodawcą, podczas którego ustalono, iż matka skarżącego jest osoba niezdolną do samodzielnej egzystencji.
W zależności jednak od stanu zdrowia jest ona w stanie samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne lub zadbać o higienę osobistą. Przeszła przy tym nieudaną operację zaćmy (nie widzi na jedno oko) a ponadto cierpi na zwyrodnienie stawów (ma kłopoty z poruszaniem się), nadciśnienie i cukrzycę. Skarżący wyjaśnił również w wywiadzie, że opiekę nad matką stanowią następujące czynności: przygotowywanie posiłków, ubieranie, mycie, pomoc w podniesieniu z łóżka, podawanie leków, zakupy żywnościowe, utrzymywanie porządku, uiszczanie opłat czy umożliwienie odbycia wizyty u lekarza. Oświadczył także, że sprawowana opieka nad matką spowodowała, iż musiał zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym i w związku z tym przepisał gospodarstwo rolne na żonę. Wskazał, że co prawda ma dziewięcioro rodzeństwa, jednak każde z nich pracuje w kraju lub za granicą, ma własną rodzinę lub przebywa na rencie.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - przedstawiony przez skarżącego zakres czynności związanych ze sprawowaniem opieki nad matką nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia mu dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego czy podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Zwrócić bowiem należy przede wszystkim uwagę, iż praca w gospodarstwie rolnym z natury rzeczy ma charakter sezonowy i nie jest wykonywana stale w ustalonych ramach. Jednocześnie czynności takie jak: pranie, gotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, pomoc przy wstawaniu z łóżka czy pomoc przy czynnościach higienicznych - nie wykraczają poza standardowe obowiązki domowe związane z opieką na osobą starszą. Co również istotne, matka skarżącego, jak sam wskazywał w wywiadzie środowiskowym, nie jest osobą jedynie leżącą i całkowicie niesprawną ruchowo.
Czynności te nie są więc tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach. Wskazany przez skarżącego zakres faktycznie sprawowanej przez niego opieki nad matką nie stanowi zatem czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W konsekwencji prawidłowe jest również stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w przedmiotowym stanie faktycznym nie istnieje bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaną przez niego opieką nad matką - rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co wskazuje na brak spełnienia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że zarzuty obrazy prawa materialnego, w postaci art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 wzw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie były niezasadne.
Odnośnie zaś zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 u.ś.r., wyjaśnić należy, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, iż główną przyczyną oddalenia skargi było zaakceptowanie przez Sąd I instancji stanowiska organów administracji co do braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a rezygnacją przez skarżącego kasacyjnie z pracy w gospodarstwie rolnym. Jedynie ubocznie Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, iż skarżący posiada dziewięcioro rodzeństwa, które powinno wspomóc mu w opiece nad matką. Chybione jest zatem twierdzenie, jakoby przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia było uznanie, iż oprócz skarżącego istnieją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do H. Z.. Zarzut ten pozbawiony jest zatem doniosłości prawnej.
Powyższe wywody przekładają się w sposób oczywisty na negatywną ocenę zarzutów procesowych (tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.; art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 86 k.p.a.), przy pomocy których autor skargi kasacyjnej kwestionował dokonaną przez Sąd I instancji ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci orzeczenia lekarza orzecznika oraz sprawozdania z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym, jak też zarzucał Sądowi Wojewódzkiemu zaakceptowanie uchybień procesowych organów administracji w postaci nieprzesłuchania samego skarżącego oraz świadków w osobach jego żony i rodzeństwa. Przede wszystkim wskazać należy, iż treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku przeczy twierdzeniom skargi kasacyjnej, jakoby Sąd I instancji podważył treść orzeczenia o niepełnosprawności matki i kwestionował jednocześnie orzeczoną tam jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji.
W końcowej części rozważań Sąd stwierdził bowiem jednoznacznie, iż (cyt.): "nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności pomocy przez syna (do czego zresztą jest zobowiązany zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), należy jednak podkreślić za organami, które nie negują również faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącego, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreśla także, iż organy nie podważały orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oraz faktu, iż matka skarżącego jest trwale niezdolne do samodzielnej egzystencji, a jedynie fakt, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką jest tego rodzaju, że uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie." Nie ulega zatem wątpliwości, iż badanie przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, odbyło się w niniejszej sprawie w oparciu o informacje przedstawione przez wnioskodawcę podczas wywiadu środowiskowego dotyczące zakresu sprawowanej opieki.
Z uwagi na przedstawioną wyżej wykładnię przepisów prawa materialnego, nie można również zgodzić się ze skarżącym, iż nieprzesłuchanie świadków, w osobach jego rodzeństwa, na okoliczność przyczyn, dla których nie wywiązują się oni z obowiązków alimentacyjnych wobec matki stanowi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro informacje przedstawione przez skarżącego były bowiem wystarczające dla ustalenia zakresu i charakteru sprawowanej przez niego nad matką opieki i tym samym oceny spełnienia przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia, to zbędne było przeprowadzanie innych dowodów w niniejszej sprawie.
To samo dotyczy też zarzutu nieprzesłuchania w charakterze świadka żony i matki skarżącego.
Nie jest natomiast zrozumiały zarzut, w którym zarzucono Sądowi I instancji oddalenie skargi mimo nieprzesłuchania w charakterze strony w toku postępowania administracyjnego samego skarżącego. Autor skargi kasacyjnej zdaje się bowiem nie dostrzegać, że to skarżący był inicjatorem niniejszego postępowania administracyjnego i czynnie uczestniczył w jego przebiegu, zaś stosowne informacje i wyjaśnienia zostały przez niego zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia, a następnie w oświadczeniu z dnia 19 marca 2020 r. oraz w kwestionariuszu przeprowadzonego z nim rodzinnego wywiadu środowiskowego.
W tym stanie rzeczy, uznając skargę kasacyjną za niezasadną, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 §2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy orzeka wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.).